0

Co ma wspólnego pszczoła z promieniowaniem radioaktywnym – czyli czego o pszczołach nie wiesz?

Wielki Dzień Pszczół jest obchodzony od 2013 roku. Celem nadrzędnym tego „święta” jest zwiększenie świadomości społeczeństwa w aspekcie ochrony tych owadów przed wyginięciem. Jak głosi zdanie wypowiedziane przez Alberta Einsteina – „Kiedy pszczoła zniknie z powierzchni ziemi, to człowiekowi pozostaną już najwyżej cztery lata życia”. Miejmy nadzieję, że o ile Einstein fizykiem teoretycznym był wybitnym, entomologiem gorszym :).

Pszczoły należą do najpopularniejszych zapylaczy i wytwarzają wiele cennych produktów. Zarówno miód, propolis, pierzga, jad pszczeli, wosk oraz mleczko pszczele, są często używane w apiterapii. Pszczoły są również doskonałym bioindykatorem zanieczyszczeń środowiska. Wyrażone jest to poprzez wzmożoną śmiertelność owadów, oznaczającą zanieczyszczenie pestycydami i/lub zanieczyszczenie produktów pszczelich metalami ciężkimi, radionuklidami czy pozostałościami środków ochrony roślin. Produkty pszczele mogą̨ być wykorzystywane jako praktyczne próbki stosowane do oceny radioaktywności w środowisku.

Po katastrofie w Czarnobylu, przeprowadzono na Uniwersytecie Bolońskim analizę pierwiastków promieniotwórczych w produktach pszczelich. We wszystkich próbkach miodu zauważono znaczące podwyższenie poziomu pierwiastków radioaktywnych takich jak: 131I, 103Ru, 137Cs, 134Cs.

Monitoring skażeń radioaktywnych przy pomocy pszczół wykazuje szczególne znaczenie ze względu na stosunkowo nieduży obszar penetracji terenu przez owady (2-3 km). Obecność izotopów promieniotwórczych w produktach pszczelich pochodzących z rejonu pozbawionego przemysłu, może świadczyć o wysokim stopniu zanieczyszczenia środowiska. Pszczoły miodne i dzikie owady zapylające, odgrywają niezwykle istotną rolę w rolnictwie i produkcji żywności.

Niestety obecnie stosowany model rolny, który oparty jest na agresywnym wykorzystaniu substancji chemicznych, zagraża życiu pszczół. Mając to na uwadze, społeczeństwo powinno zwiększyć świadomość w zakresie: nieużywania w rolnictwie toksycznych pestycydów, przyjęcia Narodowej Strategii Ochrony Owadów Zapylających oraz poszanowania (co tyczy się już każdego z nas) życia pszczoły.

Nie musisz – nie zabijaj.

0

Czy leczenie cukrzycy w Polsce jest drogie? Porównanie systemów opieki zdrowotnej przez portal Cukrzyca.pl

 

80% diabetyków w Polsce przyznaje, że nie stać ich na optymalną, nowoczesną terapię cukrzycy. Jakie są koszty leczenia cukrzycy w Polsce i na świecie? Jak wygląda życie z cukrzycą w innych krajach?

Jaki jest koszt leczenia cukrzycy w Polsce?

 

 

Pani Hanna z Sokołowa Podlaskiego jest chora na cukrzycę typu 1 od 54 lat. Jej leczenie kosztuje ponad 500 złotych miesięcznie- na leki, które stosuje nie ma w Polsce refundacji. Musi płacić 100% ceny [1]. Do tej pory na leczenie wydała około 324 000 zł.

 

Pani Bożena ma 41 lat i cierpi na wyjątkowo agresywną cukrzycę typu 2. Jej matka oraz brat również – rodzeństwo chorobę odziedziczyło po mamie. Zachorowała w trakcie trwania swojej drugiej ciąży. Na leki Bożena wydaje 650 zł – do tego dochodzą koszty leczenia powikłań: stopy cukrzycowej i polineuropatię [2].

 

Chory na cukrzycę typu 1 otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 152 złotych miesięcznie. To zdecydowanie zbyt mało, by pokryć wszystkie koszty leczenia: insulina, glukometr, paski do glukometra, ostrza do nakłuwacza, pojemniczek i baterie do pompy insulinowej i sama pompa, która potrafi kosztować do 17 tys. zł [3].

 

Aż 62% chorych przyznaje, że przynajmniej raz w życiu zdarzyło im się zrezygnować z zalecanego przez lekarza leku, dlatego, że woleli sięgnąć po tańszy, często jakościowo gorszy zamiennik. Oszczędzanie na dawkach insuliny, by tej starczyło na dłużej to również w Polsce szara rzeczywistość [4].

 

Czy w innych krajach jest lepiej lub inaczej?

 

Aby zapoznać się z porównaniem kosztów leczenia cukrzycy w Polsce i innych krajach, zapraszamy do lektury przeglądowego artykułu.

 

Piśmiennictwo:

  1. https://portalemedyczne.pl/index.php/polakow-nie-stac-na-wlasciwe-leczenie-cukrzycy/
  2. http://wyborcza.pl/TylkoZdrowie/1,137474,16878414,Scigam_sie_z_cukrzyca.html
  3. https://www.mfind.pl/akademia/ubezpieczenia-zdrowotne/ile-kosztuje-leczenie-cukrzycy/
  4. https://www.academia.edu/27152260/Koszty_leczenia_cukrzycy_typu_1_i_2_w_Polsce
0
magnez w diecie

Znaczenie magnezu w diecie w odniesieniu do najnowszych wytycznych żywieniowych

Magnez jest czwartym najczęściej występującym minerałem w ludzkim organizmie. Wraz z potasem stanowią podstawowe kationy wewnątrzkomórkowe. Magnez jest aktywatorem ponad 300 enzymów i bierze udział w szeregu reakcji metabolicznych. Produkty spożywcze o największej zawartości magnezu to: pestki dyni, otręby pszenne, kakao, zarodki pszenne, migdały, kasza gryczana, soja, biała fasola, czekolada gorzka, orzechy laskowe, otręby owsiane, ryby, ziemniaki i banany. Według najnowszych wytycznych żywieniowych zalecana dobowa dawka magnezu wynosi 350 mg dla mężczyzn i 300 mg dla kobiet.

O dostępności farmaceutycznej preparatów z magnezem decydują rodzaj związku magnezu, zawartość magnezu w danej dawce, postać leku oraz inne zastosowane składniki preparatu i dodatki. W dostępnych suplementach diety spotyka się magnez w postaci związków nieorganicznych i organicznych. Niedobory magnezu wywołują zaburzenia nerwowo-mięśniowe i sercowo-naczyniowe, tj. arytmia, migotanie przedsionków, choroba niedokrwienna serca, nadciśnienie tętnicze. Zwiększają również ryzyko osteoporozy i insulinooporności, zaburzają wydzielanie parathormonu i jednoczenie są przyczyną hipokalcemii. Suplementacja magnezu, zapewniająca prawidłowy status tego pierwiastka w organizmie, zapobiega wielu niekorzystnym skutkom zdrowotnym i wspomaga leczenie wielu chorób przewlekłych.

Słowa kluczowe: magnez, dieta, odżywianie, profilaktyka chorób

Magnesium is the fourth most abundant mineral in the human body. Along with potassium, magnesium constitute basic intracellular cations. Magnesium is an activator of over 300 different enzymes and is involved in a number of metabolic reactions. Pumpkin seeds, wheat bran, cocoa, wheat germ, almonds, buckwheat, soy, white beans, dark chocolate, ha- zelnuts, oat bran, fish, potatoes and bananas belong to food products with the highest magnesium content. According to the latest dietary guidelines, the recommended daily dose of magnesium equals 350 mg for men and 300 mg for women.

A type of magnesium compound, magnesium content in a given dose, a form of the medicine, as well as other components and additives determine about the pharmaceutical availability of preparations with magnesium. In available dietary supplements we can find magnesium in the form of inorganic and organic compounds. Magnesium deficiency lead to neuromuscular and cardiovascular disorders such as arrhythmia, atrial fibrillation, ischemic heart disease, and hypertension. They increase the risk of osteoporosis and insulin resistance, they disturb secretion of parathyroid hormone and, at the same time, they cause hypocalcaemia. Magnesium supplementation, ensuring the correct status of magnesium in the body, prevents many adverse health effects and supports treatment of many chronic diseases.

Key words: magnesium, diet, nutrition, disease prevention

 

Zapraszamy do zapoznania się bezpłatnie z artykułem mgr Agaty Lebiedowskiej na temat znaczenia magnezu w diecie w odniesieniu do najnowszych wytycznych żywieniowych – tutajZnaczenie magnezu w diecie.

Przypominamy również, że na naszej stronie znaleźć można bezpłatny dostęp do artykułu dr Anny Stoleckiej-Warzechy na temat roli nutrikosmetyków, zachęcamy do zapoznania się w aktualnościach: https://foodscience.pl/aktualnosci/

 

Odwiedź nas również tutaj: https://www.facebook.com/KwartalnikFoodScience/

 

0
Wpływ czekolady na zdrowie

Wpływ czekolady na zdrowie człowieka

Małgorzata Musioł, Bartosz Błoński, Anna Stolecka-WarzechaJoanna Paprotna-Kwiecińska, Sławomir Wilczyński

Katedra i Zakład Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej w Sosnowcu, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Streszczenie

Ostatnie badania potwierdzają prozdrowotne właściwości czekolady. Jednak historia kakao jako leku sięga kilku tysięcy lat. Drzewo kakaowca rosnące w klimacie równikowym w wierzeniach starożytnych Majów i Azteków było boskim darem dla ludzkości zapewniającym mądrość i wiedzę uniwersalną. Z jego ziaren uzyskiwany jest proszek kakaowy służący do produkcji czekolady zawierającej wiele składników bioaktywnych, w tym witaminy, składniki mineralne, polifenole i kwasy tłuszczowe. Czekolada pozytywnie wpływa na nastrój, zmniejsza podatność na stany depresyjne oraz stres oksydacyjny. Spożycie czekolady w trakcie ciąży może poprawić stan psychiczny przyszłych matek i zmniejszyć negatywny wpływ matczynego stresu na niemowlę.   Dzięki wysokiej zawartości flawanoli wykazuje właściwości przeciwzapalne, przeciwalergiczne, przeciwwirusowe oraz przeciwnowotworowe. Pozytywnie wpływa na pamięć i umiejętności poznawcze, może zmniejszyć ryzyko demencji. Regularne spożywanie produktów zawierających kakao zmniejsza ryzyko zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych, a zwłaszcza udaru mózgu, oraz  może zmniejszyć obwodową oporność na insulinę u kobiet z cukrzycą typu 2. Działa pobudzająco po wysiłku psychicznym lub fizycznym. Zapewnia uczucie sytości, dlatego była dodawana do żołnierskich racji żywnościowych w czasie I Wojny Światowej. Należy jednak pamiętać, że spożycie czekolady podnosi poziom kwasu szczawianowego w moczu, oraz może prowadzić do zaostrzenia objawów trądziku pospolitego. Jest toksyczna dla zwierząt. Czekolada zawiera również związki, których znaczenie dla zdrowia nie jest szczegółowo poznane.

Słowa kluczowe: czekolada, zdrowie, kakao, flawonoidy, metyloksantyny, samopoczucie

 

Wstęp

Ostatnie badania coraz częściej potwierdzają sugerowane prozdrowotne właściwości czekolady, jednak historia kakao jako leku sięga tysięcy lat [1]. Rosnące w lasach tropikalnych Ameryki Południowej i Środkowej drzewa kakaowca osiągają wysokość do 12m, a owocować zaczynają w wieku ok. 5 lat. Są rezultatem krzyżowania i selekcji rozpoczętych w sposób naturalny około 35000 lat temu [2]. Ich uprawa i wykorzystanie plonów było bardziej popularne w Mezoamerce niż w Ameryce Południowej, jednak nie wiadomo, gdzie powstały pierwsze uprawy [3]. Wiadomo, że drzewo kakaowca uprawiane było w państwie Majów już w 400 roku naszej ery [2]. Słowo kakao pochodzi z języka Olmeków zamieszkujących nizinne regiony wschodniego wybrzeża Zatoki Meksykańskiej [2,3]. Termin ten został następnie przyjęty przez sąsiadujących z nimi Majów [3]. Napoje sporządzane z nasion kakaowca spożywano podczas obrzędów, rytuałów i ważnych uroczystości [4]. Na naczyniach Majów noszących glif Wing-Quincunx, oznaczający naczynie do picia, znajdował się najczęściej glif oznaczający kakaw, czyli czekolada, kakao. W tak oznaczonych naczyniach znaleziono śladowe ilości  proszku kakaowego [5]. Populacje przedkolumbijskie używały czekolady jako lekarstwa [1]. Po zdominowaniu Majów przez Azteków około połowy XV wieku, władca najeźdźców Montezuma docenił napój wytwarzany przez tubylców z nasion kakaowca. Od tego czasu ziarna te uznawano za bardzo cenne, przechowywano wraz ze złotem i kamieniami szlachetnymi, i używano ich również jako walutę [2]. W tekstach starożytnych Majów kakao określane jest jako dar bogów [1]. Według zapisów starożytnych Azteków wierzono, że bóg Quetzalcoatl przybył na Ziemię przynosząc z nieba drzewo kakaowca w darze dla ludzkości. To od niego nauczono się przygotowywać napój „Tsocolatl” (gorzka woda), którego spożywanie miało dawać mądrość i wiedzę uniwersalną [2]. Czekoladę przygotowywano poprzez prażenie ziaren kakaowych w glinianych garnkach, następnie mielono przy użyciu kamieni. Mieszaninę dodawano do zimnej wody, często w połączeniu z innymi składnikami (przyprawy, miód) i ubijano do otrzymania piany [6]. Po odkryciu Ameryki czekolada została sprowadzona do Europy. W 1753r. słynny szwedzki naukowiec Carl Linneusz nazwał drzewo czekoladowe (Theobroma cacao) pokarmem bogów. Z biegiem czasu czekolada kojarzona była głównie z negatywnymi efektami jak otyłość, próchnica i choroby dziąseł. W ostatnim czasie pojawiła się szansa na rehabilitację czekolady i przywrócenie jej wartości w XVIII wieku [1].

 

Kwasy tłuszczowe, składniki mineralne i witaminy

Obecnie czekolada to żywność otrzymywana z kakao i cukrów, która zawiera co najmniej 35% całkowitego suchego kakao, nie mniej niż 18% masła kakaowego i nie mniej niż 14% odtłuszczonego suchego kakao [7].

Proces prowadzący do uzyskania czekolady rozpoczyna się łuskaniem i suszeniem nasion drzewa kakaowego, które następnie poddaje się procesowi fermentacji. Z mielonych, prażonych, łuskanych ziaren kakaowca otrzymuje się miazgę kakaową. W jej skład wchodzą beztłuszczowe substancje stałe, kakao  oraz masło kakaowe. Proszek kakaowy uzyskiwany jest poprzez usunięcie z miazgi kakaowej części masła kakaowego. Czekolada powstaje poprzez połączenie miazgi kakaowej z masłem kakaowym oraz cukrem. Ilość miazgi kakaowej decyduje o zabarwieniu czekolady. Miazga kakaowa zawiera wiele związków bioaktywnych, masło składa się z kwasów tłuszczowych, a kakao zawiera witaminy, składniki mineralne, błonnik i polifenole [8].

Masło kakaowe jest mieszaniną nienasyconych i nasyconych kwasów tłuszczowych: jednonienasycony kwas oleinowy stanowi ok. 35%, nasycone kwasy – stearynowy i palmitynowy stanowią odpowiednio ok. 35% i 25%, a pozostałe ok. 3%, to przede wszystkim wielonienasycony kwas linolowy [9] (Ryc. 1). Kwas stearynowy nie podwyższa stężenia cholesterolu w surowicy krwi w tym samym stopniu co inne nasycone kwasy tłuszczowe [9,10]. Jest to najprawdopodobniej związane z jego desaturacją do kwasu oleinowego zachodzącą w wątrobie [9].

Wpływ czekolady na zdrowie człowieka

Ryc.1. Struktura kwasów tłuszczowych wchodzących w skład masła kakaowego [11,12,13, 14].

 

Kwas oleinowy należy do rodziny kwasów tłuszczowych omega-9, które warunkowo zaliczane są do niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT). Spożycie kwasu oleinowego może regulować tempo opróżniania żołądka, poprzez wpływ na procesy wchłaniania cholesterolu w jelicie cienkim. Ponadto obniża poziom frakcji LDL oraz hamuje procesy krzepnięcia krwi [15]. Jest on składnikiem biomembran [16]. Wykazano, że kwas oleinowy w modelach zwierzęcych zmienia keratynizację nabłonka mieszkowego, co prowadzi do powstawania formacji comedo czyli zaskórników [17].

Kwas linolowy (LA) należy do egzogennych wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (WKT), które muszą być dostarczane do organizmu wraz z pożywieniem, czyli również należy do NNKT [18]. Kwas linolowy obniża poziom cholesterolu frakcji lipoprotein LDL 2-3 razy skuteczniej niż kwas oleinowy [15]. LA jest najważniejszym spośród rodziny omega‑6, ponieważ jest prekursorem kwasu γ‑linolenowego i kwasu arachidonowego [18]. Długołańcuchowe wielonienasycony kwasy tłuszczowe, m.in. kwas arachidonowy, są niezbędne  do prawidłowego rozwoju i funkcjonowania mózgu oraz siatkówki oka [19]. Występuje on w tłuszczu zwierzęcym i ludzkim, wątrobie, mózgu, narządach gruczołowych i jest składnikiem fosfatydów zwierzęcych. Jest prekursorem biosyntezy prostaglandyn, tromboksanów oraz leukotrienów [20].

Porcja gorzkiej czekolady (20g) o wartości energetycznej 100 kcal zawiera 1,7 g błonnika, a w niesłodzonym proszku kakaowym znajduje się niemal 2g błonnika na łyżkę stołową [8]. Większość składników błonnika znajdującego się w kakao jest nierozpuszczalna, co może zmniejszać ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 2 [21]. Błonnik korzystnie wpływa na rozwój bakterii probiotycznych. Udowodniono, że błonnik pokarmowy poprawia perystaltykę jelit, wypełnia je i stymuluje ich ruch. Spożycie błonnika pokarmowego prowadzi do zwiększenia objętości stolca i przyspieszenia pasażu pożywienia przez przewód pokarmowy przez co zapobiegaparciom, zmniejsza wchłanianie cholesterolu i trójglicerydów, redukuje ogólny poziom cholesterolu frakcji lipoprotein LDL cholesterolu, spowalnia rozkład węglowodanów, obniża poposiłkowe stężenie glukozy w surowicy krwi oraz wspomaga usuwanie toksyn i metali ciężkich z organizmu. Ponadto, pokarmy bogate w błonnik pokarmowy charakteryzują się wysokim współczynnikiem sytości. Dobowe zapotrzebowanie na błonnik wg. norm dla osoby dorosłej wynosi 20-25g  [22,23].

Ziarno kakaowca zawiera  składniki mineralne,  których znaczne ilości znajdują się również w czekoladzie. Składniki mineralne niezbędne są m.in. do prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka w tym, poszczególnych jego układów. Odpowiedni poziom magnezu, miedzi, potasu i wapnia w surowicy krwi, odgrywa istotną rolę w zapobieganiu chorobom sercowo-naczyniowych poprzez regulowanie napięcia ścian naczyń krwionośnych [9]. Zawartość składników mineralnych i witamin w 100g czekolady przedstawiono w Tabeli 1 [24].

 

Tab.1. Składniki mineralne oraz witaminy w 100g czekolady gorzkiej i mlecznej [24,25].

 

Składniki Gorzka czekolada Mleczna czekolada  

Normy żywienia

 

[mg] [µg] [mg] [µg] [mg] [µg]
Potas 581 607 4700 (AI)
Fosfor 244 302 580/700 (EAR/RDA)
Magnez 165 97 M:330-400 (EAR/RDA)

K: 255-310 (EAR/RDA)

Wapń 42 294 800-100 (EAR/RDA)
Żelazo 2,1 1,2 M: 6/10 (EAR/RDA)

K: 8-18 (EAR/RDA)

Jod 2,3 5,5 95/150 (EAR/RDA)
Niacyna 0,46 0,43 M:12/16 (EAR/RDA)

K: 11/14 (EAR/RDA)

Witamina E

 

0,24 0,23 M: 10

K:8

Tiamina 0,044 0,094 M:1,1/1,3 (EAR/RDA)

K: 0,9/1,1 (EAR/RDA)

Ryboflawina 0,013 0,358 M:1,1/1,3 (EAR/RDA)

K:0,9/1,1 (EAR/RDA)

Witamina C 0 1,4 M:75/90 (EAR/RDA)

K:60/75 (EAR/RDA)

β-karoten 23 49 20 (AI)
Witamina D 0 0,06 15

EAR – średnie zapotrzebowanie dobowe, RDA – zalecane spożycie dobowe, AI – wystarczające spożycie,

K – kobiety, M – mężczyźni

 

Bogata w magnez czekolada może być potencjalnym źródłem tego pierwiastka [26,27]. Tabliczka czekolady o masie 50g zapewnia od 25 do 50 mg magnezu. Zwiększone łaknienie czekolady w fazie przedmiesiączkowej może być związane z zwiększonym zapotrzebowaniem na ten składnik [28]. Magnez bierze udział w syntezie białek strukturalnych, aktywności skurczowej mięśni (poprzez wpływ na przekaźnictwo impulsów nerwowych) oraz wykazuje działanie antyarytmiczne wobec mięśnia sercowego [8,9,26]. Niedobór magnezu sprzyja dysfunkcji śródbłonka naczyń krwionośnych, może mieć udział w rozwoju nadciśnienia tętniczego poprzez przyśpieszenie powstawania zmian naczyniowych, które w konsekwencji prowadzi do miażdżycy i zakrzepicy [26].

Miedź jest kofaktorem wielu enzymów i niezbędna jest m.in. do prawidłowego  transportu żelaza, metabolizmu glukozy, ogólnego rozwoju niemowląt, ze szczególnym uwzględnieniem mózgu [29]. Dieta w krajach zachodnich dostarcza miedzi w zakresach poniżej wskazanego dziennego GDA (Guideline Daily Amounts – wskazane dzienne spożycie) [30]. Niedobór miedzi spotykany jest jednak rzadko. Do deficytu dochodzi najczęściej u osób, które mają nieodpowiednio zbilansowaną dietę albo są w trakcie kuracji odchudzającej. Trwałe niedobory miedzi prowadzić mogą do niedokrwistości, neutropenii i nieprawidłowości w układzie kostnym. Rzadziej występującymi implikacjami są: hipopigmentacja włosów, zahamowanie wzrostu kości na długość oraz nieprawidłowości w metabolizmie cholesterolu i glukozy [29]. Osiągnięcie ZDS (ZDS – zalecane dzienne spożycie, RDA – recommended dietary allowance) miedzi wymagałoby spożycia porcji czekolady o wartości energetycznej 1000 kcal, dlatego bardzo mało prawdopodobne jest, aby konsumpcja czekolady podwyższyła stężenie miedzi w surowicy krwi do szkodliwego poziomu [8].

Potas jest niezbędny do utrzymania osmolarności komórek i wraz z sodem jest odpowiedzialny za potencjał błonowy warunkujący pobudliwość komórek [9]. Zapewnia prawidłową gospodarkę wodno-elektrolitową oraz uczestniczy w regulacji ciśnienia osmotyczngo komórek. Aktywuje wiele enzymów ustrojowych i bierze udział w metabolizmie węglowodanów i białek. Eksperci European Food Safety Authority (EFSA) uważają, że nie ma biomarkerów stanu odżywienia potasem, które można byłoby wykorzystać w celu określenia zapotrzebowania na ten składnik [23]. Przyjmowany z pożywieniem może chronić przed nadciśnieniem spowodowanym nadmiernym spożyciem sodu [31].

 

Wpływ czekolady na nastrój

Czekolada jest najprawdopodobniej pokarmem o największym wpływie na nastrój. Jej właściwości poprawy stanu psychicznego wynikają z zawartości substancji psychoaktywnych: anandamidu, kofeiny, fenyloetyloaminy i magnezu. W sytuacjach stresowych oraz pod wpływem złego nastroju zwiększa się zapotrzebowanie na składniki modyfikujące neurotransmisję, co wzmaga apetyt na czekoladę [28].  Kakao zawiera również tryptofan, serotoninę i dopaminę, które pozytywnie oddziałują na procesy metaboliczne ludzkiego mózgu. Związki te wpływają korzystnie na produkcję endorfin, zmniejszając tym samym podatność na stany depresyjne [32]. Sugerowano, że osoby z depresją mogą czasowo złagodzić jej objawy spożywając czekoladę. Wynika to z zawartości tryptofanu niezbędnego w produkcji serotoniny [33]. Wykazano, że ludzie z wysokim (≥16) wynikiem testu Center for Epidemiologic Studies Depression Scale (CES-D) konsumują więcej czekolady niż badani z wynikiem wykluczającym depresje [34]. Czekolada w zbilansowanej diecie ciężarnej może poprawić stan psychiczny przyszłych matek, bowiem w okresie ciąży mogą występować wahania nastroju i okresy niepewności emocjonalnej. Stres prenatalny prowadzi do stanów lękowych niemowlęcia, a spożywanie czekolady podczas ciąży wydaje się być pomocne w zmniejszaniu negatywnego wpływu stresu matczynego na niemowlę [7]. Matki, które w czasie ciąży spożywały czekoladę kilka razy w tygodniu lub codziennie, oceniają pozytywnie reaktywność i aktywność u niemowląt w wieku 6 miesięcy [35].

 

Flawonoidy

Czekolada jest bardzo bogatym źródłem polifenoli, dzięki którym jej przechowywanie nie wymaga stosowania dodatkowych antyoksydantów [36]. Proszek kakaowy zawiera do 50 mg polifenoli na gram [8]. Wykazano, że filiżanka gorącej czekolady lub 30g czekolady posiada aktywność przeciwutleniającą porównywalną do 100 ml czerwonego wina [36].

Flawonoidy stanowią największą i najbardziej zróżnicowaną grupę związków fenolowych występujących w roślinach [37]. Ich budowa opiera się na 15‑węglowym szkielecie 2‑fenylochromanu, którego głównym elementem jest układ dwóch pierścieni benzenowych A i B pomiędzy którymi znajduje się heterocykliczny pierścień C zawierający tlen. Pierścień C tworzy układ piranu lub pironu [38]. Trójcykliczna struktura flawonoidów determinuje ich potencjał antyoksydacyjny, eliminację reaktywnych form tlenu, chelatowanie  żelaza i miedzi, oraz inhibicję enzymów [8]. Wśród flawonoidów wyróżniamy: flawanole i antocyjanidyny (pierścień C tworzy układ piranu), oraz flawony, flawanony, flawanole i izoflawony (pierścień C pozbawiony atomu tlenu tworzy układ pironu) (Ryc. 2) [38].

Przynależność do określonej  klasy jest ściśle związana z położeniem pierścienia fenylowego oraz ze stopniem utlenienia pierścienia piranowego [37]. Flawonoidy są rozpuszczalne w wodzie i podatne na utlenienie enzymatyczne oraz nieenzymatyczne [39]. Wykazano, że kakao i czekolada modyfikują mikroflorę jelitową w sposób analogiczny dla działania prebiotyków i probiotyków, a dieta bogata w flawonoidy, wspomaga leczenie wrzodów trawiennych [40, 41].

Wpływ czekolady na zdrowie człowieka

Ryc. 2. Ogólna struktura flawonoidów; A – pierścień benzenowy, B – pierścień fenylowy, C – pierścień piranowy, D – układ pironu [37,41].

 

W świeżych ziarnach kakao znajdują się głównie takie polifenole jak: katechina, epikatechina, gallokatechina, procyjanidyny (oligomery epikatechiny i katechiny) i glikozydy – głównie 3‑O‑glukozyd i 3‑O‑arabinozyd. Kakao i czekolada to źródła flawon-3‑oli oraz proantocyjanidyny [38].  Badania in vitro wykazały, że dzięki wysokiej zawartości flawanoli i procyjanidyn kakao wykazuje właściwości przeciwzapalne, przeciwalergiczne, przeciwwirusowe oraz przeciwnowotworowe [8].

Flawanole kakaowe mogą stymulować rozszerzenie naczyń krwionośnych dzięki modyfikacji syntezy tlenku azotu. Mają również właściwości przeciwzapalne i przeciwutleniające. Udowodniono, że spożycie kakaowych flawanoli zwiększa aktywność antyoksydacyjną wywołaną wysiłkiem fizycznym, jednak nie wykazano wpływu na peroksydację lipidów i stan zapalny w próbach wysiłkowych [43]. Stwierdzono również, że 250 mg flawanoli kakaowych łagodzi zmęczenie psychiczne i poprawia nieznacznie aspekty funkcji poznawczych [44].

Spożycie produktów bogatych w flawanole kakaowe powoduje zmniejszenie ryzyka występienia chorób nowotworowych i chorób sercowo-naczyniowych, korzystną zmianę profilu lipidowego w surowicy krwi, polepszenie funkcji śródbłonka, hamowanie agregacji płytek krwi i zmniejszenie odpowiedzi zapalnej [39]. Polifenole odgrywają ważną rolę w ograniczeniu starzenia komórkowego związanego z reaktywnymi formami tlenu. Regularne spożywanie polifenoli może zmniejszyć ryzyko wystąpienia chorób cywilizacyjnych [45]. Spożywanie przez 8 tygodni czekolady bogatej w polifenole zmniejsza objawy chronicznego zmęczenia niezależnie od płci badanych [46]. Już po siedmiu dniach konsumpcji gorzkiej czekolady zaobserwowano zmniejszenie reaktywności płytek krwi oraz poprawę profilu lipidowego u osób uczestniczących w badaniu, jednak zmniejszenie stanu zapalnego, polegające na redukcji poziomu hsCRP, zaobserwowano tylko u kobiet [47]. U osób spożywających czekoladę zaobserwowano również wydłużenie czasu tworzenia się skrzepu ex vivo oraz zmniejszenie stężenia produktów przemiany tromboksanu w moczu [48].

 

Czekolada a ryzyko cukrzycy, zawału serca i udaru mózgu

Modyfikacje stylu życia, w tym nawyków żywieniowych, mają znaczny wpływ na czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, takich jak miażdżyca czy nadciśnienie. Istnieje kilka mechanizmów wyjaśniających kardioprotekcyjne właściwości flawonoidów kakaowych. Są to działania antyoksydacyjne, antyagregacyjne i przeciwzapalne. Za zmniejszenie ryzyka chorób sercowo-naczyniowych prawdopodobnie odpowiedzialny jest też ich wpływ na zwiększenie syntezy tlenku azotu lub zmniejszenie jego rozkładu, zwiększenie stężenia lipoprotein o dużej gęstości (HDL), poprawę czynności śródbłonka naczyniowego i obniżenie ciśnienia tętniczego [49,50,51,52,53,54]. Ponadto, u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym i upośledzoną tolerancją glukozy gorzka czekolada nie tylko obniżyła ciśnienie krwi i poprawiła funkcję śródbłonka, ale także poprawiła wrażliwość na insulinę i funkcjonowanie komórekβ89 [55]. Regularne spożywanie produktów zawierających kakao może zmniejszyć ryzyko zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych, a zwłaszcza udaru mózgu. Zmniejszenie ryzyka śmierci w skutek chorób sercowo-naczyniowych zaobserwowano w grupie spożywającej czekoladę przynajmniej 2 razy w tygodniu. Udar mózgu i zawał serca występowały najrzadziej w grupie o najwyższym spożyciu czekolady [54,56].

Regularna konsumpcja kakao i zawierających go produktów może zmniejszyć ryzyko niepłodności [7]. Udowodniono, że stres oksydacyjny jest ściśle związany z przyczynami niepłodności męskiej i żeńskiej, chorobami układu rozrodczego (np. zespół policystycznych jajników) oraz powikłaniami w ciąży [57]. Bioaktywne składniki kakao i czekolady mogą przyczyniać się do zmniejszenia trudności reprodukcyjnych poprzez wpływ wywierany na śródbłonek naczyń i krążenie [7]. W trakcie ciąży organizacja cząsteczek lipidowych w warstwach bimolekularnych oraz komórkowa aktywność redoks ulegają zmianom, które prowadzą do zmniejszenia całkowitej zdolności antyoksydacyjnej surowicy krwi. Największa zmiana aktywności redoks obserwowana jest w przypadkach prowadzących do spontanicznej aborcji oraz podczas zatrucia ciążowego [58]. Zaburzenie równowagi oksydacyjnej u kobiet w ciąży oraz zwiększone zapotrzebowanie na spożywanie takich grup produktów, które pozwolą odpowiednio zbilansować rację pokarmową, prowadzi do poszukiwania nowych strategii żywieniowych [59]. Dostępne dowody naukowe sugerują, że dzienne spożycie czekolady bogatej w kakao w niewielkich ilościach (30g na dobę przez 24 tygodnie) może wpłynąć pozytywnie na przebieg ciąży poprzez m.in. stabilizację ciśnienia tętniczego krwi, bez dodatkowych negatywnych konsekwencji takich jak wzrost masy ciała kobiety w poszczególnych trymestrach [60]. Czekoladę mogą spożywać kobiety w ciąży, ponieważ nie stwierdzono negatywnego wpływu na zdrowie matki i płodu, przeciwnie – badania ujawniają korzystne efekty dla matki oraz dziecka zarówno w okresie płodowym jak i pourodzeniowym [7].

Kakao i czekolada zmniejszają insulinooporność komórek – czynnika ryzyka dla cukrzycy typu 2 [61]. Wykazano, że spożywanie czekolady bogatej w flawonoidy, a szczególnie flawon-3‑ole i izoflawony przez jeden rok, może zmniejszyć obwodową oporność na insulinę u kobiet z cukrzycą typu 2 [62].

 

Demencja i umiejętności poznawcze

Flawonoidy wzbudzają zainteresowanie jako potencjalne nutraceutyki posiadające szerokie pole działania polegające na m.in. kardioprotekcji, neuroprotekcji i neuromodulacji [63]. Jak wskazują wyniki badań, konsumpcja flawonoidów wykazuje hamujący wpływ na rozwój choroby Alzheimera w  modelach zwierzęcych, poprzez hamowanie powstawania i agregacji patologicznej postaci β‑amyloidu [64]. Stwierdzono, że flawonoidy są inhibitorami indukowanej przez heparynę agregacji białka tau, a ich spożycie zmniejsza ryzyko wystąpienia demencji [65,66]. Wczesne wprowadzenie kakao do diety może ograniczyć ryzyko problemów rozwojowych i funkcjonalnych związanych z dysfunkcją śródbłonka, hipoperfuzją mózgu, czy też zaburzeniami mózgowymi chorób metabolicznych. Nie ustalono jednak jak wcześnie należy wprowadzić kakao i jego produkty do diety, aby zoptymalizować jego działanie neuroprotekcyjne. Dysfunkcja śródbłonka jest często związana z ekspozycją na cząstki stałe zanieczyszczające powietrze atmosferyczne [67,68]. Wykazano, że wprowadzenie do diety kakao oraz gorzkiej czekolady łagodzi negatywny wpływ zanieczyszczeń powietrza ograniczając ryzyko zapalenia nerwów, zmian objętościowych i strukturalnych mózgu, oraz wczesnego rozwoju neuropatologicznych cech choroby Alzheimera i Parkinsona [68,69]. Ponadto codzienne spożycie czekolady przez kobiety w trakcie ciąży wywołuje pozytywną reaktywność i aktywność u niemowląt w wieku 6 miesięcy [35]. Neuroprotekcyjne działanie flawonoidów opiera się najprawdopodobniej na dwóch procesach. W pierwszym flawonoidy oddziałują z kaskadami przekazywania sygnałów neuronalnych (głównie z kaskadami sygnałowymi kinaz białkowych i lipidowych), w drugim indukują obwodowy i mózgowy przepływ krwi w sposób prowadzący do angiogenezy i wzrostu nowych komórek nerwowych w hipokampie. Dlatego regularne spożywanie flawonoidów może potencjalnie zmniejszyć neurodegradację skutkującą różnymi zaburzeniami neurologicznymi , nie tylko zmniejszyć częstość występowania upośledzenia funkcji poznawczych, ale wręcz je wzmocnić [70,71,72]. W krajach o wysokim poziomie spożycia czekolady w przeliczeniu na jednego mieszkańca odnotowano największą liczbę laureatów Nagrody Nobla [73]. Wysoka korelacja między konsumpcją czekolady a liczbą laureatów Nagrody Nobla nie wskazuje jednoznacznie związku przyczynowego, a doniesienie Medderli wywołało żywą dyskusję. Wykazano również wysokie wartości współczynnika korelacji między liczbą laureatów Nagrody Nobla, a spożyciem mleka, nietolerancją laktozy, zasobami gospodarczymi kraju i produktem krajowym brutto [74,75,76,77].

Według różnych badań epikatechina jest związkiem występującym w największych ilościach w ziarnach kakaowych, stanowi ona ok. 35% całkowitej zawartości fenoli [78]. Wykazano, że epikatechina nie tylko odwraca zaburzenia poznawcze, ale wzmacnia też tworzenie pamięci długotrwałej [71]. Obecność epikatechiny w kakao i czekoladzie związana jest z ich korzystnym oddziaływaniem na śródbłonek naczyniowy, co wynika z jej wpływu na regulację wytwarzania tlenku azotu. Epikatechiny poprawiają funkcje naczyniowe, zmniejszają ciśnienie krwi oraz aktywność płytek krwi [79,80,81,82,83].

Oprócz flawonoidów ziarna kakaowca zawierają szereg innych związków, w tym kwasy fenolowe, amidy kwasu hydroksycynamonowego i stylbeny, których znaczenie dla zdrowia nie jest jeszcze szczegółowo poznane [39].

 

Resweratrol

Kakao i czekolada zawierają również odpowiednio 1,85 mg/kg i 0,35 mg/kg trans‑resweratrolu należącego do rodziny stylbenów [84]. Działanie kardiopotekcyjne resweratrolu wiąże się z promowaniem wazo relaksacji tętnic, hamowaniem agregacji płytek i utlenienia LDL [85]. Resweratrol wykazuje właściwości przeciwutleniające, przeciwzapalne, przeciwwirusowe i przeciwnowotworowe [85,86]. Hamuje wzrost komórek nowotworowych poprzez zwiększoną apoptozę i/lub blokowanie cyklu komórkowego [85]. Wykazuje również działanie neuroprotekcyjne. Badania sugerują, że resweratrol sprzyja usuwaniu neurotoksycznych peptydów β-amyloidu opóźniając inicjacje patologicznych zmian choroby Alzheimera [86].

 

Kwas p-kumarowy

Czekolada jest jednym z głównych naturalnych źródeł kwasu p-kumarowego. Związek ten potencjalnie może przeciwdziałać uszkodzeniom serca powstałym w wyniku stresu oksydacyjnego wywołanego przez doksorubicynę [87]. Wykazano, że kwas p‑kumarowy zapobiega dysfunkcji lizosomalnej i przywraca prawidłowy poziom produktów peroksydacji lipidów oraz aktywność enzymów lizosomalnych do poziomu zbliżonego do normy [88]. Wykazuje on właściwości antyoksydacyjne oraz antyapoptyczne [89].

 

Metyloksantyny

Ksantyna i jej pochodne są związkami pośrednimi podczas syntezy GMP, GDP i GTP w komórkach [90]. Zauważono bezpośredni efekt psychoaktywny wywołany metyloksantynami zawartymi w kakao [91]. Stężenie kofeiny w kakao i w czekoladzie jest stosunkowo niskie: 50g czekolady mlecznej zawiera ok. 15 mg kofeiny, a stężenie teofiliny jest tak niskie, że jej obecność jest najczęściej ignorowana [92].

Teobromina i kofeina zaliczane są do roślinnych leków moczopędnych eliminujących chlorki. Zwiększają również wydalanie sodu [93]. Działają pobudzająco, np. po wysiłku psychicznym lub fizycznym, pozytywnie wpływają na koncentrację i zmniejszają zmęczenie [32]. Udowodniono, że przyjmowane z pożywieniem metyloksantyny, a w szczególności kofeina, teobromina i teofilina, przyspieszają lipolizę komórkową i stymulują termogenezę, co może prowadzić do zmniejszenia masy ciała [94].

Podstawowym alkaloidem występującym w Theobroma cacaojest teobromina, która wpływa na gorzki smak czekolady [92,95]. Ten ksantynowy alkaloid stosowano jako środek moczopędny oraz wspomagający leczenie dusznicy bolesnej i nadciśnienia (Ryc. 3) [96].

Teobromina hamuje krystalizację kwasu moczowego, a kryształy powstające w jej obecności są cieńsze i dłuższe dzięki czemu tworzenie się złogów w nerkach i drogach moczowych jest utrudnione. Teobromina działa jako inhibitor krystalizacji o wysokim potencjale w zapobieganiu i leczeniu klinicznym kamicy moczanowej [97]. Obecnie znajduje też zastosowanie jako lek rozszerzający oskrzela oraz naczynia krwionośne. Ma niewielkie działanie pobudzające na ośrodkowy układ nerwowy [96]. Teobromina wykazuje największą zdolność do zmniejszania biodostępności lipidów z metylkoksantyn występujących w czekoladzie [94]. Jej głównym mechanizmem działania jest hamowanie fosfodiesteraz oraz blokowanie receptorów adenozyny [91, 94].

Wpływ czekolady na zdrowie człowieka

Ryc. 3. Struktura teobrominy [89].

 

Kaszel występujący u zdrowych osób jest odruchem ochronnym, jednak uporczywy może stanowczo obniżyć jakość życia [98]. Jest on jedną z najczęstszych dolegliwości, z jaką pacjenci udają się po pomoc medyczną[99]. Potwierdzono, że teobromina może zapobiec kaszlowi wywołanemu przez kapsaicynę bez działania niepożądanego, dlatego może być alternatywą dla kodeiny stosowanej w lekach przeciwkaszlowych. Wywołanie kaszlu u badanych, którym podano teobrominę, wymagało trzykrotnie większej dawki kapsaicyny niż w przypadku grupy zażywającej placebo. Nie zauważono znaczącej różnicy między grupą placebo, a grupą która przyjęła kodeinę [98]. Teobromina najprawdopodobniej tłumi kaszel hamując aktywację aferentnej drogi nerwowej [91]. Podana w postaci aerozolu dyfunduje do układu oddechowego. Zdolność teobrominy do przenikania przez błony biologiczne jest związana nie tylko z jej lipofilnością, ale również może wynikać z pozycji grup alkilowych w pierścieniu purynowym [100]. Udowodniono również, że regulacja fosfodiesterazy czwartej, kinazy białkowej B, kinazy białkowej aktywowanej miogenem p 38 oraz czynnika jądrowego kappa B indukuje potencjalny efekt przeciwnowotworowy teobrominy w proliferacji złośliwego glejaka wielopostaciowego [101].

Teobromina wykazuje również inne, ważne działania, które są niezależne od receptorów adenozyny. Badania in vitrowykazały ochronny wpływ teobrominy na powierzchnię szkliwa ludzkich zębów trzonowych [102]. Chroni ona też układ sercowo-naczyniowy przez zwiększenie poziomu cholesterolu frakcji lipoprotein HDL w surowicy oraz zmniejszenie poziomu cholesterolu LDL, redukując w ten sposób ryzyko wystąpienia choroby wieńcowej [103]. Konsumpcja gorzkiej czekolady przez 15 dni zwiększyła stężenie cholesterolu HDL również w przypadku osób z HIV/AIDS poddanych terapii przeciwwirusowej, która prowadzi do dyslipidemii i zaburzeń równowagi oksydacyjnej. Prawdopodobnie było to efektem obecności kwasu stearynowego, polifenoli i teobrominy [104]. Wykazano, że teobromina zmniejsza stres oksydacyjny na poziomie komórkowym oraz wpływa na regulację ekspresji genów [91].

Teobromina jest bezpieczna dla ludzi, a jej zastosowanie powoduje mniej efektów niepożądanych niż zastosowanie kofeiny. Należy jednak pamiętać, że teobromina może być niebezpieczna dla zwierząt domowych, takich jak psy i koty, dlatego nie należy ich karmić czekoladą  [91].

Biorąc pod uwagę wpływ kofeiny na zdolność reprodukcyjną, należy pamiętać, że może ona swobodnie przechodzić przez barierę łożyskową, a jej metabolizm jest znacznie wolniejszy w trakcie ciąży [7]. W czasie ciąży okres półtrwania kofeiny może wydłużyć się niemal pięciokrotnie. Wraz z płynem owodniowym embrion może przyjąć do kilku miligramów kofeiny dziennie [105]. Płód nie ma wystarczającej ilości enzymów wspomagających proces rozkładu kofeiny, dlatego jej metabolity mogą gromadzić się w mózgu płodu [7]. Przy dawce przekraczającej 300 mg/dobę wykazano embriotoksyczne działanie kofeiny [105]. Należy jednak pamiętać o pozytywnym wpływie kofeiny, która wraz z innymi metyloksantynami jest wykorzystywana przy leczeniu bezdechu wcześniaczego [106]. Kofeina jest nieselektywnym antagonistą receptorów adenozyny, może więc poprawić m.in. wentylację minutową, wrażliwość na CO­2, skurcze przeponowe, funkcję mięśni oddechowych. Wykazano, że spożywanie kofeiny przez osoby dorosłe, powoduje zmniejszenie ryzyka występowania chorób neurologicznych w późniejszym okresie życia. Metyloksantyny, jako inhibitory receptora adenozyny, zwiększają żywotność neuronów oraz zwiększają ich aktywność [90].

 

Czekolada a kamica szczawianowa

Czekolada jest źródłem wielu składników aktywnych biologicznie, jednak ze względu na dużą zawartość szczawianów należy do produktów przeciwwskazanych w schorzeniach układu moczowego, takich jak hiperoksaluria, która może prowadzić do kamienicy szczawianowej. Zawartość kwasu szczawiowego w ziarnie kakaowym wynosi ok. 1,5g/kg, a jego zawartość w czekoladzie zależy od udziału miazgi kakaowej w kuwerturze. Proces fermentacji i suszenie istotnie nie wpływa na zawartość tego składnika [107]. Wykazano, że zawartość rozpuszczalnego szczawianu w ciemnej czekoladzie stanowi 82%, a w mlecznej 50% całej zawartości szczawianów [108]. Spożycie czekolady znacząco podnosi poziom kwasu szczawianowego w moczu. Jest to stan przejściowy związany z wchłanianiem kwasu w górnym odcinku przewodu pokarmowego. Największe wartości stwierdzono po 2-4 godzinach od spożycia czekolady i wynosiły one 235% wskaźnika wydalania na czczo w próbie z 50g czekolady i 289% w próbie ze 100g czekolady. Są to wartości charakterystyczne dla hiperoksalurii. Na wchłanianie kwasu szczawiowego nie wpływało podanie ranitydyny [109].

 

Wpływ czekolady na trądzik pospolity

Trądzik pospolity (acne vulgaris) jest schorzeniem dotykającym głównie osób młodych, związanym z nadczynnością gruczołów łojowych, cechującym się obecnością zaskórników, wykwitów grudkowo-krostkowych i torbieli ropnych umiejscowionych w okolicach łojotokowych (twarz, plecy). Przez wiele lat uważano, że regularne spożywanie czekolady nie ma wpływu na zaostrzenie trądziku [17,110]. Wykazano jednak, że spożywanie 25g gorzkiej czekolady dziennie przez 4 tygodnie istotnie zwiększa liczbę zaskórników i grudek zapalnych u mężczyzn ze skłonnością trądziku [17]. Potwierdzono również, że spożycie czekolady zaostrza zmiany skórne u mężczyzn w wieku 18 do 35 lat ze skłonnością do trądziku [110]. Osoby chorujące zatem na trądzik pospolity i jego odmiany, powinny zwrócić szczególną uwagę na odpowiednio zbilansowaną dietę oraz unikanie nadmiernego spożycia produktów zawierających kakao, w tym czekoladę.

 

Podsumowanie

W ostatnich latach wzrosło zainteresowanie potencjalnymi efektami prozdrowotnymi składników żywności. Rozwinęła się dziedzina nutraceutyków i żywności funkcjonalnej. Postęp techniczny umożliwił zrozumienie niektórych mechanizmów molekularnych kryjących się za udowodnionymi korzyściami zdrowotnymi wynikającymi z konsumpcji kakao i czekolady. Ich spożycie wiąże się z polepszeniem funkcji układu sercowo-naczyniowego, metabolizmu, a także modulowaniem funkcji odpornościowej jelit. Większość efektów przypisywanych spożyciu kakao i jego produktów, a związanych z układem odpornościowym oraz z biochemicznymi procesami lipidów w błonie jelita cienkiego, wynika nie tylko z zawartości błonnika, ale również z możliwego udziału polifenoli oraz innych związków. Dzięki ich zawartości ziarna kakaowca i produkty pochodne, w tym czekolada, mają właściwości przeciwnowotworowe, przeciwmutagenne, przeciwzapalne, przeciwadhezyjne, przeciwutleniające oraz także  przeciwdepresyjne. Czekoladę można stosować u kobiet w ciąży, ponieważ nie stwierdzono negatywnego wpływu na zdrowie matki i płodu. Natomiast badania ujawniają korzystne efekty dla matki, płodu i przyszłego dziecka.

Niestety, korzyści wynikające z konsumpcji czekolady mogą być zniweczone przez jej wysoką kaloryczność wynikającą z dużej zawartości sacharozy i tłuszczu. Dlatego czekolada przygotowana według klasycznej receptury uważana jest za pokarm nieodpowiedni dla osób otyłych i osób z hipoglikemią poposiłkową. W ostatnich latach pojawiły się na rynku produkty czekoladowe słodzone alternatywnie, jednak zawsze należy pamiętać, że czekolada ma spory ładunek energetyczny, i – jeśli traktować ją jako produkt leczniczy – powinna być stosownie dawkowana. 

 

Piśmiennictwo:

  1. Lippi D. Sin and pleasure: the history of chocolate in medicine. J. Agric. Food. Chem. 2015;63:9936-9941.
  2. Verna R. The history and science of chocolate. Malays. J. Pathol. 2013;35:111-121.
  3. Dillinger T.L., Barriga P., Escarcega S., Jimenez M., Salazar Lowe D., Grivetti LE. Food of the gods: cure for humanity? A cultural history of the medicinal and ritual use of chocolate. J. Nutr. 2000;130:2057s-2072s.
  4. Bilek M., Stawarczyk K., Stępień A. Analiza zawartości kofeiny w naparach kakao z wykorzystaniem wysokosprawnej chromatografii cieczowej. Bromat. Chem. Toksykol. 2013;46:449-454.
  5. Houston S.D., Stuart S.T., Taube K.A. Folk classification of Classic Maya pottery. Am. Anthropol. 1989;91:720-726.
  6. Beckett S.T., Industrial chocolate manufacture and use. Blackwell Publishing Ltd., York, 2009.
  7. Brillo E., Di Renzo G.C. Chocolate and Other Cocoa Products: Effects on Human Reproduction and Pregnancy. J. Agric. Food. Chem. 2015;63:9927-9935.
  8. Katz D.L., Doughty K., Ali A. Cocoa and Chocolate in Human Health and Disease. Antioxid. Redox Signal. 2011;15:2779-2811.
  9. Steinberg F.M., Bearden M.M., Keen C.L. Cocoa and chocolate flavonoids: Implications for cardiovascular health. J. Am. Diet. Assoc. 2003:103:215-223.
  10. Hunter J.E., Zhamg J., Kris-Etherton P.M. Am. J. Clin. Nutr. Cardiovascular disease risk of dietary stearic acid compared with trans, other saturated, and unsaturated fatty acids: a systematic review. 2010;91:46-63.
  11. Kwas linolowy [CID: 5280450] w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  12. Kwas oleinowy [CID: 445639] w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  13. Kwas stearynowy [CID: 5281] w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  14. Kwas palmitynowy [CID: 985] w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  15. Cichosz G., Czeczot H. Tłuszcz mlekowy – źródło antyoksydantów w diecie człowieka. Bromat. Chem. Toksykol. 2011;54:8-16.
  16. Delgado G.E., Kramer B.K., Lorkowski S., Marz W., von Schacky C., Kleber M.E. Individual omega-9 monounsaturated fatty acids and mortality-The Ludwigshafen Risk and Cardiovascular Health Study. J. Clin. Lipidol. 2017;11:126-135.
  17. Vongraviopap S., Asawanonda P,. Dark chocolate exacerbates acne. Int. J. Dermatol. 2016;55:587-591.
  18. Bojarowicz H., Woźniak B. Wielonienasycone kwasy tłuszczowe oraz ich wpływ na skórę. Probl. Hig. Epidemiol. 2008;89:471-475.
  19. Achremowicz K., Szary-Sworst K. Wielonienasycone kwasy tłuszczowe czynnikiem poprawy stanu zdrowia człowieka. Zywn.-Nauk. Technol. Ja. 2005;3:23-35.
  20. Kwas arachidonowy [CID: 444899] [ang.] w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  21. Weickert M.O., Pfeiffer A.F. Metabolic effects of dietary fiber consumption and prevention of diabetes. J. Nutr. 2008;138:439-442.
  22. Bojarowicz H., Dźwigulska P. Suplementy diety. Część II. Wybrane składniki suplementów diety praz ich przeznaczenie. Hygeia Public Health. 2012;47:433-441.
  23. Wojtasik A., Kunachowicz H., Pietras E. Błonnik pokarmowy (włókno pokarmowe). W: Jarosz M. red. Normy żywienia dla populacji polskiej. Instytut Żywności i Żywienia im. prof. dra med. Aleksandra Szczygła, Warszawa, 2017:115-129.
  24. Kunachowicz H., Nadolna I., Iwanow K., Przygoda B.. Wartość odżywcza wybranych produktów spożywczych i typowych potraw. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2012:25-84.
  25. Jarosz M. Normy żywienia dla populacji polskiej – nowelizacja. IŻŻ, 2017,203-228.
  26. Maier J.A., Malpuech-Brugere C., Zimowska W., Rayssiguier Y., Mazur A. Low magnesium promotes endothelial cell dysfunction: implications for atherosclerosis, inflammation and thrombosis. Biochim Biophys Acta. 2004;1689:13-21.
  27. Planells E., Rivero M., Carbonell J., Mataix J., Llopis J. Ability of a cocoa product to correct chronic Mg deficiency in rats. J. Agric. Food Chem. 1997;45:4017-4022.
  28. Benton D., Donohoe R.T. The effects of nutrients on mood. Public Health Nutr. 1999;2:403-409.
  29. Olivares M., Uauy R. Copper as an essential nutrient. Am. J. Clin. Nitr. 1996;63:791s-796s.
  30. Uauy R., Olivares M., Gonzalez M. Essentiality of copper in humans. Am. J. Clin. Nitr. 1998;67:952s-959s.
  31. Ando K., Matsui H., Fujita M., Fujita T. Protective effect of dietary potassium against cardiovascular damage in salt-sensitive hypertension: possible role of its antioxidant action. Curr. Vasc. Pharmacol. 2010;8:59-63.
  32. Matysek-Nawrocka M., Cyrankiewicz P. Substancje biologicznie aktywne pozyskiwane z herbaty, kawy i kakao oraz ich zastosowanie w kosmetykach. Pos.t Fitoter. 2016;2:139-144.
  33. Moller S.E. Serotonin, carbohydrates, and atypical depression. Pharmacol. Toxicol. 1992;71:61-71.
  34. Rose N., Koperski S., Golomb B.A. Mood food: chocolate and depressive symptoms in a cross-sectional analysis. Arch. Intern. Med. 2010;170:699-703.
  35. Raikkonen K., Pesonen A.K., Jarvenpaa A.L., Strandberg T.E. Sweet babies: chocolate consumption during pregnancy and infant temperament at six months. Early Hum. Dev. 2004;76:139-145.
  36. Waterhouse A.L., Shirley J.R., Donovan J.L. Antioxidants in chocolate. Lancet. 1996;348:834.
  37. Jeszka M., Flaczyk E., Kobus-Cisowska J., Dziedzic K. Phenolics – characteristic and significance in food technology. Science Nature Technologies. 2010;4:#19.
  38. Kobylińska A., Janas K.M. Prozdrowotna rola kwercetyny obecnej w diecie człowieka. Postepy Hig. Med. Dosw. 2015;69:51-62.
  39. Oracz J., Nebesny E., Żyżelewicz D. Changes in the flavan-3-ols, anthocyanins, and flavanols composition of cocoa beans of different Theobroma cacao L. groups affected by roasting conditions. Eur. Food Res. Technol. 2015;241:663-681.
  40. Hayek N. Chocolate, gut microbiota, and human health. Front Pharmacol. 2013;4:#11.
  41. Farzaei M.H., Abdollahi M., Rahimi R. Role of dietary polyphenols in the management of peptic ulcer. World J. Gastroenterol. 2015;21:6499-6517.
  42. Majewska M., Czeczot H. Flawanoidy w profilaktyce i terapii. Terapia i leki. 2009;65:369-377.
  43. Decroix L., Tonoli C., Soares D.D. i wsp. Acute cocoa Flavanols intake has minimal effects on exercise-induced oxidative stress and nitric oxide production in healthy cyclists: a randomized controlled trial. J. Int. Soc. Sports Nutr. 2017;14:#28.
  44. Massee L.A., Ried K., Pase M. i wsp. The acute and sub-chronic effects of cocoa flavanols on mood, cognitive and cardiovascular health in young healthy adults: a randomized, controlled trial. Front. Pharmacol. 2015;6:#93.
  45. Costa Ch., Tsatsakis A., Mamoulakis Ch. i wsp. Current evidence on the effect of dietary polyphenols intake on chronic diseases. Food Chem. Toxicol. 2017;110:286-299.
  46. Sathyapalan T., Beckett S., Rigby A.S., Mellor D.D., Atkin S.L. High cocoa polyphenol rich chocolate may reduce the burden of the symptoms in chronic fatigue syndrome. Nutr. J. 2010;9:#55.
  47. Hamed M.S., Gambert S., Bliden K.P. i wsp. Dark chocolate effect on platelet activity, C‑reactive protein and lipid profile: a pilot study. South Med. J. 2008;101:1203-1208.
  48. Bordeaux B., Yanek L.R., Moy T.F. i wsp. Casual chocolate consumption and inhibition of platelet function. Prev. Cardiol. 2007;10:175-180.
  49. Scalbert A., Manach C., Morand Ch., Remesy Ch., Jimenez L. Dietary polyphenols and the prevention of diseases. Crit. Rev. Food Sci. Nutr. 2005;45:287-306.
  50. Grassi D., Desideri G., Ferri C. Protective effects of dark chocolate on endothelial function and diabetes. Curr. Opin. Clin. Nutr. Metab. Care. 2013;16:662-668.
  51. West S.G., McIntyre M.D., Piotrowski M.J. i wsp. Effects of dark chocolate and cocoa consumption on endothelial function and arterial stiffness in overweight adults. Br. J. Nutr. 2014;111:653-661.
  52. Grassi D., Desideri G., Croce G., Tiberti S., Aggio A., Ferri C. Flavonoids, vascular function and cardiovascular protection. Curr. Pharm. Des. 2009;15:1072-1084.
  53. Grassi D., Desideri G., Ferri C. Flavonoids: antioxidants against atherosclerosis. Nutrients. 2010;2:889-902.
  54. Buijsse B., Feskens E.J., Kok F.J., Kromhout D. Cocoa intake, blood pressure, and cardiovascular mortality: the Zutphen Elderly Study. Arch. Intern. Med. 2006;166:411-417.
  55. Corti R., Flammer A.J., Hollenberg N.K., Luscher T.F. Cocoa and cardiovascular health. Circulation. 2009;119:1433-1441.
  56. Dong J.Y., Iso H., Yamagishi K., Sawada N., Tsugane S. Chocolate consumption and risk of stroke among men and women: A large population-based, prospective cohort study. Atheroscierosis. 2017;260:8-12.
  57. Agarwal A., Aponte-Mellado A., Premkumar B.J., Shaman A., Gupta S. The effects of oxidative stress on female reproduction: a review. Reprod. Biol. Endocrinol. 2012;10:#49.
  58. Jauniaux E., Poston L., Burton GJ. Placental-related diseases of pregnancy: Involvement of oxidative stress and implications in human evolution. Hum. Reprod. Update. 2006;12:747-755.
  59. Alberti-Fidanza A., Di Renzo G.C., Burini G., Antonelli G., Perriello G. Diet during pregnancy and total antioxidant capacity in maternal and umbilical cord blood. J. Matern. Fetal. Neonat. Med. 2002;12:59-63.
  60. Di Renzo G.C., Brillo E., Romanelli M. i wsp. Potential effects of chocolate on human pregnancy: a randomized controlled trial. J. Matern. Fetal. Neonatal. Med. 2012;25:1860‑1867.
  61. Crichton G.E., Elias M.F., Dearborn P., Robbins M. Habitual chocolate intake and type 2 diabetes mellitus in the Maine-Syracuse Longitudinal Study: [1975–2010]: Prospective observations. Appetite. 2017;108:263-269.
  62. Curtis P.J., Sampson M., Potter J., Dhatariya K., Kroon P.A., Cassidy A. Chronic ingestion of flavan-3-ols and isoflavones improves insulin sensitivity and lipoprotein status and attenuates estimated 10-year CVD risk in medicated postmenopausal women with type 2 diabetes: A 1-year, double-blind, randomized, controlled trial. Diabetes Care. 2012;35:226‑232.
  1. Socci V., Tempesta D., Desideri G., De Gennaro L., Ferrara M. Enhancing Human Cognition with Cocoa Flavonoids. Front Nutr. 2017;4:#19.
  2. Williams R.J., Spencer J.P. Flavonoids, cognition, and dementia: Actions, mechanisms, and potential therapeutic utility for Alzheimer disease. Free Radic. Biol. Med. 2012;52:35‑45.
  3. Taniguchi S., Suzuki N., Masuda M. i wsp. Inhibition of heparin-induced tau filament formation by phenothiazines, polyphenols, and porphyrins. J. Biol. Chem. 2005;280:7614‑7623.
  4. Commenges D., Scotet V., Renaud S., Jacqmin-Gadda H., Barberger-Gateau P., Dartiques J.F. Intake of flavonoids and risk of dementia. Eur J Epidemiol. 2000;16:357-363.
  5. Calderon-Garciduenas L., San Juan Chavez V., Vacaseydel-Aceves N.B. i wsp. Chocolate, Air Pollution and Children’s Neuroprotection: What Cognition Tools should be at Hand to Evaluate Interventions? Front Pharmacol. 2016;7:#232.
  6. Calderon-Garciduenas L., Mora-Tiscareno A., Franco-Lira M. i wsp. Flavonol-rich dark cocoa significantly decreases plasma endothelin-1 and improves cognition in urban children. Front. Pharmacol. 2013;4:#104.
  7. Villarreal-Calderon R., Torres-Jardon R., Palacios-Moreno J. i wsp. Urban air pollution targets the dorsal vagal complex and dark chocolate offers neuroprotection. Int. J. Toxicol. 2010;29:604-615.
  8. Spencer J.P. Flavonoids and brain health: multiple effects underpinned by common mechanisms. Genes Nutr. 2009;4:243-250.
  9. Knezevic B., Komatsuzaki Y., de Freitas E., Lukowiak K. A flavanoid component of chocolate quickly reverses an imposed. J. Exp. Biol. 2016;219:816-823.
  10. Crichton G.E., Elias M.F., Alkerwi A. Chocolate intake is associated with better cognitive function: the Maine-Syracuse Longitudinal Study. Appetite. 2016;100:126-132.
  11. Medderli F.H. Chocolate consumption, cognitive function, and Nobel laureates. N. Engl. J. Med. 2012;367:1562-1564.
  12. Linthwaite S., Fuller G.N. Milk, chocolate and Nobel prizes. Prect. Neurol. 2013;13:63.
  13. Dunstan F. Nobel prizes, chocolate and milk: the statistical view. Pract. Neurol. 2013;13:206-207.
  14. Ortega FB. The intriguing association among chocolate consumption, country’s economy and Nobel Laureates. Clin. Nutr. 2013;32:874-875.
  15. Li J. Economy and Nobel prizes: cause behind chocolate and milk? Pract. Neurol. 2014;14:#e1.
  16. Hernandez-Hernandez C., Viera-Alcaide I., Morales-Sillero A.M., Fernandez-Balanos J., Rodriguez-Gutierrez G. Bioactive compounds in Mexican genotypes of cocoa cotyledon and husk. Food Chem. 2018;240:831-839.
  17. Engler M.B., Engler M.M., Chen C.Y. i wsp. Flavonoid-rich dark chocolate improves endothelial function and increases plasma epicatechin concentrations in healthy adults. J. Am. Coll. Nutr. 2004;23:197-204.
  18. Steffen Y., Schewr T., Sies H. (-)-Epicatechin elevates nitric oxide in endothelial cells via inhibition of NADPH oxidase. Biochem. Biophys. Res. Commun. 2007;359:828-833.
  19. Richelle M., Tavazzi I., Enslen M., Offord E.A. Plasma kinetics in man of epicatechin from black chocolate. Eur. J. Clin. Nutr. 1999;53:22-26.
  20. Rein D., Lotito S., Holt R.R., Keen C.L., Schmitz H.H., Fraga C.G. Epicatechin in human plasma: in vivo determination and effect of chocolate consumption on plasma oxidation status. J. Nutr. 2000;130:2109s-2114s.
  21. Schroeter H., Heiss C., Balzer J. i wsp. (-)-Epicatechin mediates beneficial effects of flavanol-rich cocoa on vascular function in humans. Proc. Natl. Acad. Sci. USA. 2006;103:1024-1029.
  22. Hurst W.J., Glinski J.A., Miller K.B., Aqgar J., Davey M.H., Stuart D.A. Survey of the trans-Resveratrol and trans-Piceid Content of Cocoa-Containing and Chocolate Products. J. Agric. Food Chem. 2008;56:8374-8378.
  23. King R., Bomser J., Min D. Bioactivity of resveratrol. Compr. Rev. Food Sci. Food Saf. 2006;5:65-70.
  24. Braidy N., Jugder B.E., Poljak A. i wsp. Resveratrol as a Potential Therapeutic Candidate for the Treatment and Management of Alzheimer’s Disease. Curr. Top. Med. Chem. 2016;16:1951-1960.
  25. Abdel-Wahab M.H., El-Mahdy M.A., Abd-Ellah M.F., Helal G.K., Khalifa F., Hamada F.M. Influence of p-coumaric acid on doxorubicin-induced oxidative stress in rat’s heart. Pharmacol. Res. 2003;48:461-465.
  26. Roy A.J., Stanely Mainzen Prince P. Preventive effects of p-coumaric acid on lysosomal dysfunction and myocardial infarct size in experimentally induced myocardial infarction. Eur. J. Pharm. 2013;699:33-39.
  27. Stanely Mainzen Prince P, Roy A.J. p-Coumaric acid attenuates apoptosis in isoproterenol-induced myocardial infarcted rats by inhibiting oxidative stress. Int. J. Cardiol. 2013;168:3259-3266.
  28. Franco R., Onatibia-Astibia A., Martinez-Pinilla E. Health Benefits of Methylxanthines in Cacao and Chocolate. Nutrients. 2013;5:4159-4173.
  29. Martinez-Pinilla E., Onatibia-Astibia A., Franco R. The relevance of theobromine for the beneficial effects of cocoa consumption. Front. Pharmacol. 2015;6:#30.
  30. Lambert J.P. Nutrition and health aspects of chocolate. W: Beckett ST. Industrial chocolate manufacture and use. Blackwell Publishing Ltd. York 2009:623-635.
  31. Lutomski J., Hasik J. Fitoterapia w urologii. 2000;4:8-12.
  32. Wikiera A., Mika M. Wpływ metyloksantyn na emulgację i biodostępność lipidów masła czacowaną in vitro. Zywn.-Nauk. Technol. Ja. 2012;3:55-63.
  33. McShea A., Leissle K., Smith M.A. The essence of chocolate: a rich, dark, and well-kept secret. Nutrition. 2009;25:1104-1105.
  34. Teobromina [CID: 5429] w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  35. Grases F., Rodriquez A, Costa-Bauza A. Theobromine Inhibits Uric Acid Crystallization. A Potential Application in the Treatment of Uric Acid Nephrolithiasis. PLoS One. 2014;9:e111184.
  36. Usmani O.S., Belvisi M.G., Patel H.J. I wsp. Theobromine inhibits sensory nerve activation and cough. FASEB. J. 2005;19:231-233.
  37. Cherry D.K., Hing E., Woodwell D.A., Rechtsteiner E.A. National Ambulatory Medical Care Survey: 2006 summary. Natl. Health Stat. Report. 2008;(3):1-39.
  38. van Zyl J.M., Derendinger B., Seifart H.I., van der Bijl P. Comparative diffusion of drugs through bronchial tissue. Int. J. Pharm. 2008;357:32-36.
  39. Sugimoto N., Miwa S., Hotomi Y., Nakamura H., Tsuchiya H., Yachie A. Theobromine, the primary methylxanthine found in Theobroma cacao, prevents malignant glioblastoma proliferation by negatively regulating phosphodiesterase-4, extracellular signal-regulated kinase, Akt/mammalian target of rapamycin kinase, and nuclear fact. Nutr. Cancer. 2014;66:419-423.
  40. Karbul B., Ozcan M., Peker S., Nakamoto T., Simmons W.B., Falster AU. Evaluation of Human Enamel Surfaces Treated with Theobromine: A Pilot Study. Oral Health Prev. Dent. 2012;10:275-282.
  41. Khan N., Monagas M., Andres-Lacueva C. i wsp. Regular consumption of cocoa powder with milk increases HDL cholesterol and reduces oxidized LDL levels in subjects at high-risk of cardiovascular disease. Nutr. Metab. Cardiovasc. Dis. 2012;22:1046-1053.
  42. Souza S.J., Petrilli A.A., Teixeira A.M. i wsp. Effect of chocolate and mate tea on the lipid profile of individuals with HIV/AIDS on antiretroviral therapy: A clinical trial. Nutriotion. 2017;43-44:61-68.
  43. Wiśniewska-Łowigus M., Drobik P. Zagrożenia związane ze spożywaniem kofeiny w ciązy. 2013;1:28-33.
  44. Zhao J., Gonzalez F., Mu D. Apnea of prematurity: from cause to treatment. Eur. J. Pediatr. 2011;170:1097-1105.
  45. Jabłońska-Ryś E, Zalewska-Korona M, Michalak-Majewska M. Czekolada źródłem szczawianów rozpuszczalnych. Bromat. Chem. Toksykol. 2013;46:206-210.
  46. Liebman M., Al-Wahsh I.A. Probiotics and other key determinants of dietary oxalate absorption. Adv. Nutr. 2011;2:254-260.
  47. Balcke P., Zazgornik J., Sunder-Plassmann G. i wsp. Transient hyperoxaluria after ingestion of chocolate as a high risk factor for calcium oxalate calculi. Nephron. 1989;51:32‑34.
  48. Caperton C., Block S., Viera M., Keri J., Berman B. Double-blind, Placebo-controlled Study Assessing the Effect of Chocolate Consumption in Subjects with a History of Acne Vulgaris. J. Clin. Aesthet. Dermatol. 2014;7:19-23.

Tekst pochodzi z Annales Academiae Medicae Silesiensis – wydanie elektroniczne 2018 EISSN  1734-025X

http://annales.sum.edu.pl/archiwum_publikacje/10_2018.pdf

 

Zapraszamy do zaprenumerowania kwartalnika Food Science: https://foodscience.pl/prenumerata/

 

Wszystkim Czytelnikom po przeczytaniu artykułu o czekoladzie i jej wpływie na zdrowie człowieka, gorąco polecamy naturalne produkty firmy Bartfan, w której ofercie znaleźć można m.in. czekolady gorzkie słodzone stewią i ksylitolem oraz całą gamę innych czekoladowych, zdrowych słodyczy. https://www.facebook.com/bartfan.eu/

czekolada zdrowazdrowa czekolada