0

Żywienie piłkarzy nożnych w świetle badań naukowych

Zastosowanie odpowiedniego planu żywieniowego i utrzymanie właściwej podaży płynów ma ogromne znaczenie w kształtowaniu formy sportowej zawodników i ogólnym utrzymaniu zdrowia organizmu. Zauważyć można, że piłkarze nożni często nie zaspokajają swoich potrzeb żywieniowych i mogą zaniedbywać aspekt utrzymania równowagi wodno-elektrolitowej. Dokonany przegląd literatury pozwolił wybrać 34 prace naukowe opublikowane w latach 2015-2020. Wśród nich znalazły się m.in. obszerne opracowanie i metaanaliza dotyczące żywienia piłkarzy, a także inne prace poruszające kwestie ogólnych zaleceń żywieniowych i suplementacyjnych w różnych dyscyplinach sportowych. Na ich podstawie skonstruowano zalecenia żywieniowosuplementacyjne dla piłkarzy nożnych.

Opracowanie porusza kwestię charakterystyki wysiłku fizycznego w piłce nożnej – uważanej za dyscyplinę sportową, w której dominują wysiłki o wysokiej, zmiennej intensywności. W rekomendacjach jest mowa o odpowiedniej podaży energii, białek, tłuszczów i węglowodanów, jak również zapotrzebowaniu na poszczególne makroskładniki w zależności od tego, czy zawodnik znajduje się przed, w trakcie bądź po wysiłku fizycznym. Uwzględniono także inne aspekty, takie jak obecne obciążenie treningowe i czas dostępny na regenerację, podano rozwiązania dotyczące nawadniania oraz doboru odpowiedniego napoju i zwrócono uwagę na suplementy diety, które mogą być wykorzystane w celu zwiększenia efektywności piłkarzy na boisku i przyśpieszenia regeneracji po zakończeniu meczu/ treningu.

Słowa kluczowe: piłka nożna, żywienie, nawodnienie, piłkarze, suplementacja

Cały artykuł dostępny w Food Science 1(5)2020 

0

Kokumi – nowy smak bez smaku?

 

Agata Lebiedowska

Katedra i Zakład Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydział Nauk Farmaceutycznych w Sosnowcu, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Streszczenie

Wrażenie smaku jest jednym z najważniejszych czynników zapewniających przyjemność z konsumpcji pokarmu. Brak przyjemności odczuwanej podczas przyjmowania pokarmu zmniejsza apetyt, ale także prowadzi do problemów społecznych i psychologicznych. Kokumi to nowa koncepcja smaku opisana jako „wzmacniacz smaku”, która sama w sobie smaku nie posiada. Smak kokumi intensyfikuje wrażenie smakowe pozostałych smaków, wpływa pozytywnie na odczucie konsystencji i tekstury potrawy. Każdy z pięciu podstawowych smaków posiada swój receptor na powierzchni języka. Receptorem dla smaku kokumi jest receptor wapniowy (Ca-SR). Kokumi może w przyszłości znaleźć zastosowanie jako dodatek do dietetycznych produktów spożywczych, ulepszać smak niskokalorycznych dań, czyniąc je łatwiej przyswajalnymi dla konsumentów. Istnieje szansa, że kokumi ułatwi szybsze uzyskanie uczucia sytości. Jest to efekt szczególnie ważny u osób zmagających się ze zbyt wysoką masą ciała oraz osób starszych.

Słowa kluczowe: zmysł smaku, kokumi, dodatki do żywności, wzmacniacz smaku

Wstęp

Smak jest jednym z pięciu zmysłów. Umożliwia odbiór wrażeń powstających w następstwie kontaktu rozpuszczonych substancji chemicznych z receptorami smaku. Receptory, dzięki którym odczuwamy smak, znajdują są na nabłonku języka, podniebienia i gardła. Smak pokarmów zależy nie tylko od receptorów smakowych, ale również węchowych. Taka sama substancja nie zawsze smakuje tak samo dla przedstawicieli różnych gatunków. Przykładowo: aspartam nie jest odczuwany jako słodki przez myszy [1]. Smak odgrywa rolę „strażnika ciała”, chroni ludzi i zwierzęta przed spożyciem substancji niebezpiecz- nych i zachęca do spożywania żywności bogatej w składniki odżywcze. Odbiór wrażeń smakowych ma zatem znaczący wpływ na stan odżywienia organizmu [2]. Wrażenie smaku jest jednym z najważniejszych czynników zapewniających przyjemność z konsumpcji pokarmu. Nieprzyjemny smak zmniejsza radość z jedzenia i pomaga w rozpoznawaniu zepsutego pożywienia. Brak przyjemności odczuwanej podczas przyjmowania pokarmu zmniejsza apetyt, ale także prowadzi do problemów społecznych i psychologicznych [3-4]. Smaki: słodki, słony, gorzki, kwaśny są znane od 2 tysięcy lat, natomiast smak umami został odkryty dopiero na początku XIX wieku w Japonii przez profesora chemii Kikunae Ikede. Japońscy naukowcy twierdzą, że takich podstawowych w istocie smaków może być jeszcze więcej, i są gotowi poprzeć to badaniami naukowymi. Kolejny smak, jaki próbują wprowadzić jako smak podstawowy, to smak kokumi. W Japonii jest przedmiotem badań od lat osiemdziesiątych XX wieku, ale w Europie jest o wiele mniej znany.

Kokumi

Kokumi, którego nazwa pochodzi od japońskich słów „koku” (bogaty) oraz „mi” (smak), to nowa koncepcja smaku, która została opisana jako „wzmacniacz smaku” intensyfikujący wszystkie pozostałe pięć smaków. Smak kokumi sam w sobie jest bez smaku. Zarówno kokumi, jak i umami potęgują smak. Kokumi potęguje również smak umami. Kokumi można znaleźć w produktach takich jak: ser, mleko, przegrzebki, drożdże, fasola, czosnek i cebula [5-6]. Miyamura et al. [7] znaleźli peptydy kokumi w takich produktach jak sfermentowane sos rybny, sos sojowy, pasta krewetkowa oraz przegrzebki, a Hillmann i Hoffman [8] w parmezanie.

Badania nad smakiem kokumi sięgają 1990 roku, wówczas zaleziono go w wodnym ekstrakcie z czosnku, popularnym składniku azjatyckich zup [9]. Autorzy zauważyli, że dodanie ekstraktu do zupy znacznie zwiększa intensywność wrażeń smakowych po jej spożyciu. Smak kokumi w czosnku pochodzi od substancji zawierających siarkę i alliiny, które same w sobie są bezsmakowe, jednak dodane do zupy podkreślają jej smak. Do peptydów o smaku kokumi zaliczono również: glutation, czyli γ-glutamylocysteinyloglicynę (γ-glu-cys-gly) oraz kilka peptydów glutamylowych w tym kwas oftalmowy [10]. W badaniach Miyaki et al. [11] ankie- towani opisywali kurczaka wzbogaconego o jeden z peptydów kokumi. Potrawa miała silniejszy smak umami oraz lepszą konsystencję niż kurczak bez dodatku peptydu. Kokumi zdaje się dodatkowo wpływać pozytywnie na odczucie konsystencji i tekstury potrawy. W badaniu Miyamury et al. [12] dodatek peptydu kokumi sprawił, że odtłuszczone masło orzechowe zyskało bardziej oleistą teksturę i przedłużyło odczucie smaku, przy czym nie wzmocniło samego smaku orzechów.

Ludzki język jest pokryty brodawkami smakowymi, każda zawiera od 1 do 100 kubków smakowych, a te od 50 do 150 receptorów. Substancje smakowe oddziałują na receptowy w kubkach smakowych, aktywując włókna nerwowe, które następnie wysyłają sygnały do mózgu, inicjując uczucie smaku. Każdy z pięciu podstawowych smaków ma receptor sygnalizujący określony smak [13]. Ostatnie badania wykazały, że receptorem dla smaku kokumi jest receptor wapniowy (Ca-SR). Receptor Ca-SR zbudowany jest z innych komórek niż receptor T1R3 dla smaku umami czy receptor smaku słodkiego [14]. Receptor wapniowy jest receptorem sprzężonym z białkiem G, składającym się z 1078 aminokwasów, odgrywa kluczową rolę w pozakomórkowej homeostazie wapniowej u ssaków. Związki kokumi mogą bezpośrednio aktywować Ca-SR na powierzchni komórek smakowych [15]. Aktywowany Ca-SR może regulować sytość i apetyt. Jak wykazali Maruyama i współpracownicy [16] w testach sensorycznych, kokumi poprawia smak słodki i umami. Substancje kokumi są pochodnymi kwasu glutaminowego, podobnie jak glutaminian monosodowy (MSG), czyli sól sodowa kwasu L-glutaminowego (Glu), stosowany jako smak umami. Wolna forma Glu, w konfiguracji L, ma właściwości poprawiające smak, dlatego jest stosowana jako wzmacniacz smaku w przemy- śle spożywczym w postaci MSG [17]. Połączenie aktywności Ca-SR z peptydami γ glutamylowymi jest związane z fizyczną konformacją tych peptydów [10]. Siedemnastu przeszkolonych panelistów sensorycznych oceniało różne stężenia peptydów γ-glutamylowych pod kątem potencjalnych efektów kokumi w teście aktywności Ca-SR. Kilka peptydów α- i γ-glutamylowych miało działanie modyfikujące smak, a ich siła zmieniała się w zależności od składu i także aktywności receptora Ca-SR [10].

Stephens w swojej pracy naukowej badała wpływ smaku kokumi na emocje i satysfakcje z jedzenia [18]. Celem badania było zbadanie zawartości związków kokumi w powszechnie dostępnej zupie pomidorowej z puszki oraz sprawdzenie, czy dodanie kokumi poprawia satysfakcję ze spożywania zupy i czy wpływa na emocje respondentów. Wyniki pokazały, że część badanych była w stanie prawidłowo wyczuć smak kokumi. Nie było znaczącej różnicy w ocenie emocji podczas spożywania posiłku z dodatkiem kokumi. Wrażliwość smakowa i próg rozpoznawalności smaków są cechami osobniczymi, dlatego dla części osób zawartość związków kokumi mogła być niewystarczająca. Po wstępnym przetestowaniu potencjalnych źródeł kokumi jako wzmacniaczy smaku wybrano sfermentowane białko pszenicy a nie soi. Ma silniejsze działanie przy mniejszych stężeniach. Kokumi może w przyszłości znaleźć zastosowanie jako dodatek do dietetycznych produktów spożywczych, ulepszać smak niskokalorycznych dań, czyniąc je łatwiej przyswajalnymi dla konsumentów. Małe porcje niskokalorycznej żywności będą dawały satysfakcje równą normalnemu posiłkowi. Istnieje szansa, że kokumi ułatwi szybsze uzyskanie uczucia sytości. Jest to efekt szczególnie ważny u osób zmagających się ze zbyt wysoką masą ciała oraz osób starszych. Seniorzy to grupa pacjentów zmagających się z utratą apetytu, często wynikającą ze zmniejszenia wrażliwości smakowej w wyniku utraty kubków smakowych. Dodatek kokumi może pomóc im na nowo cieszyć się posiłkami. Wśród konsumentów wzrasta zapotrzebowanie na dania szybkie i jednocześnie zdrowe i smaczne, konieczne są badania uwzględniające dodatek kokumi do takich potraw. Należy zbadać również potencjalne zagrożenia wynikające z zastosowania dodatków smaku kokumi. Nie przeprowadzono jeszcze testów sprawdzających wpływ kokumi na organizm człowieka [18]. Należy pamiętać, że żywienie ma na celu dostarczenie odpowiedniej ilości składników odżywczych do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Spożywając żywność wzbogaconą sztucznie o smak, ale z mniejszą ilością składników odżywczych i o obniżonej wartości kalorycznej, oprócz utraty masy ciała utracimy także poszczególne składniki mineralne i witaminy.

Podsumowanie

Mimo iż pierwsze badania nad smakiem kokumi pojawiły się już ponad 30 lat temu, ciągle za mało wiemy na temat nowego „szóstego smaku”. Hipotezy wskazujące na zastosowanie dodatków kokumi w żywności dietetycznej, niskokalorycznej czy potrawach dla osób starszych i z zaburzeniami smaku są bardzo obiecujące. Natomiast potrzebnych jest jeszcze szereg badań oraz przepisów prawnych regulujących potencjalne wykorzystanie smaku kokumi jako dodatku do żywności.

 

Piśmiennictwo:

1. Hartman-Petrycka M, Knefel G, Lebiedowska A, Kosmala J, Klimacka-Nawrot E, Kawecki M, Nowak M, Błońska-Faj- frowska B. Alterations in taste perception as a result of hyperbaric oxygen therapy. Appetite. 2016;107:159-165.

2. Cowart BJ. Taste, our body’s gustatory gatekeeper. Cerebrum. 2005;7:7-22.

3. Hamada N, Endo S, Tomita H. Characteristics of 2,278 pa- tients visiting the Nihon University Hospital Taste Clinic over a 10-year period with special reference to age and sex distribution. Acta Oto-laryngologica. 2002;546:7-15.

4. Onoda K, Ikeda M, Sekine H, Ogawa H. Clinical study of central taste disorders and discussion of the central gustatory pathway. J. Neurol. 2012;259:261-266.

5. Kuroda M, Miyamura N. Mechanism of the perception of “kokumi” substances and the sensory characteristics of the “kokumi” peptide, γ-Glu-Val-Gly. Flavour. 2015;4:11.

6. Liu J, Song H, Liu Y, Li P, Yao J, Xiong J. Discovery of kokumi peptide from yeast extract by LC-Q-TOF-MS/MS and sensomics approach: Discovery of kokumi peptide from yeast extract. Journal of the Science of Food and Agriculture. 2015;95:3.

7. Miyamura N, Kuroda M, Kato Y, Yamazaki J, Mizukoshi T, Miyano H, Eto Y. Determination and quantification of a Kokumi peptide, γ-glutamyl-valylglycine, in fermented shrimp paste condiments. Food Sci Technol Res 2014;20:6.

8. Hillmann H, Hofmann T. Quantitation of key tastants and reengineering the taste of Parmesan cheese. J Agr Food Chem. 2016;64(8):1794-1805.

9. Ueda Y, Sakaguchi M, Hirayama K, Miyajima R, Kimizuka A. Characteristic flavor constituents in water extract of garlic. Agric. Biol. Chem. 1990;54:163 169.

10. Ohsu T, Amino Y, Nagasaki H, Yamanaka T, Takeshita S, Ha- tanaka T, Maruyama Y, Miyamura N, Eto Y. Involvement of the calcium-sensing receptor in human taste perception. Journal Biol Chem. 2010;285:1016-1022 .

11. Miyaki T, Kawasaki H, Kuroda M, Miyamura N, Kouda T. Effect of a kokumi peptide, γ-glutamyl-valyl-glycine, on the sensory characteristics of chicken consommé. Flavour. 2015;4:1-8.

12. Miyamura N, Jo S, Kuroda M, Kouda T. Flavour improvement of reduced-fat peanut butter by addition of a kokumi peptide, γ-glutamyl-valyl-glycine. Flavour. 2015;4:1-14.

13. Chandrashekar J, Zuker CS, Ryba NJP, Hoon MA. The receptors and cells for mammalian taste. Nature. 2006;444:288- 294.

14. Chaudhari N, Roper SD. The cell biology of taste. Int. J. Cell Biol. 2010;190:285-296.

15. Amino Y, Nakazawa M, Kaneko M, Miyaki T, Miyamura N, Ma- ruyama Y, Eto Y. Structure–CaSR–activity relation of kokumi γ-glutamyl peptides. Chemical and Pharmaceutical Bulletin. 2016;64:1181-1189.

16. Maruyama Y, Yasuda R, Kuroda M, Eto Y. Kokumi substances, enhancers of basic tastes, induce responses in calcium-sensing receptor expressing taste cells. PloS One. 2012;7:e34489.

17. Populin T, Moret S, Truant S, Conte LS. A survey on the presence of free glutamic acid in foodstuffs, with and without added monosodium glutamate. Food Chem. 2007;104:1712-1717.

18. Stephens T. The Influences of Kokumi on Emotions and Satisfaction. Electronic Theses and Dissertations. 2019;3109.

0

Wybrane składniki żywieniowe w profilaktyce osteoporozy

Wybrane składniki żywieniowe w profilaktyce osteoporozy

Selected nutritional components in the prevention of osteoporosis

Małgorzata Bożek

Katedra i Zakład Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydział Nauk Farmaceutycznych w Sosnowcu, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Osteoporoza jest chorobą charakteryzującą się zaniżoną masą kości oraz zaburzoną mikroarchitekturą szkieletu, przez co zwiększa ryzyko złamań kości. W starzejącym się polskim społeczeństwie stanowi ona niezwykle istotny problem epidemiologiczny. Złamania spowodowane osteoporozą są powodem przewlekłej niepełnosprawności, powikłań, obniżenia jakości życia, a nawet zgonów.

Prawidłowe odżywianie jest jednym z istotnych czynników w prewencji oraz leczeniu osteoporozy. Niezwykle istotne jest, aby codzienna dieta zapewniała odpowiednią ilość składników zwiększających masę kostną, tj. wapnia, witaminy D3, C i K, kwasów tłuszczowych omega-3, magnezu i fosforu. Konieczna jest ponadto eliminacja czynników obniżających masę kostną, czyli zwiększających ryzyko wystąpienia osteoporozy, tj. nadmierna podaż białka, witaminy A, sodu, a także kofeiny i alkoholu.

Osteoporosis is a disease characterized by lowered bone mass and disturbed skeletal microarchitecture, which increases the risk of bone fractures. In an ageing Polish society it constitutes a very serious epidemiological problem. Fractures caused by osteoporosis are the cause of chronic disability, complications, reduced quality of life and even deaths.
Proper nutrition is one of the important factors in the prevention and treatment of osteoporosis. It is extremely important that the daily diet should ensure the right amount of ingredients that increase the bone mass, i.e. calcium, vitamins D3, C and K, omega-3 fatty acids, magnesium and phosphorus. It is also necessary to eliminate factors that reduce bone mass, i.e. increase the risk of osteoporosis, such as excessive supply of protein, vitamin A, sodium as well as caffeine and alcohol.

Wprowadzenie

Osteoporoza jest niezwykle istotnym oraz ciągle postępującym problemem zdrowotnym społeczeństwa. W 1993 roku została zdefiniowana przez WHO jako choroba układowa szkieletu, która charakteryzuje się niską masą kostną, zaburzeniem mikroarchitektury szkieletu oraz zwiększoną łamliwością kości [1]. Według nowszej definicji opracowanej w 2001 roku przez grupę ekspertów National Osteoporosis Foundation i National Institutes of Health USA osteoporoza uważana jest za chorobę szkieletu charakteryzującą się upośledzoną wytrzymałością kości, co zwiększa ryzyko złamania. Wytrzymałość kości odzwierciedla przede wszystkim gęstość mineralna w połączeniu z jakością kości [2]. Cechą wspólną obu tych definicji jest pojęcie masy kostnej oraz za- grożenia występowaniem złamań [3].

Osteoporoza jest niezwykle istotnym oraz ciągle postępującym problemem zdrowotnym społeczeństwa. W Polsce w populacji osób po 50. roku życia dotyczy ona ponad 2 milionów osób, czyli chorują co trzecia kobieta i co piąty mężczyzna po 50. roku życia. W związku z wydłużaniem się czasu życia i w konsekwencji zwiększaniem się populacji ludzi starych w społeczeństwie, prognozuje się, że problem osteoporozy będzie stale narastał z coraz częstszymi złamaniami osteoporotycznymi, głównie kręgów, nadgarstka oraz kości udowej. Innymi przyczynami wzrostu wskaźnika złamań osteoporotycznych – oprócz starzenia się społeczeństwa – są zmiana trybu życia oraz sposobu odżywiania [4,5]. Złamania spowodowane osteoporozą są powodem pogorszenia jakości życia z powodu bólu oraz cierpienia psychicznego związanego z upośledzeniem ruchowym. Z powodu powikłań aż 20% chorych ze złamaniami kości udowej umiera w okresie sześciu miesięcy po złamaniu, a ponad 50% w trak- cie następnego roku [5].

Wpływ na pojawienie się osteoporozy mają także występujące choroby upośledzające metabolizm kości jak nadczynność tarczycy, hipogonadyzm, anoreksja, zespół złego wchłaniania czy pierwotna i wtórna nadczynność przytarczyc, a także przyjmowane leki – kortykosterydy, inhibitory pompy protonowej, leki przeciwdrgawkowe, heparyna, doustne antykoagulanty [6].

Wapń

Wapń jest jednym z podstawowych składników nieorganicznych tkanki kostnej. Całkowita zawartość wapnia w organizmie człowieka wynosi około 1200 g, z czego 99% znajduje się w tkance kostnej w postaci związanej, pozostała część natomiast obecna jest w postaci zjonizowanej w płynie śródkomórkowym oraz pozakomórkowym [7-9].

Prawidłowa podaż wapnia w diecie jest niezbędna w okresie dzieciństwa i młodości, ponieważ jest on kluczowym pierwiastkiem przy budowaniu szczytowej masy kostnej (najwyższej osobniczej masy kości) w młodym wieku i aby uzyskać ją jak najwyższą, należy zapewnić dodatni bilans tego pierwiastka. Szczytowa masa kostna osiągana jest około trzeciej dekady życia, po czym następuje fizjologiczny proces jej utraty. Znaczny ubytek masy kostnej jest przyczyną wystąpienia osteoporozy. Pojawienie się oraz stopień nasilenia osteoporozy zależy od wielkości wyjściowej szczytowej masy kostnej [7,9]. Zgodnie z normami żywienia dla populacji polskiej zalecane dzienne spożycie wapnia dla dzieci w wieku od 1 do 3 lat wynosi 700 mg, od 4 do 9 lat 1000 mg, dla dziewcząt i chłopców w wieku od 19-18 lat 1300 mg, dla kobiet w wieku od 19 do 50 lat i mężczyzn w wieku od 19 do 65 lat 1000 mg oraz dla kobiet w wieku powyżej 51 lat i mężczyzn powyżej 66 roku życia 1200 mg [10].

Źródło wapnia powinna stanowić urozmaicona dieta z uwzględnieniem bogatych w ten pierwiastek pokarmów lub wzbogaconych w wapń i witaminę D produktów spożywczych. U osób zdrowych stosujących prawidłowo zbilansowaną oraz urozmaiconą dietę suplementacja preparatami wapnia nie jest konieczna [8,11]. Natomiast kiedy spożycie produktów mlecznych musi zostać ograniczone (np. w chorobach przebiegających z zaburzeniami wchłaniania) oraz w przypadku rozpoznanej osteoporozy, suplementacja farmakologiczna jest wskazana. Wchłanianie wapnia z pokarmu lub w formie leku jest porównywalne. Jednakże ze względu na fakt, że zapewnienie właściwej podaży tego pierwiastka dietą jest często trudne, zwłaszcza u osób w starszym wieku, włącza się leczenie farmakologiczne [8,9,11].

Najbogatszym i dobrze przyswajalnym źródłem wapnia są mleko i jego przetwory oraz konserwy rybne spożywane wraz z ośćmi. Łatwo przyswajalnym źródłem tego pierwiastka są też wody mineralne bo- gate w wapń. Niektóre produkty roślinne (jak orzechy laskowe, suche ziarna fasoli, suszone figi i morele, nasiona sezamu) i warzywa liściaste (jak jarmuż, kapusta, brokuły czy sałata rzymska) zawierają duże ilości wapnia, jednak jego biodostępność z tych źródeł jest mocno ograniczona [11,12].

W patogenezie osteoporozy oprócz niedosta- tecznego spożycia wapnia w diecie istotne jest jego właściwe wchłanianie. Wchłanianie wapnia zachodzi przede wszystkim w jelicie cienkim, a kluczową rolę pełni w tym procesie witamina D. Jej niedobór, najczęściej związany z malejącą wraz z wiekiem syntezą w skórze, zmniejsza przyswajalność wapnia. Wchłanianie wapnia zmniejsza się ponadto po menopauzie, co jest następstwem między innymi niedoboru estrogenów. Na większą biodostępność wapnia wpływają również niskie pH, obecność aminokwasów zasadowych, laktozy, kwasów organicznych, soli żółciowych, bakterii probiotycznych oraz prebiotyków. Z kolei do czynników utrudniających zalicza się fityniany, obecne m.in. w surowych warzywach, błonnik pokarmowy (szczególnie pektyny), wyższe pH, tłuszcz, szczawiany oraz duże ilości fosforu w racji pokarmowej [8,9,11,12].

Składnikiem pokarmowym, którego prawidłowa podaż ma istotny wpływ na bilans wapnia w organizmie, jest białko. Wykazano, iż spożycie białka w ilości około 1,2 g/kg masy ciała przy minimalnej podaży wapnia przekraczającej 400 g na dobę zmniejsza utratę masy kostnej, przez co zmniejsza ryzyko złamania bliższego odcinka kości udowej oraz skraca okres rehabilitacji po jakimkolwiek złamaniu osteoporotycznym. Niedobór białka może być ponadto przyczyną zmniejszenia masy mięśniowej, co z kolei zwiększa ryzyko upadku i w konsekwencji złamań [8,12]. Z drugiej jednak strony należy zaznaczyć, że nadmierne spożycie białka wywiera niekorzystny wpływ na gospodarkę wapniową, ponieważ powo- duje zwiększenie wydalania wapnia z moczem. Po- nadto do niższego stężenia wapnia przyczyniają się nadmiar sodu i duża ilość kofeiny w diecie [8,9, 12].

Witamina D3

Witamina D odpowiada za wykorzystanie wapnia przez organizm i prawidłową mineralizację kości. Jej aktywne formy pełnią istotną rolę w procesach proliferacji, dojrzewania oraz różnicowania komórek, zwiększają wchłanianie wapnia w jelicie cienkim, wywierają wpływ na jego odkładanie się w tkance kostnej poprzez zwiększanie mineralizacji nowo powstałego osteoidu oraz zwiększają resorpcję wapnia i fosforu w nerkach [8, 11].

Niedobór witaminy D prowadzi do zmniejszenia stężeń wapnia i fosforu w surowicy krwi, co skutkuje zaburzeniami mineralizacji kości powodującymi u dzieci krzywicę, a u dorosłych osteomalację (rozmiękanie kości). Sprzyja również rozwojowi zmian osteoporotycznych w kościach. Ponadto powoduje obniżenie siły i sprawności mięśni, zaburza funkcjonowanie układu nerwowego, co skutkuje zaburzeniami równowagi, a w konsekwencji zwiększa ryzyko upadku i złamań [8,11,13].

Zasadniczym źródłem witaminy D jest jej syn- teza zachodząca podczas ekspozycji na światło słoneczne w skórze z 7-dehydrocholesterolu, która pokrywa nawet 80-90% zapotrzebowania. Jednakże nie w każdej strefie klimatycznej warunki nasłonecznienia są optymalne. W naszej strefie geograficznej najlepszy czas dla syntezy skórnej witaminy D panuje od kwietnia do września. W okresie zimowym, gdy czas przebywania na zewnątrz jest krótki, a odsłonięte powierzchnie skóry minimalne, a także u osób spędzających większość czasu w pomieszczeniach zamkniętych źródła pokarmowe dostarczające wi- taminę D nabierają szczególnego znaczenia [12].

Witamina D występuje w żywności w niewielkich ilościach. Przede wszystkim znajduje się w bogatych w tłuszcze produktach zwierzęcych takich jak oleje wątroby ryb (trany), mięso ryb (łosoś, sardynki, węgorz, śledź, makrela), żółtko jaja, wątroba kurza. Produkty roślinne (oleje roślinne i produkty zbożowe) zawierają śladowe ilości witaminy D. W Polsce margaryny oraz mleka w proszku dla niemowląt są wzbogacane w witaminę D [9,14].

Wyniki opublikowanych doniesień wskazują, że suplementacja witaminy D redukuje ryzyko upadków oraz liczbę złamań [9,12,13,15]. Do określania stopnia zaopatrzenia organizmu w witaminę D służy oznaczenie w surowicy krwi stężenia 25-hydroksywitaminy D (25-OH-D). Za optymalne stężenie u osób dorosłych przyjmuje się obecnie 30–50 ng/ml 25-OH-D [16].

Witamina K

Witamina K bierze udział w syntezie osteokalcyny, która jest najważniejszym niekolagenowym białkiem kości. W przypadku niedoboru tej witaminy osteokalcyna zostaje niedostatecznie ukarboksylowana, co sprzyja złamaniom osteoporotycznym [8,12,17,18].

Badania ujawniły, że u kobiet dostarczających wraz z dietą małych ilości witaminy K ryzyko złamania kości udowej było większe w porównaniu z grupą kobiet dostarczających większe ilości witaminy K. Wykazano ponadto, że ryzyko złamania kości malało wraz ze wzrostem konsumpcji sałaty. Większe ryzyko dotyczyło osób spożywających sałatę raz lub kilka razy w tygodniu w porównaniu do osób, które spożywały jedną i więcej porcję sałaty dziennie [19].

Do bogatych źródeł witaminy K należą zielone warzywa liściaste, kalafior, kalarepa i pomidory [14].

Witamina C

Witamina C jest niezbędnym kofaktorem w procesie tworzenia się kolagenu. Odnotowano pozytywny ochronny związek pomiędzy spożyciem witaminy C a gęstością mineralną kości [20,21]. Bogatym źródłem witaminy C są produkty roślinne jak owoce dzikiej róży, czarna porzeczka, owoce cytrusowe, truskawki oraz kapusta [14].

Witamina A

Wykazano, że nadmierna podaż retinolu może prowadzić do zwiększenia resorpcji kości, hiperkalcemii oraz zwiększonego ryzyka złamań osteoporotycznych. Nie ustalono dotychczas poziomu spożycia witaminy A, powyżej którego prawidłowa mineralizacja kości jest zagrożona [22,23].

Fosfor

Fosfor, podobne jak wapń, jest głównym skład- nikiem tkanki kostnej. 90% fosforu w organizmie występuje kościach i zębach w postaci fosforanów wapnia. Jego prawidłowe stężenie utrzymywane jest dzięki działaniu parathormonu i witaminy D. Warunkiem prawidłowej gospodarki wapniowo-fosforanowej w organizmie jest właściwa proporcja wapnia do fosforu w diecie. U osób dorosłych powinna ona wynosić 1:1, co pozwala na optymalne wchłanianie wapnia oraz prawidłowe wbudowywanie hydrok- syapatytów do kości. Nadmiar fosforu w pożywieniu (stosunek Ca:P = 1:4) powoduje zwiększenie wydzielania parathormonu przez przytarczyce, a zatem nasilenie procesów kościogubnych. Wysokie spożycie fosforu hamuje ponadto wchłanianie wapnia z przewodu pokarmowego [8,24].

Fosfor jest szeroko dostępny w większości pro- duktów spożywczych. Bogatym źródłem są mięso, drób oraz ryby. Fosfor wchodzi także w skład mleka i jego przetworów, szczególnie serów podpuszczkowych, twarogowych i jogurtów oraz produktów zbożowych takich jak ciemne pieczywo kasza jęczmienna i gryczana. Źródłem fosforu w diecie mogą być ponadto fosforany dodawane podczas procesu wytwarzania żywności (np. do wędlin, pieczywa cukierniczego, koncentratów spożywczych, zup w proszku, gotowych dań mrożonych, serów topio- nych czy napojów typu cola). Zalecenie unikania spożywania żywności wysoko przetworzonej wpisuje się w rekomendacje dietetyczne profilaktyki osteoporozy [8,11,14].

Magnez

Magnez jest jednym ze składników kości. W tkance kostnej znajduje się około 60% całkowitych zasobów tego pierwiastka. Jego niedobór zaburza działanie parathormonu i kalcytriolu (głównych regulatorów poziomu wapnia), prowadząc do hipokalcemii oraz obniżenia mineralnej gęstości kości [8,11,12]. Z drugiej jednak strony opublikowano doniesienia, według których również zbyt wysoki poziom magnezu wywiera niekorzystny wpływ na jakość kości, kwestia ta wymaga jednak dalszych badań [25,26].

Kwasy tłuszczowe omega-3

Kwasy tłuszczowe omega-3 są składnikami odżywczymi pozytywnie wpływającymi na jakość i gęstość kości. Wykazano, że ich suplementacja zwiększa mineralną gęstość kości ocenianą w grupie osób powyżej 60. roku życia. co tłumaczy się przede wszystkim ich właściwościami przeciwzapalnymi. Ponadto zaobserwowano pozytywny wpływ tych składników na osteoklastogenezę [27,28].

Używki

Duże spożycie kawy może być czynnikiem zwiększającym ryzyko wystąpienia osteoporozy. Spożywanie więcej niż 2 filiżanek kawy lub 4 filiżanek herbaty zwiększa istotnie ryzyko złamań osteoporotycznych. W sytuacji kiedy podaż wapnia jest nie wystarczająca i nie osiąga 800 mg na dobę, kofeina zwiększa jego utratę. Aby zrównoważyć straty wapnia spowodowane piciem kawy, wystarczy spożywać około 40 mg wapnia, czyli około 4 łyżki mleka na każdą wypitą filiżankę kawy [8,9,24].

Alkohol, podobnie jak kofeina, również nasila proces wydalania wapnia z moczem oraz zaburza funkcję osteoblastów, co hamuje procesy kościotworzenia [9]

Sól

Sól zalicza się do składników pożywienia, które wpływają ujemnie na bilans wapnia w ustroju. Wydalanie sodu wraz moczem, będące odzwierciedleniem jego podaży, zwiększa wydalanie wapnia tą samą drogą [9].

Podsumowanie

Właściwie zbilansowana dieta, obok aktywności fizycznej, jest podstawowym czynnikiem wpływającym na rozwój człowieka oraz stan jest zdrowia. Osteoporoza w Polsce jest niezwykle istotnym problemem zdrowotnym, narastającym wraz ze starzeniem się społeczeństwa. Można jednak z powodzeniem podejmować działania sprzyjające poprawie stanu kośćca. Nie ma jednego produktu spożywczego, który zawierałby wszystkie niezbędne składniki pokarmowe w dostatecznie dużych ilościach. Z tego powodu niezwykle ważne jest regularne spożywanie produktów mlecznych, z pełnego ziarna oraz warzyw i owoców w profilaktyce osteoporozy.

Piśmiennictwo:

  1. World Health Organization: Assessment of fracture risk and its application to screening for postmenopausal osteoporo- sis. Technical Report Series 843, Geneva 1994.
  2. Osteoporosis Prevention, Diagnosis, and Therapy NIH Con- sensus Development Panel on Osteoporosis Prevention, Diagnosis and Therapy. JAMA 2001; 28 (6): 785-795.
  3. Czerwiński E, Lorenc R, Marcinowska-Suchowierska E, Przedlacki J, Milewicz A. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Osteoartrologii i Wielodyscyplinarnego Forum Osteoporotycz- nego w sprawie standardów diagnostyki i leczenia osteopo- rozy w Polsce. Ortop Traumatol Rehab. 2006;6(8):460-472.
  4. Europejska Fundacja Osteoporozy i Chorób Mięśniowo-Sz- kieletowych Polskie Towarzystwo Ortopedyczne i Traumato- logiczne: Raport Osteoporoza – Cicha epidemia w Polsce. Kraków 2015-02-10.
  5. Marcinowska-Suchowierska E, Czerwiński E, Badurski J, Walicka M, Tałałaj M. Osteoporoza – diagnostyka i terapia u osób starszych. Post Nauk Med. 2011;14(5):410-423.
  6. LorencR,GłuszkoP,FranekE,etal.Zaleceniapostępowania diagnostycznego i leczniczego w osteoporozie w Polsce. Aktualizacja 2017. Endokrynol Pol. 2017;68(A):A1-A18.
  7. Szeleszczuk Ł, Kuras M. Znaczenie wapnia w metabolizmie człowieka i czynniki wpływające na jego biodostępność w diecie. Biul Wydz Farm WUM. 2014;3:16-22.
  8. Grygiel-Górniak B, Grzymisławski M. Żywienie w osteopo- rozie. W: Żywienie człowieka zdrowego i chorego. Grzymi- sławski M, Gawęcki J, redaktorzy. Warszawa: PWN; 2012.
  9. Włodarek D. Znaczenie diety w zapobieganiu osteoporozie. Endokrynol Otyłość. 2009;5(4):245-253.
  10. Jarosz M. Normy żywieniowe dla populacji Polski. Warszawa: IŻŻ; 2017.
  11. Białokoz-Kalinowska I, Konstantynowicz J, Abramowicz P, Piotrowska-Jastrzębska J. Dieta z profilaktyce osteoporozy – zalecenia i kontrowersje. Pediatr Med Rodz. 2019;9(4):350- 356.
  12. Dardzińska J, Chabaj-Kędroń H, Małgorzewicz S. Oste- oporoza jako choroba społeczna i cywilizacyjna – metody profilaktyki. Hygeia Public Health. 2016;51(1):23-30.
  13. Holick MF. The role of vitamin D for bone health and fracture prevention. Curr Osteoporos Rep. 2006;4(3):96-102.
  14. Włodarek D. Dietetyka. Warszawa: Wydawnictwo Format AB; 2005.
  15. Weaver CM, Alexander AA, Boushey CJ, et al. Calcium plus vitamin D supplementation and risk of fractures: an updated meta-analysis from the National Osteoporosis Foundation. Osteoporos Int. 2016;27(1):367-376.
  16. Rusińska A, Płudowski P, Walczak M, et al. Zasady suple- mentacji i leczenia witaminą D – nowelizacja 2008 r. Post Neonatol. 2018;24(1):1-24.
  17. Hamidi MS, Gajic-Veljanoski O, Cheung AM. Vitamin K and bone health. J Clin Densitom. 2013;16(4):409-413.
  18. Adams J, Pepping J. Vitamin K in the treatment and preven- tion of osteoporosis and arterial calcification. Am J Health Syst Pharm. 2005;62(15):1574-1581.
  19. Feskanich D, Weber P, Willett WC, Rockett H, Booth SL, Colditz GA. Vitamin K intake and hip fractures in women: a prospective study. Am J Clin Nutr. 1999;69(1):74-79.
  20. Hall SL, Greendale GA. The relations of dietary vitamin C intake to bone mineral density: results from the PEPI study. Calcif Tissue Int. 1998;63(3):183-189.
  21. Prynne CJ, Mishra GD, O’Connell MA. Fruit and vegetable intakes and bone mineral status: a cross-sectional study in 5 age sex cohorts. Am J Clin Nutr. 2006;83(6):1420-1428.
  22. Crandall C. Vitamin A intake and osteoporosis: a clinical review. J Womens Health. 2004;13(8):939-953.
  23. Johansson S. Vitamin A and osteoporosis. Experimental and Clinical Studies. Acta Universitatis Upsaliensis. Uppsala; 2004:1-50.
  24. Szkop I. Czynniki żywieniowe a metabolizm tkanki kostnej. Żyw Człow Metab. 2001;28(1):71-85.
  25. Castiglioni S, Cazzaniga A, Albisetti W, Maier JAM. Magne- sium and osteoporosis: current state of knowledge and fu- ture research directions. Nutrients. 2013;5(8):3022-3033.
  26. Nieves JW. Skeletal effects of nutrients and nutraceu- ticals, beyond calcium and vitamin D. Osteoporos Int. 2013;24(3):771-786.
  27. Mangano KM, Sahni S, Kerstetter JE, et al. Polyunsaturated fatty acids and their relation with bone and muscle health in adults. Curr Osteoporos Rep. 2013;11(3):203-212.
  28. Lavado-Garcia J, Roncero-Martin R, Moran JM, et al. Long- -chain omega-3 polyunsaturated fatty acid dietary intake in positively associated with bone mineral density in normal and osteopenic Spanish women. PLoS ONE. 2018;13(1):1-14.
0

Wznowienie Prenumeraty Rocznej – druk (cztery wydania od numeru 4(4)2019)

Na prośbę naszych wiernych czytelników, wznawiamy prenumeratę wydań drukowanych – 4 numery w obniżonej, promocyjnej cenie.

Kupując cztery wydania macie Państwa pierwszeństwo i gwarancję wysyłki, ponieważ dociera ona wprost na podany w zamówieniu adres.

W numerze czwartym szczególnie polecamy artykułu:

  • Rola i znaczenie wybranych składników diety w zapobieganiu i  wspomaganiu leczenie chorób neurodegeneracyjnych
  • Znaczenie mikrobiomu człowieka w homeostazie organizmu i stanach chorobowych
  • Laktoferyna i jej działanie bifidogenne

Gorąco polecamy i zachęcamy do lektury Food Science!

Wydania archiwalne

WYDANIE 4 2019

Food Science jest recenzowanym czasopismem naukowym, obejmującym szerokie spektrum tematów z zakresu dietetyki i żywienia. Na łamach pisma prezentowane są artykuły oryginalne, przeglądowe, listy do redakcji, opisy przypadków, a także sprawozdania z konferencji i recenzje książek.

Obecnie na rynku dostępne jest trzecie wydanie kwartalnika Food Science! W numerze poruszone zostają między innymi następujące zagadnienia:

Selected nutritional components in the prevention of osteoporosis

Małgorzata Bożek

Streszczenie

Osteoporoza jest chorobą charakteryzującą się zaniżoną masą kości oraz zaburzoną mikroarchitekturą szkieletu, przez co zwiększa ryzyko złamań kości. W starzejącym się polskim społeczeństwie stanowi ona niezwykle istotny problem epidemiologiczny. Złamania spowodowane osteoporozą są powodem przewlekłej niepełnosprawności, powikłań, obniżenia jakości życia, a nawet zgonów. Prawidłowe odżywianie jest jednym z istotnych czynników w prewencji oraz leczeniu osteoporozy. Niezwykle istotne jest, aby codzienna dieta zapewniała odpowiednią ilość składników zwiększających masę kostną, tj. wapnia, witaminy D3, C i K, kwasów tłuszczowych omega-3, magnezu i fosforu. Konieczna jest ponadto eliminacja czynników obniżających masę kostną, czyli zwiększających ryzyko wystąpienia osteoporozy, tj. nadmierna podaż białka, witaminy A, sodu, a także kofeiny i alkoholu.

Słowa kluczowe: osteoporoza, żywienie, dieta, profilaktyka

Abstract

Osteoporosis is a disease characterized by lowered bone mass and disturbed skeletal microarchitecture, which increases the risk of bone fractures. In an ageing Polish society it constitutes a very serious epidemiological problem. Fractures caused by osteoporosis are the cause of chronic disability, complications, reduced quality of life and even deaths. Proper nutrition is one of the important factors in the prevention and treatment of osteoporosis. It is extremely important that the daily diet should ensure the right amount of ingredients that increase the bone mass, i.e. calcium, vitamins D3, C and K, omega-3 fatty acids, magnesium and phosphorus. It is also necessary to eliminate factors that reduce bone mass, i.e. increase the risk of osteoporosis, such as excessive supply of protein, vitamin A, sodium as well as caffeine and alcohol.

Key words: osteoporosis, nutrition, diet, prevention

The role and meaning of selected diet ingredients in the prevention and support treatment in neurodegenerative diseases

Beata Krusiec-Świdergoł

Wstęp

Obecnie wydaje się, że wszystkie choroby neurodegeneracyjne związane są z patologią i akumulacją białek. Proces starzenia się społeczeństw sprawia, że występujące w wieku podeszłym choroby Alzheimera i Parkinsona stanowią coraz większy problem medyczny. Duże zainteresowanie budzi możliwość wspomagania leczenia za pomocą odpowiedniego sposobu odżywiania. Prowadzone badania wskazują korzystny wpływ następujących składników pokarmowych: witamina C, witamina E, glutation, flawonoidy oraz jedno- i wielonienasycone kwasy tłuszczowe.

Słowa kluczowe: choroby neurodegeneracyjne, neuroprotekcja, choroba Parkinsona, antyoksydanty, choroba Alzheimera

Introduction

All neurodegenerative diseases are related to pathology and accumulation of proteins. In an aging society, geriatric dise- ases, such as Alzheimer’s and Parkinson’s, pose an increasingly serious medical. It is possible to support the treatment with an appropriate diet. The ongoing research indicates a beneficial influence of such substances as: vitamin C, vitamin E, glutathione, flavonoids and mono and polyunsaturated fats.

Key words: neurodegenerative diseases, neuroprotection, Parkinson’s disease, antioxidants, Alzheimer’s disease

Anna Śliwińska

Streszczenie

Obecnie wydaje się, że wszystkie choroby neurodegeneracyjne związane są z patologią i akumulacją białek. Proces sta- rzenia się społeczeństw sprawia, że występujące w wieku podeszłym choroby Alzheimera i Parkinsona stanowią coraz większy problem medyczny. Duże zainteresowanie budzi możliwość wspomagania leczenia za pomocą odpowiedniego sposobu odżywiania. Prowadzone badania wskazują korzystny wpływ następujących składników pokarmowych: witamina C, witamina E, glutation, flawonoidy oraz jedno- i wielonienasycone kwasy tłuszczowe.

The role of diet in patients using anticoagulants

Aniela Jaworowska, Katarzyna Kucharzewska, Beata Krusiec-Świdergoł

Streszczenie

W celu zapobiegania powikłaniom zakrzepowo-zatorowym w arytmiach nadkomorowych stosuje się leki przeciwkrzepliwe antagonistów witaminy K: acenokumarol oraz warfarynę. W trakcie terapii ważna jest kontrola wskaźnika INR oraz dieta. Dąży się do ograniczenia spożywania przez pacjentów warzyw będących źródłem witaminy K. Istnieje potrzeba szerszej edukacji pacjentów w zakresie wiedzy na temat witaminy K. Przed rozpoczęciem terapii lekami przeciwkrzepliwymi warto rozważyć zastosowanie leków nowej generacji NOAC w celu zmniejszenia ryzyka wystąpienia krwawień, do jakich dochodzi podczas stosowania VKA.

Słowa klucze: antagoniści witaminy K, witamina K, antykoagulanty niebędące antagonistami witaminy K, VKA, profilaktyka przeciwzakrzepowa, NOAC

Abstract

In order to prevent thromboembolic complications in supraventricular arrhythmias, anticoagulants of vitamin K antago- nists: acenocoumarol and warfarin are being used. The INR control and diet are important during treatment. The aim is to limit the consumption of vegetables by the patients, that are a source of vitamin K. There is a need for a wider education of patients regarding knowledge about vitamin K. Before starting anticoagulant therapy, it is worth considering the use of new generation NOAC drugs to reduce the risk of bleeding during VKA use.

Key words: vitamin K antagonists, vitamin K, antagonists, anticoagulants that are not vitamin K antagonists, VKA, anticoagulant prophylaxis, NOAC

Fructose – in the light of scientific reports

Ewa Klimacka- Nawrot

Streszczenie

Substancje słodzące są obecne w wielu produktach żywnościowych. Nadmierne spożycie sacharozy, a zwłaszcza wysokofruktozowego syropu kukurydzianego, obciąża organizm fruktozą, co może mieć poważne skutki zdrowotne. Stosowanie diety bogatej we fruktozę prowadzi do zaburzenia funkcji bariery jelitowej i zwiększenia podatności na zapalenie jelita gru‐ bego, zwiększa ryzyko wystąpienia otyłości, zespołu metabolicznego, cukrzycy typu 2, nadciśnienia tętniczego, zaburzeń gospodarki lipidowej, dny moczanowej i chorób nerek. Zważywszy, że w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat konsumpcja fruktozy zwiększyła się kilkukrotnie, istnieją przesłanki, aby zakaz stosowania żywności wzbogaconej we fruktozę, przede wszystkim słodkich napojów, uznać za priorytet zdrowia publicznego.

Słowa kluczowe: fruktoza, dieta bogata we fruktozę, syrop glukozowo‐fruktozowy

Abstract

Sweeteners are present in many food products. An excessive intake of sucrose, exemplified e.g. by high fructose corn syrup, is a burden to the organism that can result in serious medical consequences. A high‐fructose diet leads to dete‐ rioration of the intestinal barrier functions and increased susceptibility to colitis, as well as it increases the risk of obesity, metabolic syndrome, type 2 diabetes, hypertension, lipid metabolism disorder, gout, and kidney disease. Considering the fact that fructose consumption in the last decades has increased several times, it should be mentioned that there are premises which recommend to forbid the use of food including fructose, especially sweet drinks enriched in it. The ban on using food with fructose should be considered a priority for public health.

Key words: fructose, high‐fructose diet, high fructose corn syrup

The importance of human microbiome in body homeostasis and diseases

Agata Lebiedowska

Streszczenie

Mikrobiota to wszystkie mikroorganizmy w określonym środowisku: bakterie, wirusy i grzyby. Organizm człowieka stanowi ekosystem, w którym w ścisłej zależności pozostają ze sobą komórki ludzkie i komórki mikroorganizmów. Pojęcie „mikrobiom” zostało po raz pierwszy zastosowane przez Joshua Lederberga w 2001 roku, aby określić całość ekosystemu komensalnych, symbiotycznych i chorobotwórczych mikroorganizmów w organizmie ludzkim. Badania nad ludzkim genomem wykazały, że pod względem genetycznym nasz organizm składa się w 99% z genów mikroorganizmów, a jedynie w 1% z genów ludzkich. Obecnie trwają intensywne badania nad florą zasiedlającą organizm człowieka, nad jej składem i wpływem na zaburzenia homeostazy organizmu, rozwój chorób alergicznych, metabolicznych czy nowotworowych.

Słowa kluczowe: mikrobiom, dysbioza, antybiotyki, choroby tkanki łącznej

Abstract

Microbiota consists of all microorganisms in a specific environment: bacteria, viruses and fungi. The human body is an ecosystem in which human cells and microorganisms are closely related. The concept of „microbiome” was created by Joshua Lederberg in 2001 to describe the whole ecosystem of commensal, symbiotic and pathogenic microorganisms in the human body. Studies on the human genome have shown that in genetic terms, our body consists in 99% of microor- ganism genes and only in 1% of human genes. Currently, intensive researches are underway about the human body flora, its composition and impact on homeostasis, the development of allergic reactions, metabolic diseases or cancers.

Key words: microbiome, dysbiosis, antibiotics, connective tissue diseases

Lactoferrin and its bifidogenic effect

Anna Stolecka-Warzecha, Sławomir Wilczyński

Streszczenie

Laktoferyna (LF) jest białkiem wytwarzanym przez komórki nabłonkowe. Obecna jest w wydzielinach na powierzchni błon śluzowych. Wysokie stężenie laktoferyny występuje w siarze (łac. Colostrum) – mleku produkowanym i gromadzonym w ostatnich dniach ciąży 5-15 mg/ml, zaś w kolejnych dniach laktacji jej stężenie waha się w granicach 1-3 mg/ml. Ponadto laktoferyna znajduje się również w ziarnistościach granulocytów obojętnochłonnych (neutrofilach). Posiada właściwości przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze oraz antywirusowe. Jak wskazują wyniki przeprowadzonych badań, laktoferyna wywołuje korzystny wpływ na wzrost i namnażanie się bifidobakterii jelita grubego, co mianowane jest działaniem bifodogennym. Wykazuje także działanie przeciwzapalne, przeciwnowotworowe, przeciwbólowe oraz regulacyjne w odniesieniu do metabolizmu. Tak szerokie spektrum aktywności tego mulitpotencjalnego białka skłania do jego bliższego poznania. Od niedawna laktoferyna stała się obiektem dużego zainteresowania naukowców oraz przedmiotem badań zarówno na noworodkach jak i osobach dorosłych. Przedstawione doniesienia na temat znaczenia laktoferyny wskazują na jej szeroki i istotny charakter, jak również na wiele funkcji w organizmie pełnionych przez laktoferynę.

Słowa kluczowe: laktoferyna, działanie bifidogenne, mikrobiota, mikrobiom jelitowy

Abstract

Lactoferrin (LF) is a protein produced by epithelial cells. It is present in secretions on the surface of mucous membranes. High levels of lactoferrin occur in colostrum (Latin Colostrum) – milk produced and accumulated in the last days of pregnancy 5-15 mg / ml, while in the following days of lactation its concentration ranges from 1-3 mg / ml. In addition, lactoferrin is also found in granules of neutrophils and it is known for its antibacterial, antifungal and antiviral properties. As indicated by the results of the conducted research, lactoferrin has a beneficial effect on growth and multiplication of bifidobacteria of the large intestine, which is known as the bifodogenic effect. It also has anti-inflammatory, anti-cancer, analgesic and regulatory effects in relation to metabolism. A wide spectrum of activity of this mulitpotential protein leads to its closer analysis. Recently, lactoferrin has become the object of great interest of scientists and the subject of research on both newborns and adults. The reports on the importance of lactoferrin indicate its wide and significant nature, as well as many functions in the body performed by lactoferrin.

Key words: lactoferrin, bifidogenic effect, microbiota, intestinal microbiome

Ultramicronized Palmitoylethanolamide (PEA): a dietary supplement with helpful anti-nociceptive and anti-inflammatory properties in mice with experimental autoimmune encephalomyelitis (EAE)

Iannotta M, Boccella S, Giordano C, Belardo C, Guida F, Gargano F, Pieretti G, Luongo L, Maione S.

Streszczenie

Stwardnienie rozsiane (MS) reprezentuje jedną z najczęstszych chorób autoimmunologicznych ośrodkowego układu nerwowego (OUN)  i występuje do trzech razy częściej u kobiet niż u mężczyzn.  Stwardnienie rozsiane charakteryzuje się procesami zapalnymi z konsekwentnym niszczeniem tkanki docelowej, powodując ich specyficzne objawy kliniczne. Zapalenie neurologiczne utrzymywane przez zwiększoną ekspresję prozapalnych cytokin i naciekanie komórek obwodowych jest uznawane za główny patologiczny komponent stanów bólu neuropatycznego związanego z SM. Wykazano, że palmitoiloetanoloamid (PEA – zwany także palmitoiloetanoloaminą) wywiera działanie przeciwzapalne i neuroprotekcyjne w eksperymentalnych modelach uszkodzenia kręgosłupa lub mózgu. W tym celu zastosowaliśmy tzw. mysi model eksperymentalnego autoimmunologicznego zapalenia mózgu i rdzenia (EAE – experimental autoimmune encephalomyelitis), oparty na aktywnej immunizacji fragmentem mielinowej glikoproteiny oligodendrocytów (MOG35-55), w celu oceny wpływu PEA na objawy kliniczne oraz dysfunkcje sensoryczne i biochemiczne związane z EAE. U myszy immunizowanych MOG35-55 rozwinął się paraliż utrzymujący się do końca obserwacji. Objawy kliniczne były związane z wczesnym pojawieniem się upośledzenia ruchowego i mechanicznej allodynii w połączeniu ze zmianami poziomów cytokin zarówno w korze przedczołowej, jak i rdzeniu kręgowym. W porównaniu z nośnikiem, PEA zmniejszył objawy bólu bez wywierania korzystnego wpływu na wyniki kliniczne i częściowo przywrócił zmiany biochemiczne u myszy EAE (eksperymentalne autoimmuno-logiczne zapalenie mózgu i rdzenia). Podsumowując, badania wykazują ochronne działanie PEA w miejscu bólu wywołanego przez EAE, co sugeruje, że ten związek jest narzędziem farmakologicznym do łagodzenia zaburzeń neurologicznych w chorobie stwardnienia rozsianego.

Słowa kluczowe: eksperymentalne autoimmunologiczne zapalenie mózgu i rdzenia, Palmitoiloetanoloamid, przyśrodkowa kora przedczołowa, ból, cytokiny

Abstract

Multiple Sclerosis (MS) represents one of most common autoimmune diseases of the Central Nervous System (CNS) with an incidence of two- to threefold higher in females compared with males. MS is characterized by inflammatory processes with consequent destruction of the target tissue giving rise to their specific clinical symptoms. Neuroinflammation sustained by increased pro-inflammatory cytokines expression and peripheral cells infiltration, is recognized as the main pathological component of MS-associated neuropathic pain states. The N-acylethanolamine Palmitoylethanolamide (PEA) has been shown to exert anti-inflammatory and neuroprotective effects in experimental models of spinal or brain injury. Here we used a mouse model of experimental autoimmune encephalomyelitis (EAE), based on active immunization with a fragment of myelin oligodendrocyte glycoprotein (MOG35-55), to assess the effect of PEA on clinical symptoms and sensorial and biochemical dysfunctions associated with EAE. MOG35-55-immunized mice developed ascending paralysis persisted until the end of the observation. Clinical manifestations were associated with an early appearance of motor impairment and mechanical allodynia coupled with changes in cytokines levels in both pre-frontal cortex and spinal cord. Compared with vehicle, PEA reduced the pain manifestation without exerting beneficial effects on clinical scores and partially restored biochemical changes in EAE mice. In conclusion, our data reveal the protective action of PEA in EAE-induced pain behaviour, suggesting this compound as a pharmacological tool to ameliorate neurological dysfunctions in MS disease.

Key words: experimental autoimmune encephalomyelitis, Palmitoylethanolamide, medial prefrontal cortex, pain, cytokines

WYDANIE 3 2019

Food Science jest recenzowanym czasopismem naukowym, obejmującym szerokie spektrum tematów z zakresu dietetyki i żywienia. Na łamach pisma prezentowane są artykuły oryginalne, przeglądowe, listy do redakcji, opisy przypadków, a także sprawozdania z konferencji i recenzje książek.

Obecnie na rynku dostępne jest trzecie wydanie kwartalnika Food Science! W numerze poruszone zostają między innymi następujące zagadnienia:

Nutritional recommendations for treatment of endometriosis. Analysis of the nutritional value of diets adopted by women aged 20-30 with diagnosed endometriosis

Agnieszka Gdańska, Adrianna Barczyńska

Streszczenie

Utrzymanie prawidłowych nawyków żywieniowych oraz dbałość o odpowiednią podaż składników pokarmowych mogą stanowić element wspomagania leczenia i/lub prewencji endometriozy. Odpowiednio dopasowana dieta może pomóc w zmniejszeniu dolegliwości bólowych, wpłynąć na poprawę gospodarki hormonalnej oraz zmniejszyć poziom stanu zapalnego w organizmie. Celem pracy była analiza diety i wybranych parametrów biochemicznych krwi u kobiet w wieku reprodukcyjnym, będących w trakcie leczenia endometriozy. Badaniami objęto 60 kobiet w wieku 20-30 lat, u których zdiagnozowano endometriozę. Wszystkie badane kobiety miały nieprawidłowy poziom tkanki tłuszczowej. W wynikach krwi zaobserwowano niedobór witaminy D. Dieta badanych kobiet charakteryzowała się niskim udziałem błonnika, nieprawidłowym udziałem kwasów tłuszczowych oraz wysokim spożyciem cholesterolu. W badanych jadłospisach zaobserwowano niedobór kwasu foliowego, witaminy K, B1 i choliny. U badanych kobiet wskazana jest redukcja tkanki tłuszczowej, poprawa jakości diety podstawowej oraz normalizacja poziomu witaminy D we krwi.

Słowa kluczowe: endometrioza, bezpłodność, dieta, kwas foliowy, kobiety, nawyki żywieniowe, witamina D.

Abstract

Maintaining proper eating habits and ensuring adequate supply of nutrients is an element of supporting a process of treatment and/or prevention of endometriosis. A properly adjusted diet can help reduce pain, improve hormonal balance and decrease inflammation in the body. The aim of the presented article was to analyze a diet and selected biochemical blood parameters in women of reproductive age who are undergoing endometriosis treatment. The study included 60 women, aged 20-30, who were diagnosed with endometriosis. All examined women had abnormal levels of body fat. Deficiency of vitamin D was observed in their blood results. The diet of the examined women was characterized by low fiber content, abnormal fatty acid content and high cholesterol intake. Moreover, deficiency of folic acid, vitamin K, B1 and choline was observed in the examined menus. Reduction of adipose tissue, improvement of quality of the basic diet and normalization of the level of vitamin D in blood are recommended for women covered by the studies.

Key words: endometriosis, women, infertility • eating habits, diet, vitamin D, folic acid.

The influence of chronic stress on the development of insulin resistance

Joanna Róg

Wstęp

Insulinooporność jest zaburzeniem zwiększającym ryzyko wielu schorzeń przewlekłych. Istotnymi determinantami odgrywającymi rolę w pojawieniu się oraz nasileniu insulinooporności są czynniki modyfikowalne, takie jak sposób żywienia, aktywność fizyczna oraz napięcie emocjonalne. Przewlekły stres może prowadzić do aktywacji mechanizmów zaangażowanych w zmniejszenie wrażliwości tkanek na insulinę oraz zakłócenie ścieżek sygnalizacyjnych insuliny. Do procesów tych należą aktywacja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA), prowadząca do wzrostu syntezy i sekrecji kortykosteroidów oraz amin katecholowych, stres oksydacyjny, przewlekły stan zapalny o niskim nasileniu. Silne pobudzenie emocjonalne powodować może także wzrost spożycia żywności. W świetle dowodów naukowych potwierdzających związek między napięciem emocjonalnym a insulinoopornością konieczne jest zaproponowanie pacjentom form terapii prowadzących do redukcji nasilenia zjawiska stresu.

Słowa kluczowe: insulinooporność, napięcie emocjonalne, zaburzenia gospodarki węglowodanowej, przewlekły stres.

Introduction

Insulin resistance is a disorder associated with a higher risk of a range of chronic diseases. The so called modifiable factors such as nutritional habits, physical activity and emotional stress constitute determinants contributing to the occurrence and/or severe insulin resistance. Chronic stress can lead to the activation of mechanisms involved in reduction of tissue sensitivity to insulin and insulin signalling disturbance. These processes include: activation of the hypothalamic-pituitary-adrenal axis (HPA), leading to increasing synthesis and secretion of corticosteroids and catecholamines, as well as oxidative stress and chronic inflammation characterized by low intensity. Strong emotional stimulation may also contribute to the increased food consumption. Taking into consideration numerous scientific facts confirming the relationship between insulin resistance and emotional pressure, it is necessary to offer patients different forms of therapy which could help in the reduction of stress.

Key words: insulin resistance, disorders of carbohydrate, metabolism, emotional pressure, chronic stress

Assessment of the effect of paclitaxel and carboplatin based chemotherapy on morphotic parameters of blood of treated women

Dorota Gumiela, Rafał Moszyński

Streszczenie

Celem pracy była ocena wpływu chemioterapii w oparciu o paklitaksel i karboplatynę na parametry morfotyczne krwi leczonych kobiet. Analizą objęto dane kliniczne dotyczące 15 pacjentek ze zdiagnozowanymi rakiem jajnika, u których zastosowano pierwszą chemioterapię – paklitaksel i karboplatyna (TK) – leczonych w Klinice Ginekologii Operacyjnej UMP. Oceniono wpływ chemioterapii na parametry hematologiczne. Do analizy danych użyto modelu regresji wielorakiej. Najniższy poziom hemoglobiny stwierdzono w piątym kursie chemioterapii u 73,33% pacjentek (n = 11), a erytrocytów u 93,3% (n = 14). Zaobserwowano istotną zależność pomiędzy liczbą erytrocytów (R = 0,95; p < 0,05) oraz poziomem hemoglobiny (R = 0,83; < 0,05) a kolejnym kursem chemioterapii. Największy spadek hemoglobiny nastąpił po pierwszym kursie chemioterapii, średnio o 4,36 mmol/l, i był coraz wolniejszy po kolejnych. Średnio wynosił 0,07 mmol/l. Największy spadek poziomu erytrocytów nastąpił również po pierwszym kursie chemioterapii (0,25 t/l) i był coraz wolniejszy po kolejnych – średnio wynosił 0,09 mmol/l. Najniższy poziom leukocytów stwierdzono w piątym kursie chemioterapii i dotyczył tylko 33,3% (n = 5) pacjentek, a zbyt niski poziom płytek krwi 33,3% (n = 5). W przypadku granulocytów obojętnochłonnych najniższy poziom zaobserwowano w piątym kursie chemioterapii i dotyczył 26,67% pacjentek (n = 4). Niedokrwistość, która została zdiagnozowana u 73,33% pacjentek, jest wynikiem leczenia paklitakselem i karboplatyną.

Słowa kluczowe: rak jajnika, niedokrwistość, parametry morfotyczne krwi, karboplatyna, cisplatyna.

Abstract

To evaluate the effect of chemotherapy based on paclitaxel and carboplatin on morphotic parameters of blood of treated women. The analysis included clinical data of 15 patients diagnosed with ovarian cancer who received the first chemotherapy  paclitaxel and carboplatin (TC) in the UMP Clinic of Operative Gynecology. The influence of chemotherapy on haematological parameters was assessed. A multiple regression model was used to analyze the data. The lowest level of hemoglobin was found in the fifth course of chemotherapy in 73.33% of patients (n = 11) and of erythrocytes in 93.3% (n = 14). A significant relationship was observed between the number of erythrocytes (R = 0.95, p <0.05) and the level of hemoglobin (R = 0.83, <0.05) and the next course of chemotherapy. The highest decrease in hemoglobin occurred after the first course of chemotherapy, on average by 4.36 mmol / l and was slower and slower after subsequent courses of chemotherapy, on average it was 0.07 mmol / l. The highest decrease in erythrocyte levels was also observed after the first course of chemotherapy (0.25 t / l) and it was slower after subsequent courses of chemotherapy, on average it was 0.09 mmol / l. The lowest level of leukocytes was found in the fifth course of chemotherapy and concerned only 33.3% (n = 5) of patients and too low level of platelets concerned 33.3% (n = 5). In the case of neutrophils, the lowest level was observed in the fifth course of chemotherapy and concerned 26.67% of patients (n = 4). Anemia diagnosed in 73.33% of patients is the result of treatment with paclitaxel and carboplatin.

Key words: ovarian cancer, anemia, morphotic parameters of blood, carboplatin, cisplatin.

Glucosinolates –secondary plant metabolites in food

Katarzyna Janda, Aleksandra Taukin, Karolina Jakubczyk

Katedra i Zakład Żywienia Człowieka i Metabolomiki, Pomorski Uniwersytet Medyczny
w Szczecinie

Streszczenie

Glukozynolany, zaliczane do wtórnych metabolitów roślinnych, togrupa organicznych związków chemicznych należących do tioglikozydów. Zbudowane są z reszty glukozy i łańcucha bocznego zakończonego grupą siarczanową w postaci monoestru. W roślinach zidentyfikowano ponad 200 różnych glukozynolanów, a do najważniejszych i najlepiej opisanych należą izotiocyjaniany. Bogatym ich źródłem są przede wszystkim warzywa kapustne, m.in. brokuł, kapusta, kalafior czy jarmuż. Na ich stężenie oraz skład chemiczny w roślinie, ale także gotowym produkcie, mają wpływ nie tylko warunki klimatyczne i agrotechniczne (m.in. miejsce uprawy, skład gleby, rodzaj nawożenia), ale także warunki przechowywania, transportu czy procesy technologiczne (takie jak gotowanie czy rozdrabnianie surowca).

Słowa klucze: glukozynolany, wtórne metabolity roślinne, rośliny kapustowate

Abstract

Glucosinolates, classified as secondary plant metabolites (SPMEs), represent a group of organic chemical compounds belonging to thioglycosides. They consist of a glucose residue and side chain that ends with a sulphate group in the form of a monoester. Over 200 different types of glucosinolates have been identified in plants and isothiocyanates belong to the most important and best described ones. Cruciferous vegetables, such asbroccoli, cabbage, cauliflower or kale,  are a rich source of these compounds. Their concentration and chemical composition in plants, as well as in the finished products, is affected by climatic and agrotechnical conditions, including a place of cultivation, soil composition, and type of fertilization. Moreover, storage conditions, transport or technological processes, among others, cooking or chopping, do also influence composition and concentration of glucosinolates.

Key words: glucosinolates, secondary plant metabolites, cruciferous vegetables

Selected nutritional and care ingredients used to improve the appearance of vascular skin

Anna Stolecka-Warzecha

Streszczenie

Skóra (cera) naczyniowa stanowi bardzo częsty problem zarówno kosmetyczny, jak i medyczny. Występowanie przemijającego lub utrwalonego rumienia, obszarów teleangiektazji oraz innych wykwitów zapalnych może być wynikiem działania bodźców wewnętrznych lub środowiskowych. Ustalenie głównego czynnika/czynników etiopatologicznych odpowiedzialnych za pojawienie się zmian naczyniowych (w tym zaczerwienienia i ucieplenia skóry w okolicy teleangiektazji) daje możliwość dobrania właściwej metody pielęgnacji, korekcji lub leczenia, a także celowanego wspomagania terapii dietą. Zintegrowany system działań stosowanych w poprawie wyglądu cery naczyniowej, obejmujący wszystkie aspekty terapeutyczne, stanowi najskuteczniejszy proces redukowania tego defektu skóry. Istnieje wiele składników zawartych w pożywieniu, suplementach diety oraz kosmetykach pielęgnacyjnych, których udowodnione działanie terapeutyczne znalazło swoje zastosowanie w redukowaniu zmian skóry występujących w przebiegu dysfunkcji naczyniowej.

Słowa kluczowe: cera naczyniowa, diosmina, hesperydyna, rutozyd, dieta.

Abstract

Vascular skin (complexion) is a very common cosmetic and medical problem. The occurrence of transient or persistent erythema, telangiectasia and other inflammatory eruptions may be the result of internal or environmental stimuli. Determination of the main etiopathological factor/factors responsible for the appearance of vascular changes (including redness and warming of the skin in the area of telangiectasia) enables to choose the right method of care, correction or treatment, as well as targeted support for therapy through a diet. An integrated system of actions used to improve the appearance of vascular skin, covering all therapeutic aspects, is the most effective process for reducing this skin defect. There are many ingredients included in food, dietary supplements and skin care cosmetics, whose proven therapeutic effect has been used to reduce skin changes occurring in the course of vascular dysfunction.

Key words: vascular skin, diosmin, hesperidin, rutoside, diet.

Evaluation of baicalin and baikalein cytotoxicity against selected cell lines

Synowiec-Wojtarowicz Agnieszka, Kimsa-Dudek Magdalena, Krawczyk Agata, Katarzyna Pawłowska-Góral

Streszczenie

Doskonałym źródłem substancji o charakterze przeciwutleniającym są surowce roślinne. Należące do flawonów bajkalina i bajkaleina stanowią charakterystyczną grupę związków obecnych w tarczycy bajkalskiej. W przeprowadzonych badaniach potwierdzono, że związki te wykazują wielokierunkowy wpływ na procesy molekularne: hamują rozwój nowotworów, działają neuroprotekcyjnie i hepatoprotekcyjnie, a także antyoksydacyjnie i przeciwzapalnie. Za nadrzędny cel pracy przyjęto ocenę cytotoksyczności bajkaliny i bajkaleiny na hodowlę ludzkich fibroblastów i komórek czerniaka złośliwego. Badania przeprowadzono na hodowlach ludzkich fibroblastów skóry (linia kom.rkowa NHDF) oraz hodowlach czerniaka amelanotycznego (linia kom.rkowa C32). Oceniono, czy bajkalina i bajkaleina w stężeniu 0,1-250 μmol/l będą toksyczne dla hodowli fibroblastów oraz komórek czerniaka złośliwego. Analizę aktywności metabolicznejludzkich fibroblastów skóry oraz komórek czerniaka amelanotycznego oceniono na podstawie testu MTT. Narażenie komórek na bajkalinę i bajkaleinę w stężeniu 125 i 250 μmol/l wywołało efekt cytotoksyczny zarówno w hodowlach kom.rek prawidłowych, jak i nowotworowych, a wydłużenie czasu inkubacji do 48 godzin spowodowało pogłębienie efektu cytotoksycznego. Zaobserwowano również efekt przeciwnowotworowy dla stężenia 50 μmol/l zar.wno dla bajkaliny, jak i jej aglikonu. Wyniki przeprowadzonych badań wskazują, że bajkalina i bajkaleina wykazują działanie cytotoksyczne zarówno w stosunku do kom.rek prawidłowych, jak i nowotworowych, co może być istotne w aspekcie wykorzystania flawonów pochodzących z tarczycy bajkalskiej w suplementach diety, dermokosmetykach oraz preparatach leczniczych.

Słowa kluczowe: bajkalina, bajkaleina, cytotoksyczność, fibroblasty, czerniak złośliwy.

Abstract

Plant materials are an excellent source of antioxidant substances. Baicalin and Baicalein, which belong to flavones, are a characteristic group of compounds present in the Baical thyroid. Studies have confirmed that these compounds have a multidirectional effect on molecular processes: they inhibit the development of tumors, have neuroprotective and hepatoprotective effects, as well as antioxidant and anti-inflammatory effects. The primary aim of this study was to assess the cytotoxicity of baicalin and baicalein on cultures of human fibroblasts and melanoma cells. The studies were carried out on human skin fibroblast cultures (NHDF cell line) and amelanotic melanoma cultures (C32 cell line). It was assessed whether baicalin and baicalein at a concentration of 0.1 – 250 μmol / L would be toxic to fibroblast and melanoma cells. The analysis of metabolic activity of human skin fibroblasts and amelanotic melanoma cells was assessed based on the MTT test. Exposure cells to baicalin and baicalein at 125 and 250 μmol / l induced a cytotoxic effect in both normal and tumor cell cultures, and extending the incubation time to 48 hours exacerbated the cytotoxic effect. An antitumor effect was also observed at a concentration of 50 μmol / L for both baicalin and its aglycon. The results of the conducted research indicate that baicalin and baicalein have a cytotoxic effect on both normal and cancer cells, which may be important in the aspect of using flavones in dietary supplements, dermocosmetics and medicinal preparations.

Key words: baicalin, baicalein, cytotoxity, fibroblast, malignant melanoma.

Kombucha  health benefits of fermented tea beverage

Gabriela Piotrowska, Karolina Jakubczyk, Katarzyna Janda

Streszczenie

Kombucha znana jest już od wielu tysięcy lat i wywodzi się z krajów wschodnioazjatyckich. Jest to napój powstały poprzez fermentację roztworu herbaty, najczęściej czarnej lub zielonej, z cukrem przez mikroorganizmy SCOBY (ang. symbiotic culture of bacteria and yeast). W jego skład wchodzą bakterie kwasu octowego i kwasu mlekowego, a także drożdże. Napój spożywany regularnie wykazuje potencjał terapeutyczny względem wielu schorzeń. Swoje właściwości prozdrowotne zawdzięcza powstałym podczas procesu fermentacji metabolitom. Fermentowany napój herbaciany zawiera m.in. kwas octowy, kwas glukuronowy, witaminy, minerały, enzymy, cukry oraz polifenole. Wykazuje on działanie przeciwdrobnoustrojowe, antynowotworowe oraz przeciwutleniające. Jak wskazują wyniki badań, napój przygotowany z herbaty czarnej czy zielonej działa ponadto hamująco wobec V. cholerae, S. epidermidis, M. luteus, L. monocytogenes i P. aeruginosa. Kombucha obniża także wysoki poziom cholesterolu i jest pomocna w detoksykacji wątroby. Skład biochemiczny oraz mikrobiologiczny kombuchy może różnić się w zależności od rodzaju herbaty, ilości użytego cukru, a także parametrów fermentacji, co warunkuje jej właściwości prozdrowotne.

Słowa kluczowe: kombucha, właściwości prozdrowotne, fermentacja, herbata.

Abstract

Kombucha tea (also known as tea mushroom, tea fungus, or Manchurian mushroom) has been known for many thousands of years and comes from East Asian countries. This beverage is produced by a process of fermenting sugared tea solution, which is usually black or green, using microorganisms commonly known as SCOBY (symbiotic culture of bacteria and yeast). It consists of lactic and acetic acid bacteria and yeasts. The beverage consumed regularly has therapeutic potential against many diseases. Health-promoting properties of kombucha are associated with metabolites formed during a fermentation process. This fermented tea drink contains, among others, acetic acid, glucuronic acid, vitamins, minerals, enzymes, sugars and polyphenols. It is known for its antimicrobial, anti-cancer and antioxidant effects. The research has proven that the beverage prepared from black or green tea showed inhibitory activity against V. cholerae, S. epidermidis, M. luteus, L. monocytogenes and P. aeruginosa. In addition, kombucha lowers a high level of cholesterol and is helpful in detoxifying the liver. The biochemical and microbiological composition of the kombucha tea may be diversified, depending on the type of tea, the amount of sugar used, as well as fermentation parameters, which determine its pro-health properties

Key words: kombucha, health benefits, fermentation, tea.

Physiological disorders of women who are physically active

Bartłomiej Szreniawa, Anna Zadworny

Streszczenie

Kobiety trenujące zawodowo i rekreacyjnie, a także młode dojrzewające zawodniczki są narażone na występowanie zaburzeń fizjologicznych związanych z triadą spotsmenek, określaną jako spektrum powiązanych ze sobą stanów i powikłań. Obejmują one: niską dostępność energii (ang. energy availability – EA) występującą wraz z zaburzeniami odżywiania lub bez nich, zaburzenia miesiączkowania i niską gęstość mineralną kości (ang. bone mineral density – BMD). Obecnie mówiąc o zaburzeniach fizjologicznych sportowców, przytacza się termin względnego niedoboru energii w sporcie (ang. relative energy deficiency in sport – RED-S), który dotyczy również mężczyzn i obejmuje nie tylko zaburzenia endokrynologiczne, ale również kardiologiczne, żołądkowo-jelitowe, immunologiczne, psychologiczne i inne. Najistotniejszym problemem wśród sportsmenek są zaburzenia miesiączkowania i nieprawidłowo funkcjonujący układ hormonalny, które przyczyniają się do powstawania szeregu innych powikłań. Przyczyną występujących zaburzeń jest niska dostępność energii związana z niewystarczającym spożyciem pokarmów względem zapotrzebowania. Leczenie wymienionych zaburzeń koncentruje się na zwiększeniu dostępności energii i wyrównaniu niedoborów pokarmowych, które zazwyczaj prowadzą do wznowienia miesiączki u sportsmenek, a to z kolei jest warunkiem zapobiegania dalszej utracie masy kostnej i odbudowy mineralnej kości.

Słowa kluczowe: sport, kobiety, aktywność fizyczna, triada sportsmenek

Abstract

Women who train professionally and recreationally, as well as young adolescent players are exposed to the occurrence of physiological disorders associated with the Female Athlete Triad, defined as the spectrum of related conditions and complications. They include: low energy availability (EA), occurring with or without eating disorders, menstrual disorders and low bone mineral density (BMD). Currently, when bringing up a subject of physiological disorders of athletes, the term Relative Energy Deficiency in Sport (RED-S) is cited. It applies also to men and includes endocrine, cardiological, gastrointestinal, immunological, psychological and other disorders. Menstrual disorders and irregularities in the functioning of the endocrine system, contributing to development of a number of other complications, are the most important problems among female athletes. The low energy availability, mentioned above, associated with insufficient food consumption in relation to the demand, is the cause of the occurring disorders. Treatment of these disorders aims at increasing the availability of energy and compensation of nutritional deficiencies. It usually leads to the resumption of menstruation in women, which, in turn, is a condition for preventing further bone loss and bone mineral reconstruction.

Key words: sport, women, physical activity, Female Athlete Triad

WYDANIE 2 2019

Food Science jest recenzowanym czasopismem naukowym, obejmującym szerokie spektrum tematów z zakresu dietetyki i żywienia. Na łamach pisma prezentowane są artykuły oryginalne, przeglądowe, listy do redakcji, opisy przypadków, a także sprawozdania z konferencji i recenzje książek.

Obecnie na rynku dostępne jest drugie wydanie kwartalnika Food Science! Tematem przewodnim wydania jest cukrzyca. W numerze poruszone zostają między innymi następujące zagadnienia:

Diabetes: through the patient’s eyes

Jerzy Magiera

Portal mojacukrzyca.org

Streszczenie

Cukrzyca to pierwsza niezakaźna epidemia. Skala choroby jest ogromna. Coraz więcej osób zmaga się z cukrzycą typu 1 lub cukrzycą typu 2. Chociaż cukrzyca typu 1 stanowi tylko 10% wszystkich typów cukrzyc, jest to choroba podstępna, która wymaga od chorego dużego zaangażowania w proces leczenia. W tekście przedstawiono, jak wygląda cukrzyca typu 1 oczami pacjenta. Opisano proces diagnozy, edukacji i reedukacji. Przedstawiono codzienność w życiu diabetyka. Zwrócono uwagę na wsparcie, jakie choremu powinna dawać rodzina lub osoby bliskie. Zaakcentowano także rolę internetu i wsparcia ze strony portali internetowych w codziennym życiu osoby z cukrzycą.

Słowa kluczowe: cukrzyca, pacjent, edukacja, wsparcie, internet

Abstract

Diabetes is the first non-infectious epidemic disease, and its range is wide. More and more people are struggling with both type 1 and type 2 diabetes. Although Type 1 diabetes accounts only for 10% of all types of diabetes, it is an insidious disease requiring from a patient to be heavily involved in the treatment process. The article illustrates type 1 diabetes through the eyes of the patient. The process of diagnosis, education and re-education along with daily life of a diabetic have been presented. Moreover, the author also pays attention of the question of support which should be given to patients by their family or close relatives. The role of the Internet and support from online portals in the daily life of diabetics has been also emphasized.

Key wordsdiabetes, patient, education, support, the Internet

Diabetes: through the eyes of athlete with diabetes

Michał Kamiński

Centrum Rehabilitacji w Chorzowie

Wstęp

Cukrzyca to przewlekła choroba ogólnoustrojowa charakteryzująca się hiperglikemią, czyli podwyższonym stężeniem glukozy (cukru) we krwi. Schorzenie to jest wynikiem defektu w zakresie wydzielania lub samego działania insuliny. Insulina jest hormonem wytwarzanym w trzustce, w strukturach zwanych wyspami Langerhansa, który stabilizuje prawidłowy poziom glukozy we krwi, umożliwiając jej transport do komórek. Niedobór insuliny może prowadzić nie tylko do zaburzeń w metabolizmie węglowodanów, ale także w zakresie przemian białek oraz tłuszczów. Przewlekłe podwyższenie poziomu glukozy we krwi może powodować uszkodzenia wybranych narządów, szczególnie oczu, nerek, układu nerwowego, serca oraz naczyń krwionośnych. Szacuje się, że w Polsce na cukrzycę choruje około 1,5 miliona osób.

Słowa kluczowe: cukrzyca, wysiłek fizyczny, wysiłek siłowy

Introduction

Diabetes is a chronic systemic disease characterized by hyperglycaemia, i.e. an elevated level of glucose (sugar) in blood. This condition is a result of a defect in secretion or action of insulin itself. Insulin is a hormone produced in the pancreas, in the structures known as the Islets of Langerhans (also called islands of Langerhans). This hormone stabilizes the normal level of glucose in blood and allows it to enter cells. Insulin deficiency can lead to disturbances in carbohydrates metabolism and metabolism of proteins and fats. The chronic elevation of blood glucose can cause damage to selected organs and is especially dangerous for eyes, kidneys, nervous system, heart and blood vessels. It is estimated that about 1.5 million people suffer from diabetes in Poland.

Key wordsdiabetes, physical effort, strength effort

Deficiencies in vegan and vegetarian diet with a description of the role of protein

Żaneta Walcuch, Piotr Boczarski, Anna Sadowska, Martyna Zwierzak-Powroźnik

Zespół dietetyków Od Poniedziałku

Streszczenie

Jedną z diet alternatywnych, której popularność wciąż rośnie, jest dieta wegetariańska. Polega ona głównie na eliminacji mięsa. Inne postaci, w tym weganizm, wykluczają ponadto pozostałe produkty pochodzenia zwierzęcego. Prawidłowo zbilansowane diety roślinne mogą nieść liczne korzyści dla zdrowia. Amerykańskie Stowarzyszenie Dietetyczne (ADA) dopuszcza omawiane modele żywienia na każdym etapie rozwoju człowieka. Mimo pozytywnego wpływu na zdrowie nieodpowiednio opracowane diety wegetariańskie, w szczególności wegańska i bardziej restrykcyjne rodzaje, mogą doprowadzić do wystąpienia niedoborów żywieniowych. Do najczęściej występujących zalicza się niedobory wapnia, żelaza, jodu, cynku, witaminy B12, witaminy D, EPA, DHA oraz niską podaż białka o wystarczającej biodostępności. Białko jest niezbędne między innymi do procesów regeneracyjnych zachodzących
w organizmie. Wspiera procesy odpornościowe, zachowanie równowagi kwasowo-zasadowej oraz tworzenie hormonów i enzymów. Białko pochodzenia roślinnego jest niepełnowartościowe ze względu na zbyt niską zawartość aminokwasów, takich jak na przykład metionina czy lizyna. Łącząc odpowiednie jego źródła, można uzupełnić brakujące aminokwasy, co uczyni białko zbliżonym do pełnowartościowego.

Słowa kluczowe: dieta wegetariańska, białko roślinne, dieta wegańska, aminokwasy, dieta alternatywna

Abstract

A vegetarian diet, belonging to one of the alternative diets, is still growing in popularity. The elimination of meat is considered its main assumption.  Other forms of this diet, including veganism, exclude other products of animal origin. It should be remembered that properly balanced plant-based diets may have numerous health benefits. The American Dietetic Association (ADA) allows to adopt nutritional plans, discussed above, at every stage of human development. In spite of positive health effects inadequately developed vegetarian diets, in particular vegan and its more restrictive forms, may lead to nutritional deficiencies. The most common deficiencies include calcium, iron, iodine, zinc, vitamin B12, vitamin D, EPA, DHA and low supply of protein characterized by sufficient bioavailability. Protein is essential, among others, for regenerative processes taking place in our organism. It supports immune processes, a process of maintaining acid-base balance and formation of hormones and enzymes. The plant protein is known as a low value protein as it has low content of amino acids such as methionine or lysine. It is possible to supplement the missing amino acids by means of protein combining (also known as protein complementing) to obtain a protein which is almost complete in its form.

Key words: vegetarian diet, plant protein, vegan diet, amino acids, alternative diet

Glucosinolates –secondary plant metabolites in food

Katarzyna Janda, Aleksandra Taukin, Karolina Jakubczyk

Katedra i Zakład Żywienia Człowieka i Metabolomiki, Pomorski Uniwersytet Medyczny
w Szczecinie

Streszczenie

Glukozynolany, zaliczane do wtórnych metabolitów roślinnych, togrupa organicznych związków chemicznych należących do tioglikozydów. Zbudowane są z reszty glukozy i łańcucha bocznego zakończonego grupą siarczanową w postaci monoestru. W roślinach zidentyfikowano ponad 200 różnych glukozynolanów, a do najważniejszych i najlepiej opisanych należą izotiocyjaniany. Bogatym ich źródłem są przede wszystkim warzywa kapustne, m.in. brokuł, kapusta, kalafior czy jarmuż. Na ich stężenie oraz skład chemiczny w roślinie, ale także gotowym produkcie, mają wpływ nie tylko warunki klimatyczne i agrotechniczne (m.in. miejsce uprawy, skład gleby, rodzaj nawożenia), ale także warunki przechowywania, transportu czy procesy technologiczne (takie jak gotowanie czy rozdrabnianie surowca).

Słowa klucze: glukozynolany, wtórne metabolity roślinne, rośliny kapustowate

Abstract

Glucosinolates, classified as secondary plant metabolites (SPMEs), represent a group of organic chemical compounds belonging to thioglycosides. They consist of a glucose residue and side chain that ends with a sulphate group in the form of a monoester. Over 200 different types of glucosinolates have been identified in plants and isothiocyanates belong to the most important and best described ones. Cruciferous vegetables, such asbroccoli, cabbage, cauliflower or kale,  are a rich source of these compounds. Their concentration and chemical composition in plants, as well as in the finished products, is affected by climatic and agrotechnical conditions, including a place of cultivation, soil composition, and type of fertilization. Moreover, storage conditions, transport or technological processes, among others, cooking or chopping, do also influence composition and concentration of glucosinolates.

Key words: glucosinolates, secondary plant metabolites, cruciferous vegetables

Food ingredients not recommended in pregnancy

Małgorzata Bożek

Katedra i Zakład Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej w Sosnowcu, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Streszczenie

Podczas ciąży podstawowe znaczenie dla optymalnego jej przebiegu  oraz stanu zdrowia matki i dziecka po porodzie ma wpływ właściwy sposób odżywiania ciężarnej. Dieta w tym okresie powinna pozostawać pod szczególnym nadzorem pod względem wartości odżywczych, składu oraz jakości spożywanych produktów. Należy ograniczyć spożycie tłuszczów, zwłaszcza pochodzenia zwierzęcego (zawierających duże ilości NKT, cholesterolu i izomerów trans nienasyconych kwasów tłuszczowych), cukru, słodyczy, soli oraz kofeiny. Z diety należy również wyeliminować alkohol oraz przestrzegać zasad higieny przygotowywania posiłków w celu uniknięcia skażenia pokarmu bakteriami i pasożytami.

Słowa kluczowe: ciąża, żywienie, dieta

Abstract

During pregnancy, a proper way of feeding the pregnant woman is of crucial importance not only for the optimal course of the pregnancy, but also for the health condition of the mother and the child after delivery. During this period the diet should be under special supervision in terms of nutritional value, composition and quality of the consumed products. It is necessary to limit the consumption of fats, especially of animal origin, containing high amounts of saturated fatty acids, cholesterol and trans isomers of unsaturated fatty acids, sugar, sweets, salt and caffeine. Alcohol should also be eliminated from the diet and hygiene rules should be observed in order to avoid contamination of the food with bacteria and parasites.

Key wordspregnancy, nutrition, diet

The importance of magnesium in the diet in relation to the latest dietary guidelines

Agata Lebiedowska

Katedra i Zakład Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej w Sosnowcu, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Streszczenie

Magnez jest czwartym najczęściej występującym minerałem w ludzkim organizmie. Wraz z potasem stanowią podstawowe kationy wewnątrzkomórkowe. Magnez jest aktywatorem ponad 300 enzymów i bierze udział w szeregu reakcji metabolicznych. Produkty spożywcze o największej zawartości magnezu to: pestki dyni, otręby pszenne, kakao, zarodki pszenne, migdały, kasza gryczana, soja, biała fasola, czekolada gorzka, orzechy laskowe, otręby owsiane, ryby, ziemniaki i banany. Według najnowszych wytycznych żywieniowych zalecana dobowa dawka magnezu wynosi 350 mg dla mężczyzn i 300 mg dla kobiet. O dostępności farmaceutycznej preparatów z magnezem decydują rodzaj związku magnezu, zawartość magnezu w danej dawce, postać leku oraz inne zastosowane składniki preparatu i dodatki. W dostępnych suplementach diety spotyka się magnez w postaci związków nieorganicznych i organicznych. Niedobory magnezu wywołują zaburzenia nerwowo-mięśniowe i sercowo-naczyniowe, tj. arytmia, migotanie przedsionków, choroba niedokrwienna serca, nadciśnienie tętnicze. Zwiększają ryzyko osteoporozy i insulinooporności, zaburzają wydzielanie parathormonu i jednoczenie są przyczyną hipokalcemii. Suplementacja magnezu, zapewniająca prawidłowy status magnezu w organizmie, zapobiega wielu niekorzystnym skutkom zdrowotnym i wspomaga leczenie wielu chorób przewlekłych.

Słowa kluczowe: magnez, odżywianie, dieta, profilaktyka chorób

Abstract

Magnesium is the fourth most abundant mineral in the human body. Magnesium, along with potassium, constitute basic intracellular cations. Magnesium is an activator of over 300 different enzymes and is involved in a number of metabolic reactions. Pumpkin seeds, wheat bran, cocoa, wheat germ, almonds, buckwheat, soy, white beans, dark chocolate, hazelnuts, oat bran, fish, potatoes and bananas belong to food products with the highest magnesium content. According to the latest dietary guidelines, the recommended daily dose of magnesium equals 350 mg for men and 300 mg for women. A type of magnesium compound, magnesium content in a given dose, a form of the medicine, as well as other components and additives determine about the pharmaceutical availability of preparations with magnesium. In available dietary supplements we can find magnesium in the form of inorganic and organic compounds. Magnesium deficiency lead to neuromuscular and cardiovascular disorders such as arrhythmia, atrial fibrillation, ischemic heart disease, and hypertension. They increase the risk of osteoporosis and insulin resistance, they disturb secretion of parathyroid hormone and, at the same time, they cause hypocalcaemia. Magnesium supplementation, ensuring the correct status of magnesium in the body, prevents many adverse health effects and supports treatment of many chronic diseases.

Key words: magnesium, nutrition, diet, disease prevention

The role of mouthwash based on essential oils in preventive oral care. The case presented in the eyes of a dietitian and stomatologist.

Michał Knast 1, Anna Stolecka-Warzecha 2

  1. Indywidualna Praktyka Dentystyczna dr n. med. Michał Knast w Rybniku
  2. Katedra i Zakład Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej w Sosnowcu, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Streszczenie

Właściwa higiena jamy ustnej, ma zasadnicze znaczenie w utrzymaniu zdrowia całego organizmu, zarówno pod względem fizycznym jak i psychicznym. W Polsce, wśród osób dorosłych 98% cierpi na choroby przyzębia i 99,7% ma zmiany próchnicze. W wyniku nieprawidłowej higieny jamy ustnej dochodzi do gromadzenia się bakterii i tworzenia płytki nazębnej, mającej bezpośredni wpływ na choroby zębów i przyzębia. Istnieje konieczność uświadomienia społeczeństwa o wieloetapowym modelu higieny jamy ustnej obejmującym: szczotkowanie zębów, szczotkowanie języka, nitkowanie przestrzeni międzyzębowych oraz stosowanie płukanek redukujących płytkę nazębną. Idealny środek przeciwbakteryjny powinien skutecznie eliminować bakterie odpowiedzialne za proces chorobotwórczy, posiadać możliwie szerokie spektrum działania, nie powodować efektów ubocznych i charakteryzować się przedłużoną aktywnością w jamie ustnej. W świetle najnowszych badań, płyny na bazie olejków eterycznych, charakteryzują się minimalnym ryzkiem wystąpienia działań niepożądanych i wykazują wysoką skuteczność zarówno jako inhibitor płytki nazębnej, jak i niezależny czynnik przeciwzapalny. 

Słowa kluczowe: płytka nazębna, biofilm, płynu do płukania jamy ustnej, olejki eteryczne

Abstract

Proper oral hygiene is essential in maintaining health of the entire – both physically and mentally. In Poland, when considering adults, 98% suffer from periodontal disease and 99.7% have carious lesions. As a result of incorrect oral hygiene, bacteria accumulate and plaque is built-up. The plaque has a direct effect on dental and periodontal diseases. Therefore, it becomes essential to make people aware of a multi-stage oral hygiene model which includes: brushing teeth, brushing the tongue, flossing in-between teeth and using dental rinses reducing the plaque. An ideal antibacterial agent should effectively remove bacteria responsible for the pathogenic process and should have a broad spectrum of activity. Moreover, it should not cause any side effects and should be characterized by a prolonged activity in the oral cavity. In the light of the latest research, liquids based on essential oils are characterized by a minimal risk of side effects and are highly effective both as a plaque inhibitor and as an independent anti-inflammatory agent.

Key words: plaque, biofilm, mouthwash, essential oils

Which elements should be taken into consideration when composing a menu for a diabetic patient

Anna Stolecka-Warzecha

Katedra i Zakład Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej w Sosnowcu, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Streszczenie

Cukrzyca nie stanowi odrębnej jednostki chorobowej, ale grupę chorób metabolicznych, którym towarzyszy podwyższony poziom cukru we krwi, wynikający z defektu produkcji insuliny przez trzustkę (typ 1 cukrzycy) lub jej działania (typ 2 cukrzycy). Przewlekła hiperglikemia wiąże się z uszkodzeniem, zaburzeniem czynności i niewydolnością wybranych narządów, szczególnie oczu, nerek, nerwów, serca oraz naczyń krwionośnych. Prawidłowe odżywianie jest jednym z kluczowych elementów warunkujących utrzymanie dobrego stanu zdrowia pacjentów chorujących na cukrzycę typu 1 i 2, a zbilansowany jadłospis ma na celu utrzymanie prawidłowego poziomu glikemii we krwi, regulację gospodarki lipidowej organizmu, zapewnienie optymalnych wartości ciśnienia tętniczego oraz utrzymanie prawidłowej masy ciała. Dobrze dobrana dieta zmniejsza ryzyko wystąpienia powikłań cukrzycy, jak również redukuje możliwość wystąpienia chorób powiązanych.

Słowa kluczowe: cukrzyca, dietoterapia, insulina, błonnik, cukier, indeks glikemiczny

Abstract

Diabetes is not a separate disease entity, but it is considered a group of metabolic diseases accompanied by elevated blood sugar resulting from a defect in the production of insulin by the pancreas (type 1 diabetes), or its functioning (type 2 diabetes). Chronic hyperglycemia is associated with damage, dysfunction and failure of the selected organs, especially eyes, kidneys, nerves, heart and blood vessels. Proper nutrition is one of the key elements conditioning good health of patients diagnosed with type 1 and type 2 diabetes. The aim of  the well-balanced menu is maintaining proper blood glucose levels, regulating lipid metabolism of our body, ensuring optimal blood pressure and appropriate body mass. A well-chosen diet reduces the risk of diabetes complications and possibility of related diseases.

Key words: diabetes, dietotherapy, insulin, fiber, sugar, glycemic index

L-carnitine in the light of the latest scientific reports

Robert Goluch

Gabinet Clin-Med Robert Goluch w Rybniku

Streszczenie

W ostatnich latach obserwuje się duże zainteresowanie L-karnityną ze względu na jej potencjalne zastosowanie w terapiach odchudzających. L-karnityna może korzystnie wpływać na spalanie kwasów tłuszczowych i tym samym przyczyniać się do szybszego zmniejszenia tłuszczowej masy ciała, jednak usprawnianie metabolizmu lipidów i nasilenie procesu lipolizy to nie jedyna funkcja, jaką pełni w organizmie. W bazach literaturowych istnieją spore wątpliwości i sprzeczne opisy wyników badań co do korzystnego działania L-karnityny jako suplementu diety stosowanego przez sportowców, osoby odchudzające się oraz pacjentów kardiologicznych. Praca przedstawia aktualny stan wiedzy na temat biosyntezy, metabolizmu i funkcji L-karnityny w organizmie.

Słowa kluczowe: L-karnityna, tkanka tłuszczowa, b-oksydacja, lipoliza

Abstract

In recent years, there has been a great interest in L-carnitine due to its potential application in weight loss therapies. L-carnitine may have a beneficial effect on the process of burning of fatty acids, and thus may contribute to the faster reduction of fat body mass.  However, improvement of lipid metabolism and intensification of the lipolysis process is not the only one function performed by  L-carnitine (LC) in our organism. In literature databases, there are considerable doubts and contradictory descriptions of research results regarding the beneficial effects of L-carnitine as a dietary supplement used by athletes, people being on a slimming diet and cardiac patients. The work presents the current state of knowledge regarding the subject of a biosynthesis, metabolism and function of L-carnitine in the body.

Key words: L-carnitine, adipose tissue, oxidation, lipolys

Elements of prevention of hormonal disorders by means of a diet. Analysis of eating habits in middle-aged men  diagnosed with low testosterone levels

Agnieszka Gdańska, Ewa Sadowska-Krępa

Katedra Nauk Fizjologiczno-Medycznych, Zakład Biochemii, Akademia Wychowania Fizycznego w Katowicach

Streszczenie

Wśród zaburzeń hormonalnych występujących u mężczyzn coraz częściej obserwuje się obecność niskiego poziomu testosteronu. Elementem prewencji niedoboru testosteronu powinna być poprawa stylu życia rozumiana jako dbałość o prawidłowe nawyki żywieniowe, normalizacja masy ciała i wybranych parametrów biochemicznych krwi. Celem pracy była analiza nawyków żywieniowych i wybranych parametrów biochemicznych krwi u mężczyzn z obniżonym poziomem testosteronu. Badaniami objęto 48 mężczyzn w wieku średnim, u których zdiagnozowano niski poziom testosteronu całkowitego we krwi. Wszyscy badani mężczyźni byli otyli i posiadali wysoki poziom tkanki tłuszczowej. U badanych mężczyzn zaobserwowano nieprawidłowe nawyki żywieniowe, a w wynikach krwi niedobór testosteronu, suboptymalne stężenie witaminy D3i nieprawidłowy lipidogram. Analiza otrzymanych wyników wskazała jednoznacznie, że u uczestników badania wskazana jest redukcja masy ciała i poprawa nawyków żywieniowych, normalizacja poziomu witaminy D3w krwi oraz cholesterolu i jego frakcji.

Słowa kluczowe: testosteron, dieta, nawyki żywieniowe, witamina D3, cholesterol, mężczyźni

Abstract

A low level of testosterone is being increasingly observed among hormonal disorders occurring in men. A part of a prevention plan of testosterone deficiency involves, among others, improvement of lifestyle, understood as taking care to maintain healthy eating habits, normalization of body weight and selected biochemical parameters of blood. The aim of the study was to analyze nutritional habits and selected biochemical blood parameters in men with low testosterone levels. Forty eight middle-aged men, diagnosed with low level of the total testosterone in blood, took part  in the study. All subjects were obese and had a high level of body fat, as well as they were recognized to have unhealthy dietary habits. Testosterone deficiency in blood, suboptimal level of vitamin D3and abnormal lipidogram were observed in the blood results. The analysis of the results clearly showed that the persons undergoing the examinations are strongly recommended to reduce body weight and improve their eating habits, and should aim to normalize a level of vitamin D3 in blood, as well as cholesterol and its fractions.

Key words: testosterone, diet, eating habits, vitamin D3, cholesterol, men

The role of glycemic index and glycemic load in the treatment of diabetes

Marta Banaszak

Portal Cukrzyca.pl

Streszczenie

Cukrzyca jest przewlekłą chorobą metaboliczną, która dotyka coraz większą liczbę osób. Odpowiednio prowadzona terapia żywieniowa wraz z wprowadzeniem aktywności fizycznej powinny stanowić podstawowe elementy jej leczenia niefarmakologicznego. Prawidłowo dobrany sposób odżywiania wspomaga nie tylko uzyskanie wyrównania metabolicznego cukrzycy, zmniejsza również ryzyko rozwoju szeregu przewlekłych powikłań związanych z tą chorobą. Przebieg cukrzycy w dużej mierze zależy od sposobu żywienia, a przede wszystkim od ilości i jakości spożywanych węglowodanów. W kontekście utrzymania prawidłowej kontroli metabolicznej ważna jest nie tylko ilość spożywanych węglowodanów, ale także ich jakość Koncepcja indeksu glikemicznego należy do najczęściej stosowanych metod oceny jakości węglowodanów. Umożliwia ona uporządkowanie produktów spożywczych w zależności od ich wpływu na glikemię poposiłkową. W pracy szczegółowo opisano czynniki wpływające na wartość indeksu glikemicznego. Zarówno indeks, jak i ładunek glikemiczny są wskaźnikami, które pozwalają na sklasyfikowanie produktów według stopnia wywołania przez nie odpowiedzi glikemicznej, uwzględniając tempo wchłaniania cukrów oraz zawartość węglowodanów w produkcie. W dzisiejszych czasach dostępność materiałów oraz źródeł dotyczących żywienia w cukrzycy jest duża, jednakże – jak podkreśla Amerykańskie Towarzystwo Diabetologiczne – choremu na cukrzycę należy zapewnić narzędzia do zmiany zachowań związanych ze sposobem odżywiania, zamiast koncentrować się na samych zaleceniach żywieniowych.

Słowa kluczowe: cukrzyca, indeks glikemiczny, ładunek glikemiczny, żywienie

Abstract

Diabetes is a chronic metabolic disease which affects an increasing number of people. A nutritional therapy, which is properly carried out, joined with physical activity should constitute basic elements of its non-pharmacological treatment. It should be stated that appropriately selected nutrition method supports not only a process of metabolic equalization of diabetes, but also it reduces the risk of developing a series of chronic complications associated with this disease. The course of diabetes depends, to a large extent, on the diet and, above all, on quantity and quality of carbohydrates consumed.In the context of maintaining proper metabolic control, both quantity and quality of carbohydrates consumed do matter. A concept of the glycemic index is considered one of the most frequently used methods for assessing the quality of carbohydrates. It allows to organize food products depending on their effect on postprandial glycemia. The work describes in detail factors affecting the glycemic index (GI) value.Both the index and glycemic load are indicators which allow to classify products according to the degree of glycemic response, including the rate of sugar absorption and carbohydrate content in the product. Nowadays, the availability of materials and sources regarding the subject of nutrition in diabetes is high, however, the American Diabetes Association emphasizes that diabetic patients should be provided with tools enabling them to change behavioral patterns associated with their diet, instead of focusing solely on nutritional recommendations.

Key words: diabetes, glycemic index, glycemic load, nutrition

Dominika Narloch

Katedra Fizjoterapii w Chorobach Narządów Wewnętrznych, Akademia Wychowania Fizycznego w Katowicach

W latach 80. wprowadzono do użytku termin indeksu glikemicznego (IG), który obrazuje różnice w poziomie glikemii poposiłkowej, po spożyciu takiej samej ilości węglowodanów zawartej w różnych produktach, a wykazujących odmienne właściwości. Szczegółowe informacje na temat samego IG, jak i jego zmienności np. w wyniku obróbki termicznej lub obecności błonnika – zawarte są w artykule mgr Marty Banaszak, Rola indeksu i ładunku glikemicznego w leczeniu cukrzycy – Food Science 2(2)2019. Należy zwrócić szczególną uwagę na fakt, że nie tylko i wyłącznie węglowodany, różne jakościowo i ilościowo, korelowane powinny być z poziomem wydzielanej insuliny.Glukoza nie jest bowiem jedynym czynnikiem wpływającymna wartość glikemii oraz stężenie hormonu trzustkowego we krwi. Zalicza się do nich również m.in. fruktozę, mannozę, wybrane aminokwasy czy krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe. Wobec powyższego i przeprowadzonych badań naukowych, warto zauważyć, że również białka oraz tłuszcze mają niebagatelny wpływ na wielkość glikemii poposiłkowej oraz sam wyrzut insuliny.

WYDANIE 1 2019

Food Science jest recenzowanym czasopismem naukowym, obejmującym szerokie spektrum tematów z zakresu dietetyki i żywienia. Na łamach pisma prezentowane są artykuły oryginalne, przeglądowe, listy do redakcji, opisy przypadków, a także sprawozdania z konferencji i recenzje książek.

Pierwsze wydanie kwartalnika Food Science porusza następujące zagadnienia:

Nutrients contributing to reduction of lipid disorders

Beata Krusiec-Świdergoł

Katedra i Zakład Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej w Sosnowcu, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Streszczenie

Z prowadzonych badań wynika że odpowiednio skomponowana dieta bogata w składniki o właściwościach antyoksydacyjnych, przeciwzapalnych, kardioprotekcyjnych, hipotensyjnych oraz hipocholesterolemicznych, wywiera korzystny wpływ na gospodarkę lipidową organizmu i wspomaga leczenie chorób układu sercowo-naczyniowego. Do najważniejszych związków, omówionych krótko w niniejszej pracy należą: fitosterole, flawonoidy, błonnik pokarmowy i wielonienasycone kwasy tłuszczowe.

Słowa kluczowe: cholesterol, fitosterole, flawonoidy, błonnik pokarmowy, kwasy tłuszczowe

Abstract

The research shows that a properly composed diet, rich in ingredients having antioxidant, anti-inflammatory, cardioprotective, hypotensive and hypocholesterolemic properties, has a beneficial effect on lipid metabolism of the body and supports a process of treatment of cardiovascular diseases. The most important compounds, discussed briefly in this work, are: phytosterols, flavonoids, dietary fibre and polyunsaturated fatty acids (PUFAs).

Key words: cholesterol, phytosterols, flavonoids, dietary fibres, fat acids

Nutrition in chronic diseases – on the example of chronic pancreatitis

Wanda Suchecka

Katedra i Zakład Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej w Sosnowcu, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Streszczenie

Rozwój chorób przewlekłych związany jest ze starzeniem się społeczeństwa. Szerzy się przekonanie, że wiele problemów zdrowotnych określają warunki życia społeczno-ekonomiczne, środowiskowe jak również czynniki kulturowe. Niezbędnym czynnikiem wpływającym na utrzymanie zdrowia populacji jest zapobieganie chorobom przewlekłym. Przewlekłe zapalenie trzustki (PZT) jest postępującą chorobą, która charakteryzuje się włóknieniem i zanikiem tkanki gruczołowej trzustki, co doprowadza do upośledzenia sprawności wewnątrz –i zewnątrzwydzielniczej trzustki. Prowadzi to do niedożywienia, zaburzeń trawienia i wchłaniania. Żywienie odgrywa jedną z ważniejszych ról w leczeniu PZT. Odpowiednio zbilansowana dieta pokrywa zapotrzebowanie pacjenta na składniki odżywcze oraz energię. Uwzględnia odpowiednią podaż enzymów trzustkowych oraz antyoksydantów. Przestrzeganie diety ma na celu polepszenie komfortu życia, złagodzenie objawów choroby  oraz zapobiega występowaniu powikłań. Dowody naukowe wskazują na to, że zastępowanie kwasów tłuszczowych nasyconych pochodzenia zwierzęcego tłuszczami roślinnymi, ograniczenie spożycia słodkich, słonych i tłustych produktów  oraz spożywanie większej ilości owoców i warzyw odgrywa istotną rolę w leczeniu PZT. Nieleczone  zapalenie trzustki może prowadzić do poważnych powikłań, a nawet zgonu.

Słowa kluczowe: jakość życia, choroby przewlekłe, przewlekłe zapalenie trzustki, prewencja, żywienie, leczenie żywieniowe

Abstract

The development of chronic diseases is associated with aging of the society. There is a conviction that many health problems determine the conditions of socio-economic and environmental life as well as cultural factors. The prevention of chronic diseases is an indispensable factor in maintenance of population´s health. Chronic pancreatitis (CP) is a progressive inflammatory disease characterized by fibrosis and endocrine and exocrine functions destruction. It leads to malnutrition, digestion and absorption disorders. Nutritional therapy plays a very relevant  role in CP. Proper nourishment is the one of primary elements in CP treatment. A properly balanced diet covers the patient’s need for nutrients and  energy. It includes the proper supply of pancreatic enzymes and antioxidants. Life comfort improvement, disease symptoms alleviation and prevention against further complications are the major aims of proper diet. Scientific evidence suggests that replacement of  fatty acids saturated with animal fats on  vegetables and plants  fats, limitation of sweet, salty, and fatty foods intake and eating of more fruits and vegetables play  a very relevant role in the CP treatment. Untreated pancreatitis may lead to serious complications and even death.

Key words: quality of life, chronic diseases, chronic pancreatitis, prevention, nutrition, nutritional treatment

A role of selenium in prevention and treatment of depression

Agata Lebiedowska

Katedra i Zakład Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej w Sosnowcu, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Streszczenie

Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) ponad 300 milionów ludzi na świecie cierpi na depresję. Obecnie stosowane leczenie farmakologiczne jest często nieskuteczne i wiązane z wieloma działaniami niepożądanymi. Trwają badania nad nowymi lekami i terapiami. Selen należy do mikroelementów a jego podaż zależy od diety i dostępności w środowisku. W Polsce występują niedobory tego składnika pokarmowego. Szczególnie narażone na niedobory selenu są osoby stosujące dietę wegańską i wegetariańską, osoby starsze oraz osoby nadużywające alkoholu. Udowodniono, że deficyt selenu w organizmie może być przyczyną rozwoju nowotworów, chorób sercowo-naczyniowych oraz zaburzeń nastroju, w tym depresji. Selen jest modulatorem nastroju i wpływa na prawidłowe funkcjonowanie mózgu. Mechanizm działania przeciwdepresyjnego selenu nie jest jasny. Jest składnikiem selenoprotein o działaniu antyoksydacyjnym, chroniącym DNA przed stresem oksydacyjnym. Ponadto selen bierze udział w metabolizmie hormonów tarczycy, a zaburzenia w funkcji tego narządu są często przyczyną zaburzeń nastroju. Niezbędne są dokładne badania nad prawidłową suplementacją selenu w profilaktyce i leczeniu zaburzeń depresyjnych.

Słowa kluczowe: odżywianie, dieta, selen, depresja

Abstract

As it is stated by the World Health Organization (WHO), over 300 million people in the world suffer from depression. Pharmacological treatments,  which are currently applied, are often ineffective and are associated with many side effects. At present, research aiming at developing a new medicine is underway. Selenium is a microelement and its intake is dependent on a diet and availability in the environment. In Poland there is a deficit of this nutrient.  Vegans and vegetarians, elderly people and people abusing alcohol are particularly exposed to selenium deficiency mentioned above. It has been proved that deficiency of selenium may lead to cancer, cardiovascular diseases, mood disorders, including depression. Selenium is considered a moodmodulator and affects proper functioning of the brain. However, a mechanism of antidepressant function of selenium is not clear. It is a component of selenoproteins characterized by antioxidant activity, protecting DNA against oxidative stress. In addition, selenium is involved in the process of metabolism of thyroid hormones, which highly influence our mood. Precise research, concerning proper supplementation of selenium as a way of prevention and treatment of depressive disorders, is highly needed.

Key words: nutrition, diet, selenium, depression

Fructose – a sweet danger

Ewa Klimacka-Nawrot

Katedra i Zakład Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej w Sosnowcu, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Streszczenie

Substancje słodzące są obecne w wielu produktach żywnościowych. Nadmierne spożycie sacharozy, a zwłaszcza wysokofruktozowego syropu kukurydzianego obciąża organizm fruktozą, co może mieć poważne skutki zdrowotne. Stosowanie diety bogatej we fruktozę prowadzi do zaburzenia funkcji bariery jelitowej i zwiększenia podatności na zapalenie jelita grubego, zwiększa ryzyko wystąpienia otyłości, zespołu metabolicznego, cukrzycy typu 2, nadciśnienia tętniczego, zaburzeń gospodarki lipidowej, dny moczanowej i chorób nerek. Zważywszy, że w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat konsumpcja fruktozy zwiększyła się kilkukrotnie istnieją przesłanki aby zakaz stosowania żywności wzbogaconej we fruktozę, zwłaszcza słodkich napojów, uznać za priorytet zdrowia publicznego.

Słowa kluczowe

Fruktoza, syrop glukozowo-fruktozowy, dieta bogata we fruktozę

Summary

Sugar are present in many food products. Excessive intake of sucrose, especially high fructose corn syrup, loads the organism with fructose. High‑fructose diet leads to deterioration of intestinal barrier function and increased susceptibility to colitis, increases the risk of obesity, metabolic syndrome, type 2 diabetes, hypertension, dyslipidemia, gout, and kidney disease. Considering that in the last decades fructose consumption has increased several times, there are indications that the ban on the use of high fructose food, especially sweet drinks, should be considered a priority for public health.

Keywords

Fructose, high fructose corn syrup, high‑fructose diet

The effect of selected synthetic sweeteners on antioxidant properties and colour parameters of citrus juices

Synowiec-Wojtarowicz Agnieszka1, Kimsa-Dudek Magdalena1, Derewniuk Małgorzata2, Muskalska Agnieszka1, Paryż Marlena1, Piekorz Martyna1

1.Zakład Nutrigenomiki i Bromatologii Katedry Biologii Molekularnej

2.Zakład Biologii Molekularnej Katedry Biologii Molekularnej

Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej w Sosnowcu Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Streszczenie

Wprowadzenie: Soki cytrusowe są powszechnie spożywane przez konsumentów, dlatego producenci rozszerzają ich asortyment. Większość soków pomarańczowych produkowana jest z koncentratu, który następnie jest wzbogacany w witaminy, substancje aromatyczne a także substancje słodzące w celu wzmocnienia smaku gotowego produktu.

Cel: Celem pracy była ocena wpływu syntetycznych substancji słodzących na właściwości antyoksydacyjne i parametry barwy soków cytrusowych.

Materiał i Metody: Materiał do badań stanowiły świeżo wyciskane soki cytrusowe: pomarańczowy, mandarynkowy i limonkowy, a także soki typu NFC zakupione w handlu detalicznym, do których dodawano syntetyczne substancje słodzące: aspartam, acesulfam K i sukralozę. W sokach owocowych oraz mieszaninach soków z substancjami słodzącymi oznaczono potencjał antyoksydacyjny metodą ABTS, stężenie polifenoli metodą Fast Blue oraz wyznaczono parametry barwy w przestrzeni barw CIELab.

Wyniki i Wnioski: Świeżo wyciskane soki cytrusowe są lepszym źródłem antyoksydantów w porównaniu do soków typu NFC zakupionych w handlu detalicznym. Zaobserwowano również wystąpienie korzystnej dodatniej interakcji pomiędzy niektórymi syntetycznymi substancjami słodzącymi a związkami czynnymi zawartymi w badanych sokach cytrusowych.

Słowa kluczowe: aspartam, acesulfam K, sukraloza, soki cytrusowe, potencjał antyoksydacyjny, polifenole, interakcje

Summary

Introduction: Citrus juices are widely consumed by consumers, therefore, producers are expanding their range. Most orange juices are made from concentrate, which is enriched with vitamins, aromatic substances and sweeteners to enhance a taste of the finished product.

Aim: The aim of the study was to determine the effect of synthetic sweeteners on antioxidant properties and colour parameters of citrus juices.

Material and Methods: Freshly squeezed orange, mandarin and lime juices, as well as NFC juices (not from concentrate) purchased in retail trade and including synthetic sweeteners such as aspartame, acesulfame K and sucralose, were tested. In fruit juices and mixtures of juices with sweeteners, antioxidant capacity detected by ABTS and concentration of polyphenols, conducted by Fast Blue technique, were determined. Additionally, colour parameters in the colour space, by CIELAB colour space, were determined.

Results and Conclusions: Freshly squeezed citrus juices constitute a better source of antioxidants when compared to the NFC juices. Additionally, a positive interaction occurring between some synthetic sweeteners and active compounds, appearing in the tested juices, was observed.

Key words: aspartame, acesulfame K, sucralose, citrus juices, antioxidant potential, polyphenols, interactions.

Principles of supplementation and treatment with vitamin D – amendment 2018

Magdalena Kamińska

Katedra i Zakład Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej w Sosnowcu, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Streszczenie

Główną rolą aktywnej biologicznie postaci witaminy D, kalcytriolu [1,25(OH)2D], w organizmie człowieka jest utrzymanie fizjologicznych stężeń wapnia i fosforu w surowicy krwi takich aby możliwe było zapewnienie właściwego rozwoju i mineralizacji tkanki kostnej. Odkrycie jądrowych receptorów dla kalcytriolu, VDR (Vitamine D receptor) w licznych tkankach nie związanych z gospodarką wapniowo-fosforanową zwróciło uwagę środowiska medycznego na działania „niekalcemiczne” witaminy D. Pobudzenie proliferacji i różnicowania komórek układu immunologicznego, spowolnienie rozrostu nowotworów poprzez indukowanie apoptozy komórek nowotworowych to tylko niektóre spośród licznych działań plejotropowych kalcytriolu. Obecność VDR, poza tkankami związanymi z gospodarką mineralną, stwierdzono również między innymi w mięśniu sercowym, mózgu, mięśniach szkieletowych, prostacie, sutku oraz większości komórek układu immunologicznego.

Słowa kluczowe: witamina D, suplementacja, mineralizacja tkanki kostnej

Abstract

The main role of the biologically active form of vitamin D, known as ascalcitriol [1.25 (OH) 2D], in the human body is to maintain physiological concentration of calcium and phosphorus in blood. The concentration is to be maintained at the level to ensure proper development and mineralization of bone tissue. The discovery of nuclear receptors for calcitriol, VDR (Vitamin D receptor), in numerous tissues which are not related to the calcium-phosphate metabolism, drew attention of the medical circles to the subject of noncalcemic action of vitamin D. A stimulation of cell proliferation and differentiation of cells of the immune system, a process of slowing the growth of tumour, by inducing tumour cells apoptosis, exemplify only a few of the numerous pleiotropic activities of calcitriol. The presence of VDR, apart from the tissues associated with mineral metabolism, was also proved, inter alia, in cardiac muscle, brain, skeletal muscle, prostate, nipples and in most cells of the immune system.

Key words: vitamin D, supplementation, bone tissue mineralization

Criteria for diagnosing and therapy of gestational diabetes

Małgorzata Bożek

Katedra i Zakład Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej w Sosnowcu, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Streszczenie

Cukrzyca ciążowa (GDM, gestational diabetes mellitus) jest jedną z częstszych przyczyn nieprawidłowości występujących podczas ciąży i rozwoju płodu. Definiowana jest ona jako zaburzenie tolerancji glukozy, które wystąpiło po raz pierwszy lub też rozwinęło się podczas trwania ciąży. Najczęstszymi powikłaniami u noworodków matek z cukrzycą są makrosomia oraz hiperinsulinemia. Ze względu na konsekwencje zdrowotne oraz ich rozpowszechnienie wstępne oznaczenie stężenia glukozy powinno być wykonywane u wszystkich ciężarnych już na początku ciąży. U kobiet z nieprawidłowym stężeniem glukozy na czczo oraz obciążonych czynnikami ryzyka należy w jak najkrótszym czasie wykonać test obciążenia 75g glukozy. Jeśli wynik testu 75g glukozy w I trymestrze ciąży jest prawidłowy, należy powtórzyć go między 24 a 28 tygodniem ciąży. U wszystkich ciężarnych z prawidłowym stężeniem glukozy na czczo na początku ciąży należy pomiędzy 24-28 tygodniem ciąży wykonać test obciążenia 75g glukozy. Podstawę terapii cukrzycy ciążowej stanowi dieta. Jednakże u około 10-40% kobiet z cukrzycą ciążową do pełnego wyrównania glikemii konieczne jest wprowadzenie insulinoterpaii. W chwili obecnej doustne środki przeciwcukrzycowe nie są zalecane u kobiet ciężarnych. Cukrzyca niepowikłana nie jest wskazaniem do przedwczesnego ukończenia ciąży oraz do porodu zabiegowego. Wskazaniem do przeprowadzenia cięcia cesarskiego jest nadmierna masa płodu.

Słowa kluczowe: ciąża, cukrzyca, cukrzyca ciążowa, zaburzenia metaboliczne

Abstract

Gestational diabetes is one of the most common causes of abnormalities during pregnancy and fetal development. It is defined as a glucose tolerance disorder which occurred for the first time or developed during pregnancy. Macrosomia and hyperinsulinaemia belong to the most common complications of newborns born by mothers suffering from diabetes. Taking into account medical consequences and their prevalence, all women being pregnant should undergo a test of initial determination of glucose level in the beginning of pregnancy. In women diagnosed with abnormal glucose level, measured on an empty stomach, and in those burdened with risk factors, a 75g glucose load test should be administered as soon as possible.

If the results of the administered 75g glucose load test in the first trimester of pregnancy are correct, it should be repeated in between 24 and 28 weeks of pregnancy. A diet is the basis for treatment of gestational diabetes. However, it is estimated that around 10-40% of women suffering from gestational diabetes require insulin therapy for full glycemic control. Currently, oral antidiabetic agents are not recommended for pregnant women. It should be also emphasized that uncomplicated diabetes does not constitute an indication for premature and surgical delivery. The indication qualifying for caesarean section is excessive weight of the foetus.

Key words: pregnancy, diabetes mellitus, gestational diabetes, metabolic disturbances

Eating disorders and disorders of circadian rhythms with particular emphasis on melatonin

Walcuch Żaneta, Boczarski Piotr, Sadowska Anna, Zwierzak-Powroźnik Martyna

Zespół dietetyków Od Poniedziałku

Streszczenie

Melatonina jest hormonem wydzielanym głównie w szyszynce, powstającym z tryptofanu. Wzrost jej wydzielania można zaobserwować w godzinach nocnych, ponieważ bodźce świetlne wpływają na produkcję hormonu. Stężenie melatoniny jest również uzależnione od wieku. Najniższe występuje u małych dzieci, następnie wzrasta i stabilizuje się w wieku ok. 35-40 r.ż. Melatonina oraz geny zegarowe należą do podstawowych regulatorów rytmu dobowego. Rytm dobowy jest jednym  z rodzajów rytmów biologicznych, regulujących funkcjonowanie organizmu.

Nieprawidłowe wydzielanie melatoniny wpływa na zaburzenie funkcjonowania rytmu okołodobowego. W powiązaniu z nieprawidłową ilością i jakością snu oraz ekspozycją na sztuczne światło, niskie stężenie melatoniny może predysponować do wybranych zaburzeń odżywiania.

Zaburzenia odżywiania najsilniej powiązane z rytmem dobowym to NES (zespół jedzenia nocnego) i SRED (zespół gwałtownego objadania się). Różnią się one przede wszystkim świadomością osoby chorej, przekonaniami oraz sposobem leczenia. Osoby chorujące na zespół gwałtownego objadania się najczęściej zmagają się z problemem otyłości. Zespół jedzenia nocnego natomiast może dotyczyć również pacjentów z prawidłową masą ciała.

Słowa kluczowe: Rytm dobowy, melatonina, zaburzenia odżywiania, zespół jedzenia nocnego

Abstract

Melatonin is a hormone which is secreted mainly in the pineal gland and is formed from tryptophan. The increase in its secretion can be observed at night as light stimuli affect its production. The concentration of melatonin is also dependent on age. The lowest concentration occurs in young children,  and then it increases and stabilizes at the age of 35-40. Melatonin and clock genes belong to the basic regulators of a circadian rhythm. The daily rhythm is a type of biological rhythms, which regulate the body functioning.

Improper secretion of melatonin affects the disruption of the circadian rhythm. Low melatonin levels may predispose to the selected eating disorders while appearing in connection with improper amount and quality of sleep, and exposure to artificial light

Both NES (night eating syndrome) and SRED (sleep-related eating disorder) belong to nutrition disorders which are most strongly associated with the circadian rhythm. They differ primarily in terms of awareness of the given patient, a set of beliefs and treatment methods. People suffering from binge  eating disorder most often struggle with obesity. In turn, NED (nocturnal eating disorder) may also affect patients having normal body mass.

Key words: Circadian rhythm, melatonin, eating disorders, night eating syndrome

The effectiveness of new drugs in the treatment of overweight and obesity

Sławomir Wilczyński

Katedra i Zakład Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej w Sosnowcu, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Streszczenie

W badaniach klinicznych niezbędnych do rejestracji zarówno przez FDA (Food and Drug Administration) – Amerykańską Agencję Żywności i Leków jak i EMA (European Medicines Agency) – Europejską Agencję Leków, wskazuje się, że spadek masy ciała dla leków stosowanych w terapii otyłości powinien wynosić co najmniej 5% po uwzględnieniu efektu placebo. Należy jednak zauważyć, że 5% utrata masy ciała nie jest przez pacjentów uważana za satysfakcjonująca pod względem estetycznym. Dopiero około 30% utrata masy ciała u pacjentów otyłych, jest ich przekonaniu, efektem satysfakcjonującym. Wobec powyższego 5-10% utrata masy ciała wynikająca ze stosowania leków stosowanych w terapii otyłości może nie być satysfakcjonująca dla pacjenta a jednocześnie może nieść za sobą ryzyko poważnych działań niepożądanych.

Analiza skuteczności leków stosowanych w terapii otyłości wskazuje, że najskuteczniejszym obecnie preparatem jest połączenie topiramatu z fenterminą, w drugiej grupie będzie połączenie nalterksonu z bupropionem a najmniejszą skutecznością będą wykazywały lorkaseryna i orlistat.

Słowa kluczowe: otyłość, farmakoterapia otyłości, fentermina, liraglutyd, lorkaseryna, bupropion, naltrekson

Abstract

In clinical trials necessary for drug registration, both the FDA (Food and Drug Administration) and the European Medicines Agency (EMA) indicates that the weight loss for drugs used in the treatment of obesity during one year of therapy should be at least 5%.  However, it should be noted that 5% weight loss is not considered aesthetically satisfactory by most of the patients. Only about 30% of weight loss in obese patients, is their own conviction, is a satisfying effect. Therefore, the 5-10% weight loss resulting from the anti-obesity drugs treatment may not be satisfactory for the patient and at the same time may carry the risk of serious side effects.

The analysis of the effectiveness of anti-obesit drugs indicates that the most effective preparation is a combination of topiramate and phentermine, in the second group will be a combination of nalteroxone and bupropion, and the lowest effectiveness shows lorcaserin and orlistat.

Key words: obesity, obesity pharmacotherapy, phentermine, liraglutide, lorcaserin, bupropion, naltrexone

Overweight and obesity of pre-school children – the problem of the 21stcentury

Aneta Kościołek

Katedra i Zakład Żywności i Żywienia, Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Streszczenie

Nadwaga i otyłość u dzieci i młodzieży jest coraz większym problemem w XXI wieku. Skutki przewlekłej otyłości u dzieci są obecnie jednym z największych problemów współczesnej medycyny. Nadmierna masa ciała jest wynikiem długotrwałej dysproporcji pomiędzy ilością dostarczonej energii a jej wydatkowaniem, a osobnicza regulacja kaloryczna podlega zarówno czynnikom genetycznym, jak i środowiskowym. Ponadto problematyka nadmiernej masy ciała u dzieci i młodzieży dotyczy przede wszystkim populacji o wysokim stopniu rozwoju społeczno-gospodarczym. Celem niniejszego artykułu jest określenie wpływu wybranych czynników środowiskowych i społecznych na występowanie nadwagi i otyłości u dzieci w wieku przedszkolnym oraz wskazanie na ich radykalne konsekwencje zdrowotne.

Słowa kluczowe: nadwaga, otyłość, dzieci w wieku przedszkolnym, cukrzyca, zespół metaboliczny

Abstract

Overweight and obesity in children and adolescents is a growing problem in the 21stcentury. The epidemic of chronic non-communicable diseases resulting from obesity is currently one of the biggest problems of modern medicine. Excessive body weight is the result of a long-lasting imbalance between the amount of energy supplied and its expenditure. Energy regulation of the body is subject to both genetic and environmental factors. Among other things, due to this, the problem of excessive bodyweight is most severe in societies with a high degree of socio-economic development. The aim of this paper is to determine the influence of selected environmental and social factors on the occurrence of overweight and obesity and an indication of their health consequences in pre-school children.

Key worlds: overweight, obesity, pre-school children, diabetes, metabolic syndrome

Koszyk

Zachęcamy do korzystania z metody płatności PayU w celu przyspieszenia realizacji zamówienia.

W celu uzyskania faktury VAT, prosimy o wpisanie pełnych danych w polach adresowych.

Twój koszyk jest pusty.

Wróć do sklepu

0

Zaproszenie na konferencję

W imieniu naszego Partnera zapraszamy na Ogólnopolską Konferencję „Dietetyka. Wyzwania w 2019 roku”, która rozpoczyna się już 9 maja 2019 w Poznaniu.

Podczas spotkania poruszone zostaną m.in. zagadnienia kompleksowej oceny stanu odżywienia, żywienia w cukrzycy, onkologii czy sporcie, ale także przedstawione zostanie nowe spojrzenie na temat suplementacji.

Szczegółowy program spotkania oraz wszystkie niezbędne informacje, można znaleźć na stronie wydarzenia: www.konferencja.wszuie.pl

Zapraszamy!

0

Fizjologia wysiłków fizycznych

W celu intensyfikacji wyników sportowych niemiernie ważne jest planowanie pro­cesu treningowego, jego wykonanie oraz zabezpieczenie regeneracyjne, podparte (na każdym etapie) właściwym żywieniem i suplementacją. Świadome i komplek­ sowe przygotowanie zawodnika do obciążeń treningowych wymaga zrozumienia podstaw fizjologii wysiłku. Jest to dyscyplina opierająca się na badaniach mających na celu stwierdzenie, jak aktywność fizyczna, wysiłek, praca mięśni szkieletowych, aktywność sportowa czy wręcz zawodnicza, wpływa na strukturę i funkcję ludzkiego organizmu. Badania z zakresu fizjologii wysiłku polegają głównie na ocenie wpływu danej aktywności na poszczególne tkanki, narządy i układy. Stanowi ona podsta­wę nauki o samej aktywności fizycznej, ale porusza się także w obszarze sportu wyczynowego. Badania w jej zakresie pomagają w sposób wymierny dostosować plan wysiłkowy na każdym etapie treningowym oraz ocenić stopień, zarówno na­ stępującej bezpośrednio po wysiłku restytucji, jak i oddalonej w czasie adaptacji. Podstawowym zagadnieniem w obszarze szeroko rozumianej fizjologii wysiłku jest wydolność fizyczna.

Zapraszamy do zapoznania się bezpłatnie z artykułem autorstwa dietetyka sportowego, szkoleniowca z zakresu fizjologii żywienia i wysiłku dr Anny Stoleckiej-Warzechy oraz fizjoterapeuty i trenera sportowego dr Roberta Trybulskiego. Cały tekst dostępny tutaj: Fizjologia wysiłków fizycznych.

0

Nutrikosmetyki – wsparcie dla diety

Na wygląd, kondycję oraz fizjologię skóry, wpływ ma przede wszystkim zbilansowana dieta, zawierająca w odpowiednich proporcjach: białka, węglowodany, tłuszcze, makro i mikroelementy oraz wodę. Kondycja skóry z kolei przekłada się na wygląd jej wytworów tj. włosów i paznokci. Istnieje cały szereg składników takich jak m.in. witaminy, wapń, żelazo, cynk, zioła, proteiny, których dostarczenie zapewnia lśniące włosy i twarde zdrowe paznokcie. W dzisiejszych czasach, tempo życia i pogoń za karierą, nie zawsze pozwalają na przygotowanie pełnowartościowych, zbilansowanych posiłków, dostarczających wszystkich niezbędnych elementów. W takim przypadku pomocne mogą okazać się suplementy diety – nutrikosmetyki. Jest to połączenie składników odżywczych i farmaceutycznych, kondycjonujących cały organizm, w tym skórę. Nutrikosmetyki klasyfikuje się wg. działania na prebiotyki, probiotyki, antyoksydanty, produkty ziołowe, chroniące przed promieniowaniem UV oraz inne. Na rynku istnieje cały szereg suplementów diety, dlatego niejednokrotnie możemy mieć problem z wyborem tego najwłaściwszego, dostosowanego do konkretnych potrzeb. Niezbędne jest zatem, dokładne poznanie, wraz z ich rzeczywistym działaniem, składników w nich zawartych.

Słowa kluczowe: nutrikosmetyki, włosy, paznokcie, antyoksydanty, nanokosmetyki

There is no doubt that our skin, as the largest organ of the body, needs a balanced diet (containing proteins, carbohydrates, lipids and other important components in proper proportions) to be able to fulfill all its functions. The proper diet intersperses in turn on the vital conditions of hair and nails. There are many components, such as: vitamins, calcium, iron, zinc, herbs, proteins and other food additives, that would ensure full and glossy hair, and strong beautiful nails. Nowadays, we have no time to prepare balanced meals, as a result we eat processed food. Therefore, the usage of nutriceuticals could be an alternative. Nutriceuticals are a hybrid of nutrients and pharmaceuticals. They may play an important role on skin’s (and the products of its) physiology. They are categorized as prebiotics, probiotics, antioxidants, types of herbals, sun protective nutrients and others. We have a wide range of nutriceuticals in the pharmacy field, so we could have a problem to choose the most appropriate ones for a variety of skin problems. On that account, we should accurately know the effects of the micronutrients contained in nutriceutics.

Key words: nutricosmetics, hair, nails, antioxidants, nanocosmetics

Zapraszamy do zapoznania się bezpłatnie z artykułem dr Anny Stoleckiej-Warzechy na temat roli nutrikosmetyków, rozumianych jako rodzaj wsparcia dla naszej diety – tutajNutrikosetyki – wsparcie dla diety.

0

Farmakoterapia otyłości – czy leki są skuteczne?

W populacji (nie tylko polskiej) stale rośnie liczba osób otyłych. W związku z tym nieustannie poszukiwane są nowe metody oraz leki, które pomogą pacjentom zrzucić nadprogramowe kilogramy.

W pierwszym numerze naszego pisma, ukaże się przegląd najważniejszych substancji czynnych stosowanych w terapii otyłości (LSWTO) wraz z informacją o ich dostępności. Autorem pracy jest dr hab. n. farm. Sławomir Wilczyński.

W farmakoterapii otyłości pojawiło się niedawno kilka nowych leków, z którymi wiąże się nadzieje na coraz skuteczniejszą walkę z otyłością. Są to: fentermina, liraglutyd, lorkaseryna, bupropion/naltrekson.

Leki stosowane w terapii otyłości (LSWTO) są skuteczne tylko podczas ich stosowania. Zaprzestanie ich przyjmowania powoduje brak efektywności farmakoterapii i często powrót pacjenta do wyjściowej masy ciała. Ponadto w badaniach klinicznych widoczny jest bardzo wysoki zakres zmienności w zakresie skuteczności leków stosowanych w terapii otyłości. Generalnie można przyjąć, że leki te są mniej skuteczne o chorych na cukrzycę typu 2. Jednocześnie farmakoterapia otyłości często przynosi spadek stężenia glukozy we krwi, porównywalny z niektórymi doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi [1,2]. Jednocześnie większość LSWTO poprawia zastępcze punkty końcowe w chorobach sercowo-naczyniowych, m.in. powodując spadek stężenia trójglicerydów w surowicy krwi, spadek ciśnienia tętniczego, wzrost stężenia HDL. Niemniej jednak żaden z obecnie zarejestrowanych LSWTO nie wpływa na punkty końcowe w chorobach sercowo-naczyniowych [3]. Jednie liraglutyd, jako lek przeciwcukrzycowy, redukuje ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych u pacjentów z cukrzycą typu 2 [4].

Kiedy leki stosowane w leczeniu otyłości są uznane za skuteczne? W badaniach klinicznych niezbędnych do rejestracji zarówno przez FDA (Food and Drug Administration) – Amerykańska Agencja Żywności i Leków jak i EMA (European Medicines Agency) – Europejska Agencja Leków, wskazują, że spadek masy ciała w trakcje rocznej terapii powinien wynosić co najmniej 5% po uwzględnieniu efektu placebo. Innymi słowy spadek masy ciała powinien wynosić co najmniej 5% po odjęciu od uzyskanego wyniku, rezultatu dla grupy placebo. Ani FDA ani EMA nie definiują minimalnej liczebności populacji na jakiej powinny być takie badania prowadzone, ale przyjmuje się, że populacja probantów powinna liczyć „kilka tysięcy”.  Terapia powinna być prowadzona przy zastosowaniu najniższej efektywnej dawki. Ponadto kiedy po 3-4 miesiącach grupa probantów nie uzyska wyniku spadku masy ciała wynoszącego 4-5% to badania takiego leku powinny być zatrzymane i zakończone [5].

Lista LSWTO nieustannie się zmienia, nowe leki są wprowadzane na rynek a część leków, z uwagi na działania niepożądane jest wycofywana. Tabela 1 podsumowuje skuteczność większości obecnych na rynku LSWTO.

Zapraszamy do zapoznania się z całym artykułem na łamach kwartalnika Food Science!

1 2 3