Wydania archiwalne

WYDANIE 2 2019

Food Science jest recenzowanym czasopismem naukowym, obejmującym szerokie spektrum tematów z zakresu dietetyki i żywienia. Na łamach pisma prezentowane są artykuły oryginalne, przeglądowe, listy do redakcji, opisy przypadków, a także sprawozdania z konferencji i recenzje książek.

Obecnie na rynku dostępne jest drugie wydanie kwartalnika Food Science! Tematem przewodnim wydania jest cukrzyca. W numerze poruszone zostają między innymi następujące zagadnienia:

Diabetes: through the patient’s eyes

Jerzy Magiera

Portal mojacukrzyca.org

Streszczenie

Cukrzyca to pierwsza niezakaźna epidemia. Skala choroby jest ogromna. Coraz więcej osób zmaga się z cukrzycą typu 1 lub cukrzycą typu 2. Chociaż cukrzyca typu 1 stanowi tylko 10% wszystkich typów cukrzyc, jest to choroba podstępna, która wymaga od chorego dużego zaangażowania w proces leczenia. W tekście przedstawiono, jak wygląda cukrzyca typu 1 oczami pacjenta. Opisano proces diagnozy, edukacji i reedukacji. Przedstawiono codzienność w życiu diabetyka. Zwrócono uwagę na wsparcie, jakie choremu powinna dawać rodzina lub osoby bliskie. Zaakcentowano także rolę internetu i wsparcia ze strony portali internetowych w codziennym życiu osoby z cukrzycą.

Słowa kluczowe: cukrzyca, pacjent, edukacja, wsparcie, internet

Abstract

Diabetes is the first non-infectious epidemic disease, and its range is wide. More and more people are struggling with both type 1 and type 2 diabetes. Although Type 1 diabetes accounts only for 10% of all types of diabetes, it is an insidious disease requiring from a patient to be heavily involved in the treatment process. The article illustrates type 1 diabetes through the eyes of the patient. The process of diagnosis, education and re-education along with daily life of a diabetic have been presented. Moreover, the author also pays attention of the question of support which should be given to patients by their family or close relatives. The role of the Internet and support from online portals in the daily life of diabetics has been also emphasized.

Key wordsdiabetes, patient, education, support, the Internet

Diabetes: through the eyes of athlete with diabetes

Michał Kamiński

Centrum Rehabilitacji w Chorzowie

Wstęp

Cukrzyca to przewlekła choroba ogólnoustrojowa charakteryzująca się hiperglikemią, czyli podwyższonym stężeniem glukozy (cukru) we krwi. Schorzenie to jest wynikiem defektu w zakresie wydzielania lub samego działania insuliny. Insulina jest hormonem wytwarzanym w trzustce, w strukturach zwanych wyspami Langerhansa, który stabilizuje prawidłowy poziom glukozy we krwi, umożliwiając jej transport do komórek. Niedobór insuliny może prowadzić nie tylko do zaburzeń w metabolizmie węglowodanów, ale także w zakresie przemian białek oraz tłuszczów. Przewlekłe podwyższenie poziomu glukozy we krwi może powodować uszkodzenia wybranych narządów, szczególnie oczu, nerek, układu nerwowego, serca oraz naczyń krwionośnych. Szacuje się, że w Polsce na cukrzycę choruje około 1,5 miliona osób.

Słowa kluczowe: cukrzyca, wysiłek fizyczny, wysiłek siłowy

Introduction

Diabetes is a chronic systemic disease characterized by hyperglycaemia, i.e. an elevated level of glucose (sugar) in blood. This condition is a result of a defect in secretion or action of insulin itself. Insulin is a hormone produced in the pancreas, in the structures known as the Islets of Langerhans (also called islands of Langerhans). This hormone stabilizes the normal level of glucose in blood and allows it to enter cells. Insulin deficiency can lead to disturbances in carbohydrates metabolism and metabolism of proteins and fats. The chronic elevation of blood glucose can cause damage to selected organs and is especially dangerous for eyes, kidneys, nervous system, heart and blood vessels. It is estimated that about 1.5 million people suffer from diabetes in Poland.

Key wordsdiabetes, physical effort, strength effort

Deficiencies in vegan and vegetarian diet with a description of the role of protein

Żaneta Walcuch, Piotr Boczarski, Anna Sadowska, Martyna Zwierzak-Powroźnik

Zespół dietetyków Od Poniedziałku

Streszczenie

Jedną z diet alternatywnych, której popularność wciąż rośnie, jest dieta wegetariańska. Polega ona głównie na eliminacji mięsa. Inne postaci, w tym weganizm, wykluczają ponadto pozostałe produkty pochodzenia zwierzęcego. Prawidłowo zbilansowane diety roślinne mogą nieść liczne korzyści dla zdrowia. Amerykańskie Stowarzyszenie Dietetyczne (ADA) dopuszcza omawiane modele żywienia na każdym etapie rozwoju człowieka. Mimo pozytywnego wpływu na zdrowie nieodpowiednio opracowane diety wegetariańskie, w szczególności wegańska i bardziej restrykcyjne rodzaje, mogą doprowadzić do wystąpienia niedoborów żywieniowych. Do najczęściej występujących zalicza się niedobory wapnia, żelaza, jodu, cynku, witaminy B12, witaminy D, EPA, DHA oraz niską podaż białka o wystarczającej biodostępności. Białko jest niezbędne między innymi do procesów regeneracyjnych zachodzących
w organizmie. Wspiera procesy odpornościowe, zachowanie równowagi kwasowo-zasadowej oraz tworzenie hormonów i enzymów. Białko pochodzenia roślinnego jest niepełnowartościowe ze względu na zbyt niską zawartość aminokwasów, takich jak na przykład metionina czy lizyna. Łącząc odpowiednie jego źródła, można uzupełnić brakujące aminokwasy, co uczyni białko zbliżonym do pełnowartościowego.

Słowa kluczowe: dieta wegetariańska, białko roślinne, dieta wegańska, aminokwasy, dieta alternatywna

Abstract

A vegetarian diet, belonging to one of the alternative diets, is still growing in popularity. The elimination of meat is considered its main assumption.  Other forms of this diet, including veganism, exclude other products of animal origin. It should be remembered that properly balanced plant-based diets may have numerous health benefits. The American Dietetic Association (ADA) allows to adopt nutritional plans, discussed above, at every stage of human development. In spite of positive health effects inadequately developed vegetarian diets, in particular vegan and its more restrictive forms, may lead to nutritional deficiencies. The most common deficiencies include calcium, iron, iodine, zinc, vitamin B12, vitamin D, EPA, DHA and low supply of protein characterized by sufficient bioavailability. Protein is essential, among others, for regenerative processes taking place in our organism. It supports immune processes, a process of maintaining acid-base balance and formation of hormones and enzymes. The plant protein is known as a low value protein as it has low content of amino acids such as methionine or lysine. It is possible to supplement the missing amino acids by means of protein combining (also known as protein complementing) to obtain a protein which is almost complete in its form.

Key words: vegetarian diet, plant protein, vegan diet, amino acids, alternative diet

Glucosinolates –secondary plant metabolites in food

Katarzyna Janda, Aleksandra Taukin, Karolina Jakubczyk

Katedra i Zakład Żywienia Człowieka i Metabolomiki, Pomorski Uniwersytet Medyczny
w Szczecinie

Streszczenie

Glukozynolany, zaliczane do wtórnych metabolitów roślinnych, togrupa organicznych związków chemicznych należących do tioglikozydów. Zbudowane są z reszty glukozy i łańcucha bocznego zakończonego grupą siarczanową w postaci monoestru. W roślinach zidentyfikowano ponad 200 różnych glukozynolanów, a do najważniejszych i najlepiej opisanych należą izotiocyjaniany. Bogatym ich źródłem są przede wszystkim warzywa kapustne, m.in. brokuł, kapusta, kalafior czy jarmuż. Na ich stężenie oraz skład chemiczny w roślinie, ale także gotowym produkcie, mają wpływ nie tylko warunki klimatyczne i agrotechniczne (m.in. miejsce uprawy, skład gleby, rodzaj nawożenia), ale także warunki przechowywania, transportu czy procesy technologiczne (takie jak gotowanie czy rozdrabnianie surowca).

Słowa klucze: glukozynolany, wtórne metabolity roślinne, rośliny kapustowate

Abstract

Glucosinolates, classified as secondary plant metabolites (SPMEs), represent a group of organic chemical compounds belonging to thioglycosides. They consist of a glucose residue and side chain that ends with a sulphate group in the form of a monoester. Over 200 different types of glucosinolates have been identified in plants and isothiocyanates belong to the most important and best described ones. Cruciferous vegetables, such asbroccoli, cabbage, cauliflower or kale,  are a rich source of these compounds. Their concentration and chemical composition in plants, as well as in the finished products, is affected by climatic and agrotechnical conditions, including a place of cultivation, soil composition, and type of fertilization. Moreover, storage conditions, transport or technological processes, among others, cooking or chopping, do also influence composition and concentration of glucosinolates.

Key words: glucosinolates, secondary plant metabolites, cruciferous vegetables

Food ingredients not recommended in pregnancy

Małgorzata Bożek

Katedra i Zakład Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej w Sosnowcu, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Streszczenie

Podczas ciąży podstawowe znaczenie dla optymalnego jej przebiegu  oraz stanu zdrowia matki i dziecka po porodzie ma wpływ właściwy sposób odżywiania ciężarnej. Dieta w tym okresie powinna pozostawać pod szczególnym nadzorem pod względem wartości odżywczych, składu oraz jakości spożywanych produktów. Należy ograniczyć spożycie tłuszczów, zwłaszcza pochodzenia zwierzęcego (zawierających duże ilości NKT, cholesterolu i izomerów trans nienasyconych kwasów tłuszczowych), cukru, słodyczy, soli oraz kofeiny. Z diety należy również wyeliminować alkohol oraz przestrzegać zasad higieny przygotowywania posiłków w celu uniknięcia skażenia pokarmu bakteriami i pasożytami.

Słowa kluczowe: ciąża, żywienie, dieta

Abstract

During pregnancy, a proper way of feeding the pregnant woman is of crucial importance not only for the optimal course of the pregnancy, but also for the health condition of the mother and the child after delivery. During this period the diet should be under special supervision in terms of nutritional value, composition and quality of the consumed products. It is necessary to limit the consumption of fats, especially of animal origin, containing high amounts of saturated fatty acids, cholesterol and trans isomers of unsaturated fatty acids, sugar, sweets, salt and caffeine. Alcohol should also be eliminated from the diet and hygiene rules should be observed in order to avoid contamination of the food with bacteria and parasites.

Key wordspregnancy, nutrition, diet

The importance of magnesium in the diet in relation to the latest dietary guidelines

Agata Lebiedowska

Katedra i Zakład Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej w Sosnowcu, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Streszczenie

Magnez jest czwartym najczęściej występującym minerałem w ludzkim organizmie. Wraz z potasem stanowią podstawowe kationy wewnątrzkomórkowe. Magnez jest aktywatorem ponad 300 enzymów i bierze udział w szeregu reakcji metabolicznych. Produkty spożywcze o największej zawartości magnezu to: pestki dyni, otręby pszenne, kakao, zarodki pszenne, migdały, kasza gryczana, soja, biała fasola, czekolada gorzka, orzechy laskowe, otręby owsiane, ryby, ziemniaki i banany. Według najnowszych wytycznych żywieniowych zalecana dobowa dawka magnezu wynosi 350 mg dla mężczyzn i 300 mg dla kobiet. O dostępności farmaceutycznej preparatów z magnezem decydują rodzaj związku magnezu, zawartość magnezu w danej dawce, postać leku oraz inne zastosowane składniki preparatu i dodatki. W dostępnych suplementach diety spotyka się magnez w postaci związków nieorganicznych i organicznych. Niedobory magnezu wywołują zaburzenia nerwowo-mięśniowe i sercowo-naczyniowe, tj. arytmia, migotanie przedsionków, choroba niedokrwienna serca, nadciśnienie tętnicze. Zwiększają ryzyko osteoporozy i insulinooporności, zaburzają wydzielanie parathormonu i jednoczenie są przyczyną hipokalcemii. Suplementacja magnezu, zapewniająca prawidłowy status magnezu w organizmie, zapobiega wielu niekorzystnym skutkom zdrowotnym i wspomaga leczenie wielu chorób przewlekłych.

Słowa kluczowe: magnez, odżywianie, dieta, profilaktyka chorób

Abstract

Magnesium is the fourth most abundant mineral in the human body. Magnesium, along with potassium, constitute basic intracellular cations. Magnesium is an activator of over 300 different enzymes and is involved in a number of metabolic reactions. Pumpkin seeds, wheat bran, cocoa, wheat germ, almonds, buckwheat, soy, white beans, dark chocolate, hazelnuts, oat bran, fish, potatoes and bananas belong to food products with the highest magnesium content. According to the latest dietary guidelines, the recommended daily dose of magnesium equals 350 mg for men and 300 mg for women. A type of magnesium compound, magnesium content in a given dose, a form of the medicine, as well as other components and additives determine about the pharmaceutical availability of preparations with magnesium. In available dietary supplements we can find magnesium in the form of inorganic and organic compounds. Magnesium deficiency lead to neuromuscular and cardiovascular disorders such as arrhythmia, atrial fibrillation, ischemic heart disease, and hypertension. They increase the risk of osteoporosis and insulin resistance, they disturb secretion of parathyroid hormone and, at the same time, they cause hypocalcaemia. Magnesium supplementation, ensuring the correct status of magnesium in the body, prevents many adverse health effects and supports treatment of many chronic diseases.

Key words: magnesium, nutrition, diet, disease prevention

The role of mouthwash based on essential oils in preventive oral care. The case presented in the eyes of a dietitian and stomatologist.

Michał Knast 1, Anna Stolecka-Warzecha 2

  1. Indywidualna Praktyka Dentystyczna dr n. med. Michał Knast w Rybniku
  2. Katedra i Zakład Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej w Sosnowcu, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Streszczenie

Właściwa higiena jamy ustnej, ma zasadnicze znaczenie w utrzymaniu zdrowia całego organizmu, zarówno pod względem fizycznym jak i psychicznym. W Polsce, wśród osób dorosłych 98% cierpi na choroby przyzębia i 99,7% ma zmiany próchnicze. W wyniku nieprawidłowej higieny jamy ustnej dochodzi do gromadzenia się bakterii i tworzenia płytki nazębnej, mającej bezpośredni wpływ na choroby zębów i przyzębia. Istnieje konieczność uświadomienia społeczeństwa o wieloetapowym modelu higieny jamy ustnej obejmującym: szczotkowanie zębów, szczotkowanie języka, nitkowanie przestrzeni międzyzębowych oraz stosowanie płukanek redukujących płytkę nazębną. Idealny środek przeciwbakteryjny powinien skutecznie eliminować bakterie odpowiedzialne za proces chorobotwórczy, posiadać możliwie szerokie spektrum działania, nie powodować efektów ubocznych i charakteryzować się przedłużoną aktywnością w jamie ustnej. W świetle najnowszych badań, płyny na bazie olejków eterycznych, charakteryzują się minimalnym ryzkiem wystąpienia działań niepożądanych i wykazują wysoką skuteczność zarówno jako inhibitor płytki nazębnej, jak i niezależny czynnik przeciwzapalny. 

Słowa kluczowe: płytka nazębna, biofilm, płynu do płukania jamy ustnej, olejki eteryczne

Abstract

Proper oral hygiene is essential in maintaining health of the entire – both physically and mentally. In Poland, when considering adults, 98% suffer from periodontal disease and 99.7% have carious lesions. As a result of incorrect oral hygiene, bacteria accumulate and plaque is built-up. The plaque has a direct effect on dental and periodontal diseases. Therefore, it becomes essential to make people aware of a multi-stage oral hygiene model which includes: brushing teeth, brushing the tongue, flossing in-between teeth and using dental rinses reducing the plaque. An ideal antibacterial agent should effectively remove bacteria responsible for the pathogenic process and should have a broad spectrum of activity. Moreover, it should not cause any side effects and should be characterized by a prolonged activity in the oral cavity. In the light of the latest research, liquids based on essential oils are characterized by a minimal risk of side effects and are highly effective both as a plaque inhibitor and as an independent anti-inflammatory agent.

Key words: plaque, biofilm, mouthwash, essential oils

Which elements should be taken into consideration when composing a menu for a diabetic patient

Anna Stolecka-Warzecha

Katedra i Zakład Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej w Sosnowcu, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Streszczenie

Cukrzyca nie stanowi odrębnej jednostki chorobowej, ale grupę chorób metabolicznych, którym towarzyszy podwyższony poziom cukru we krwi, wynikający z defektu produkcji insuliny przez trzustkę (typ 1 cukrzycy) lub jej działania (typ 2 cukrzycy). Przewlekła hiperglikemia wiąże się z uszkodzeniem, zaburzeniem czynności i niewydolnością wybranych narządów, szczególnie oczu, nerek, nerwów, serca oraz naczyń krwionośnych. Prawidłowe odżywianie jest jednym z kluczowych elementów warunkujących utrzymanie dobrego stanu zdrowia pacjentów chorujących na cukrzycę typu 1 i 2, a zbilansowany jadłospis ma na celu utrzymanie prawidłowego poziomu glikemii we krwi, regulację gospodarki lipidowej organizmu, zapewnienie optymalnych wartości ciśnienia tętniczego oraz utrzymanie prawidłowej masy ciała. Dobrze dobrana dieta zmniejsza ryzyko wystąpienia powikłań cukrzycy, jak również redukuje możliwość wystąpienia chorób powiązanych.

Słowa kluczowe: cukrzyca, dietoterapia, insulina, błonnik, cukier, indeks glikemiczny

Abstract

Diabetes is not a separate disease entity, but it is considered a group of metabolic diseases accompanied by elevated blood sugar resulting from a defect in the production of insulin by the pancreas (type 1 diabetes), or its functioning (type 2 diabetes). Chronic hyperglycemia is associated with damage, dysfunction and failure of the selected organs, especially eyes, kidneys, nerves, heart and blood vessels. Proper nutrition is one of the key elements conditioning good health of patients diagnosed with type 1 and type 2 diabetes. The aim of  the well-balanced menu is maintaining proper blood glucose levels, regulating lipid metabolism of our body, ensuring optimal blood pressure and appropriate body mass. A well-chosen diet reduces the risk of diabetes complications and possibility of related diseases.

Key words: diabetes, dietotherapy, insulin, fiber, sugar, glycemic index

L-carnitine in the light of the latest scientific reports

Robert Goluch

Gabinet Clin-Med Robert Goluch w Rybniku

Streszczenie

W ostatnich latach obserwuje się duże zainteresowanie L-karnityną ze względu na jej potencjalne zastosowanie w terapiach odchudzających. L-karnityna może korzystnie wpływać na spalanie kwasów tłuszczowych i tym samym przyczyniać się do szybszego zmniejszenia tłuszczowej masy ciała, jednak usprawnianie metabolizmu lipidów i nasilenie procesu lipolizy to nie jedyna funkcja, jaką pełni w organizmie. W bazach literaturowych istnieją spore wątpliwości i sprzeczne opisy wyników badań co do korzystnego działania L-karnityny jako suplementu diety stosowanego przez sportowców, osoby odchudzające się oraz pacjentów kardiologicznych. Praca przedstawia aktualny stan wiedzy na temat biosyntezy, metabolizmu i funkcji L-karnityny w organizmie.

Słowa kluczowe: L-karnityna, tkanka tłuszczowa, b-oksydacja, lipoliza

Abstract

In recent years, there has been a great interest in L-carnitine due to its potential application in weight loss therapies. L-carnitine may have a beneficial effect on the process of burning of fatty acids, and thus may contribute to the faster reduction of fat body mass.  However, improvement of lipid metabolism and intensification of the lipolysis process is not the only one function performed by  L-carnitine (LC) in our organism. In literature databases, there are considerable doubts and contradictory descriptions of research results regarding the beneficial effects of L-carnitine as a dietary supplement used by athletes, people being on a slimming diet and cardiac patients. The work presents the current state of knowledge regarding the subject of a biosynthesis, metabolism and function of L-carnitine in the body.

Key words: L-carnitine, adipose tissue, oxidation, lipolys

Elements of prevention of hormonal disorders by means of a diet. Analysis of eating habits in middle-aged men  diagnosed with low testosterone levels

Agnieszka Gdańska, Ewa Sadowska-Krępa

Katedra Nauk Fizjologiczno-Medycznych, Zakład Biochemii, Akademia Wychowania Fizycznego w Katowicach

Streszczenie

Wśród zaburzeń hormonalnych występujących u mężczyzn coraz częściej obserwuje się obecność niskiego poziomu testosteronu. Elementem prewencji niedoboru testosteronu powinna być poprawa stylu życia rozumiana jako dbałość o prawidłowe nawyki żywieniowe, normalizacja masy ciała i wybranych parametrów biochemicznych krwi. Celem pracy była analiza nawyków żywieniowych i wybranych parametrów biochemicznych krwi u mężczyzn z obniżonym poziomem testosteronu. Badaniami objęto 48 mężczyzn w wieku średnim, u których zdiagnozowano niski poziom testosteronu całkowitego we krwi. Wszyscy badani mężczyźni byli otyli i posiadali wysoki poziom tkanki tłuszczowej. U badanych mężczyzn zaobserwowano nieprawidłowe nawyki żywieniowe, a w wynikach krwi niedobór testosteronu, suboptymalne stężenie witaminy D3i nieprawidłowy lipidogram. Analiza otrzymanych wyników wskazała jednoznacznie, że u uczestników badania wskazana jest redukcja masy ciała i poprawa nawyków żywieniowych, normalizacja poziomu witaminy D3w krwi oraz cholesterolu i jego frakcji.

Słowa kluczowe: testosteron, dieta, nawyki żywieniowe, witamina D3, cholesterol, mężczyźni

Abstract

A low level of testosterone is being increasingly observed among hormonal disorders occurring in men. A part of a prevention plan of testosterone deficiency involves, among others, improvement of lifestyle, understood as taking care to maintain healthy eating habits, normalization of body weight and selected biochemical parameters of blood. The aim of the study was to analyze nutritional habits and selected biochemical blood parameters in men with low testosterone levels. Forty eight middle-aged men, diagnosed with low level of the total testosterone in blood, took part  in the study. All subjects were obese and had a high level of body fat, as well as they were recognized to have unhealthy dietary habits. Testosterone deficiency in blood, suboptimal level of vitamin D3and abnormal lipidogram were observed in the blood results. The analysis of the results clearly showed that the persons undergoing the examinations are strongly recommended to reduce body weight and improve their eating habits, and should aim to normalize a level of vitamin D3 in blood, as well as cholesterol and its fractions.

Key words: testosterone, diet, eating habits, vitamin D3, cholesterol, men

The role of glycemic index and glycemic load in the treatment of diabetes

Marta Banaszak

Portal Cukrzyca.pl

Streszczenie

Cukrzyca jest przewlekłą chorobą metaboliczną, która dotyka coraz większą liczbę osób. Odpowiednio prowadzona terapia żywieniowa wraz z wprowadzeniem aktywności fizycznej powinny stanowić podstawowe elementy jej leczenia niefarmakologicznego. Prawidłowo dobrany sposób odżywiania wspomaga nie tylko uzyskanie wyrównania metabolicznego cukrzycy, zmniejsza również ryzyko rozwoju szeregu przewlekłych powikłań związanych z tą chorobą. Przebieg cukrzycy w dużej mierze zależy od sposobu żywienia, a przede wszystkim od ilości i jakości spożywanych węglowodanów. W kontekście utrzymania prawidłowej kontroli metabolicznej ważna jest nie tylko ilość spożywanych węglowodanów, ale także ich jakość Koncepcja indeksu glikemicznego należy do najczęściej stosowanych metod oceny jakości węglowodanów. Umożliwia ona uporządkowanie produktów spożywczych w zależności od ich wpływu na glikemię poposiłkową. W pracy szczegółowo opisano czynniki wpływające na wartość indeksu glikemicznego. Zarówno indeks, jak i ładunek glikemiczny są wskaźnikami, które pozwalają na sklasyfikowanie produktów według stopnia wywołania przez nie odpowiedzi glikemicznej, uwzględniając tempo wchłaniania cukrów oraz zawartość węglowodanów w produkcie. W dzisiejszych czasach dostępność materiałów oraz źródeł dotyczących żywienia w cukrzycy jest duża, jednakże – jak podkreśla Amerykańskie Towarzystwo Diabetologiczne – choremu na cukrzycę należy zapewnić narzędzia do zmiany zachowań związanych ze sposobem odżywiania, zamiast koncentrować się na samych zaleceniach żywieniowych.

Słowa kluczowe: cukrzyca, indeks glikemiczny, ładunek glikemiczny, żywienie

Abstract

Diabetes is a chronic metabolic disease which affects an increasing number of people. A nutritional therapy, which is properly carried out, joined with physical activity should constitute basic elements of its non-pharmacological treatment. It should be stated that appropriately selected nutrition method supports not only a process of metabolic equalization of diabetes, but also it reduces the risk of developing a series of chronic complications associated with this disease. The course of diabetes depends, to a large extent, on the diet and, above all, on quantity and quality of carbohydrates consumed.In the context of maintaining proper metabolic control, both quantity and quality of carbohydrates consumed do matter. A concept of the glycemic index is considered one of the most frequently used methods for assessing the quality of carbohydrates. It allows to organize food products depending on their effect on postprandial glycemia. The work describes in detail factors affecting the glycemic index (GI) value.Both the index and glycemic load are indicators which allow to classify products according to the degree of glycemic response, including the rate of sugar absorption and carbohydrate content in the product. Nowadays, the availability of materials and sources regarding the subject of nutrition in diabetes is high, however, the American Diabetes Association emphasizes that diabetic patients should be provided with tools enabling them to change behavioral patterns associated with their diet, instead of focusing solely on nutritional recommendations.

Key words: diabetes, glycemic index, glycemic load, nutrition

Dominika Narloch

Katedra Fizjoterapii w Chorobach Narządów Wewnętrznych, Akademia Wychowania Fizycznego w Katowicach

W latach 80. wprowadzono do użytku termin indeksu glikemicznego (IG), który obrazuje różnice w poziomie glikemii poposiłkowej, po spożyciu takiej samej ilości węglowodanów zawartej w różnych produktach, a wykazujących odmienne właściwości. Szczegółowe informacje na temat samego IG, jak i jego zmienności np. w wyniku obróbki termicznej lub obecności błonnika – zawarte są w artykule mgr Marty Banaszak, Rola indeksu i ładunku glikemicznego w leczeniu cukrzycy – Food Science 2(2)2019. Należy zwrócić szczególną uwagę na fakt, że nie tylko i wyłącznie węglowodany, różne jakościowo i ilościowo, korelowane powinny być z poziomem wydzielanej insuliny.Glukoza nie jest bowiem jedynym czynnikiem wpływającymna wartość glikemii oraz stężenie hormonu trzustkowego we krwi. Zalicza się do nich również m.in. fruktozę, mannozę, wybrane aminokwasy czy krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe. Wobec powyższego i przeprowadzonych badań naukowych, warto zauważyć, że również białka oraz tłuszcze mają niebagatelny wpływ na wielkość glikemii poposiłkowej oraz sam wyrzut insuliny.

WYDANIE 1 2019

Food Science jest recenzowanym czasopismem naukowym, obejmującym szerokie spektrum tematów z zakresu dietetyki i żywienia. Na łamach pisma prezentowane są artykuły oryginalne, przeglądowe, listy do redakcji, opisy przypadków, a także sprawozdania z konferencji i recenzje książek.

Pierwsze wydanie kwartalnika Food Science porusza następujące zagadnienia:

Nutrients contributing to reduction of lipid disorders

Beata Krusiec-Świdergoł

Katedra i Zakład Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej w Sosnowcu, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Streszczenie

Z prowadzonych badań wynika że odpowiednio skomponowana dieta bogata w składniki o właściwościach antyoksydacyjnych, przeciwzapalnych, kardioprotekcyjnych, hipotensyjnych oraz hipocholesterolemicznych, wywiera korzystny wpływ na gospodarkę lipidową organizmu i wspomaga leczenie chorób układu sercowo-naczyniowego. Do najważniejszych związków, omówionych krótko w niniejszej pracy należą: fitosterole, flawonoidy, błonnik pokarmowy i wielonienasycone kwasy tłuszczowe.

Słowa kluczowe: cholesterol, fitosterole, flawonoidy, błonnik pokarmowy, kwasy tłuszczowe

Abstract

The research shows that a properly composed diet, rich in ingredients having antioxidant, anti-inflammatory, cardioprotective, hypotensive and hypocholesterolemic properties, has a beneficial effect on lipid metabolism of the body and supports a process of treatment of cardiovascular diseases. The most important compounds, discussed briefly in this work, are: phytosterols, flavonoids, dietary fibre and polyunsaturated fatty acids (PUFAs).

Key words: cholesterol, phytosterols, flavonoids, dietary fibres, fat acids

Nutrition in chronic diseases – on the example of chronic pancreatitis

Wanda Suchecka

Katedra i Zakład Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej w Sosnowcu, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Streszczenie

Rozwój chorób przewlekłych związany jest ze starzeniem się społeczeństwa. Szerzy się przekonanie, że wiele problemów zdrowotnych określają warunki życia społeczno-ekonomiczne, środowiskowe jak również czynniki kulturowe. Niezbędnym czynnikiem wpływającym na utrzymanie zdrowia populacji jest zapobieganie chorobom przewlekłym. Przewlekłe zapalenie trzustki (PZT) jest postępującą chorobą, która charakteryzuje się włóknieniem i zanikiem tkanki gruczołowej trzustki, co doprowadza do upośledzenia sprawności wewnątrz –i zewnątrzwydzielniczej trzustki. Prowadzi to do niedożywienia, zaburzeń trawienia i wchłaniania. Żywienie odgrywa jedną z ważniejszych ról w leczeniu PZT. Odpowiednio zbilansowana dieta pokrywa zapotrzebowanie pacjenta na składniki odżywcze oraz energię. Uwzględnia odpowiednią podaż enzymów trzustkowych oraz antyoksydantów. Przestrzeganie diety ma na celu polepszenie komfortu życia, złagodzenie objawów choroby  oraz zapobiega występowaniu powikłań. Dowody naukowe wskazują na to, że zastępowanie kwasów tłuszczowych nasyconych pochodzenia zwierzęcego tłuszczami roślinnymi, ograniczenie spożycia słodkich, słonych i tłustych produktów  oraz spożywanie większej ilości owoców i warzyw odgrywa istotną rolę w leczeniu PZT. Nieleczone  zapalenie trzustki może prowadzić do poważnych powikłań, a nawet zgonu.

Słowa kluczowe: jakość życia, choroby przewlekłe, przewlekłe zapalenie trzustki, prewencja, żywienie, leczenie żywieniowe

Abstract

The development of chronic diseases is associated with aging of the society. There is a conviction that many health problems determine the conditions of socio-economic and environmental life as well as cultural factors. The prevention of chronic diseases is an indispensable factor in maintenance of population´s health. Chronic pancreatitis (CP) is a progressive inflammatory disease characterized by fibrosis and endocrine and exocrine functions destruction. It leads to malnutrition, digestion and absorption disorders. Nutritional therapy plays a very relevant  role in CP. Proper nourishment is the one of primary elements in CP treatment. A properly balanced diet covers the patient’s need for nutrients and  energy. It includes the proper supply of pancreatic enzymes and antioxidants. Life comfort improvement, disease symptoms alleviation and prevention against further complications are the major aims of proper diet. Scientific evidence suggests that replacement of  fatty acids saturated with animal fats on  vegetables and plants  fats, limitation of sweet, salty, and fatty foods intake and eating of more fruits and vegetables play  a very relevant role in the CP treatment. Untreated pancreatitis may lead to serious complications and even death.

Key words: quality of life, chronic diseases, chronic pancreatitis, prevention, nutrition, nutritional treatment

A role of selenium in prevention and treatment of depression

Agata Lebiedowska

Katedra i Zakład Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej w Sosnowcu, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Streszczenie

Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) ponad 300 milionów ludzi na świecie cierpi na depresję. Obecnie stosowane leczenie farmakologiczne jest często nieskuteczne i wiązane z wieloma działaniami niepożądanymi. Trwają badania nad nowymi lekami i terapiami. Selen należy do mikroelementów a jego podaż zależy od diety i dostępności w środowisku. W Polsce występują niedobory tego składnika pokarmowego. Szczególnie narażone na niedobory selenu są osoby stosujące dietę wegańską i wegetariańską, osoby starsze oraz osoby nadużywające alkoholu. Udowodniono, że deficyt selenu w organizmie może być przyczyną rozwoju nowotworów, chorób sercowo-naczyniowych oraz zaburzeń nastroju, w tym depresji. Selen jest modulatorem nastroju i wpływa na prawidłowe funkcjonowanie mózgu. Mechanizm działania przeciwdepresyjnego selenu nie jest jasny. Jest składnikiem selenoprotein o działaniu antyoksydacyjnym, chroniącym DNA przed stresem oksydacyjnym. Ponadto selen bierze udział w metabolizmie hormonów tarczycy, a zaburzenia w funkcji tego narządu są często przyczyną zaburzeń nastroju. Niezbędne są dokładne badania nad prawidłową suplementacją selenu w profilaktyce i leczeniu zaburzeń depresyjnych.

Słowa kluczowe: odżywianie, dieta, selen, depresja

Abstract

As it is stated by the World Health Organization (WHO), over 300 million people in the world suffer from depression. Pharmacological treatments,  which are currently applied, are often ineffective and are associated with many side effects. At present, research aiming at developing a new medicine is underway. Selenium is a microelement and its intake is dependent on a diet and availability in the environment. In Poland there is a deficit of this nutrient.  Vegans and vegetarians, elderly people and people abusing alcohol are particularly exposed to selenium deficiency mentioned above. It has been proved that deficiency of selenium may lead to cancer, cardiovascular diseases, mood disorders, including depression. Selenium is considered a moodmodulator and affects proper functioning of the brain. However, a mechanism of antidepressant function of selenium is not clear. It is a component of selenoproteins characterized by antioxidant activity, protecting DNA against oxidative stress. In addition, selenium is involved in the process of metabolism of thyroid hormones, which highly influence our mood. Precise research, concerning proper supplementation of selenium as a way of prevention and treatment of depressive disorders, is highly needed.

Key words: nutrition, diet, selenium, depression

Fructose – a sweet danger

Ewa Klimacka-Nawrot

Katedra i Zakład Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej w Sosnowcu, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Streszczenie

Substancje słodzące są obecne w wielu produktach żywnościowych. Nadmierne spożycie sacharozy, a zwłaszcza wysokofruktozowego syropu kukurydzianego obciąża organizm fruktozą, co może mieć poważne skutki zdrowotne. Stosowanie diety bogatej we fruktozę prowadzi do zaburzenia funkcji bariery jelitowej i zwiększenia podatności na zapalenie jelita grubego, zwiększa ryzyko wystąpienia otyłości, zespołu metabolicznego, cukrzycy typu 2, nadciśnienia tętniczego, zaburzeń gospodarki lipidowej, dny moczanowej i chorób nerek. Zważywszy, że w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat konsumpcja fruktozy zwiększyła się kilkukrotnie istnieją przesłanki aby zakaz stosowania żywności wzbogaconej we fruktozę, zwłaszcza słodkich napojów, uznać za priorytet zdrowia publicznego.

Słowa kluczowe

Fruktoza, syrop glukozowo-fruktozowy, dieta bogata we fruktozę

Summary

Sugar are present in many food products. Excessive intake of sucrose, especially high fructose corn syrup, loads the organism with fructose. High‑fructose diet leads to deterioration of intestinal barrier function and increased susceptibility to colitis, increases the risk of obesity, metabolic syndrome, type 2 diabetes, hypertension, dyslipidemia, gout, and kidney disease. Considering that in the last decades fructose consumption has increased several times, there are indications that the ban on the use of high fructose food, especially sweet drinks, should be considered a priority for public health.

Keywords

Fructose, high fructose corn syrup, high‑fructose diet

The effect of selected synthetic sweeteners on antioxidant properties and colour parameters of citrus juices

Synowiec-Wojtarowicz Agnieszka1, Kimsa-Dudek Magdalena1, Derewniuk Małgorzata2, Muskalska Agnieszka1, Paryż Marlena1, Piekorz Martyna1

1.Zakład Nutrigenomiki i Bromatologii Katedry Biologii Molekularnej

2.Zakład Biologii Molekularnej Katedry Biologii Molekularnej

Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej w Sosnowcu Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Streszczenie

Wprowadzenie: Soki cytrusowe są powszechnie spożywane przez konsumentów, dlatego producenci rozszerzają ich asortyment. Większość soków pomarańczowych produkowana jest z koncentratu, który następnie jest wzbogacany w witaminy, substancje aromatyczne a także substancje słodzące w celu wzmocnienia smaku gotowego produktu.

Cel: Celem pracy była ocena wpływu syntetycznych substancji słodzących na właściwości antyoksydacyjne i parametry barwy soków cytrusowych.

Materiał i Metody: Materiał do badań stanowiły świeżo wyciskane soki cytrusowe: pomarańczowy, mandarynkowy i limonkowy, a także soki typu NFC zakupione w handlu detalicznym, do których dodawano syntetyczne substancje słodzące: aspartam, acesulfam K i sukralozę. W sokach owocowych oraz mieszaninach soków z substancjami słodzącymi oznaczono potencjał antyoksydacyjny metodą ABTS, stężenie polifenoli metodą Fast Blue oraz wyznaczono parametry barwy w przestrzeni barw CIELab.

Wyniki i Wnioski: Świeżo wyciskane soki cytrusowe są lepszym źródłem antyoksydantów w porównaniu do soków typu NFC zakupionych w handlu detalicznym. Zaobserwowano również wystąpienie korzystnej dodatniej interakcji pomiędzy niektórymi syntetycznymi substancjami słodzącymi a związkami czynnymi zawartymi w badanych sokach cytrusowych.

Słowa kluczowe: aspartam, acesulfam K, sukraloza, soki cytrusowe, potencjał antyoksydacyjny, polifenole, interakcje

Summary

Introduction: Citrus juices are widely consumed by consumers, therefore, producers are expanding their range. Most orange juices are made from concentrate, which is enriched with vitamins, aromatic substances and sweeteners to enhance a taste of the finished product.

Aim: The aim of the study was to determine the effect of synthetic sweeteners on antioxidant properties and colour parameters of citrus juices.

Material and Methods: Freshly squeezed orange, mandarin and lime juices, as well as NFC juices (not from concentrate) purchased in retail trade and including synthetic sweeteners such as aspartame, acesulfame K and sucralose, were tested. In fruit juices and mixtures of juices with sweeteners, antioxidant capacity detected by ABTS and concentration of polyphenols, conducted by Fast Blue technique, were determined. Additionally, colour parameters in the colour space, by CIELAB colour space, were determined.

Results and Conclusions: Freshly squeezed citrus juices constitute a better source of antioxidants when compared to the NFC juices. Additionally, a positive interaction occurring between some synthetic sweeteners and active compounds, appearing in the tested juices, was observed.

Key words: aspartame, acesulfame K, sucralose, citrus juices, antioxidant potential, polyphenols, interactions.

Principles of supplementation and treatment with vitamin D – amendment 2018

Magdalena Kamińska

Katedra i Zakład Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej w Sosnowcu, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Streszczenie

Główną rolą aktywnej biologicznie postaci witaminy D, kalcytriolu [1,25(OH)2D], w organizmie człowieka jest utrzymanie fizjologicznych stężeń wapnia i fosforu w surowicy krwi takich aby możliwe było zapewnienie właściwego rozwoju i mineralizacji tkanki kostnej. Odkrycie jądrowych receptorów dla kalcytriolu, VDR (Vitamine D receptor) w licznych tkankach nie związanych z gospodarką wapniowo-fosforanową zwróciło uwagę środowiska medycznego na działania „niekalcemiczne” witaminy D. Pobudzenie proliferacji i różnicowania komórek układu immunologicznego, spowolnienie rozrostu nowotworów poprzez indukowanie apoptozy komórek nowotworowych to tylko niektóre spośród licznych działań plejotropowych kalcytriolu. Obecność VDR, poza tkankami związanymi z gospodarką mineralną, stwierdzono również między innymi w mięśniu sercowym, mózgu, mięśniach szkieletowych, prostacie, sutku oraz większości komórek układu immunologicznego.

Słowa kluczowe: witamina D, suplementacja, mineralizacja tkanki kostnej

Abstract

The main role of the biologically active form of vitamin D, known as ascalcitriol [1.25 (OH) 2D], in the human body is to maintain physiological concentration of calcium and phosphorus in blood. The concentration is to be maintained at the level to ensure proper development and mineralization of bone tissue. The discovery of nuclear receptors for calcitriol, VDR (Vitamin D receptor), in numerous tissues which are not related to the calcium-phosphate metabolism, drew attention of the medical circles to the subject of noncalcemic action of vitamin D. A stimulation of cell proliferation and differentiation of cells of the immune system, a process of slowing the growth of tumour, by inducing tumour cells apoptosis, exemplify only a few of the numerous pleiotropic activities of calcitriol. The presence of VDR, apart from the tissues associated with mineral metabolism, was also proved, inter alia, in cardiac muscle, brain, skeletal muscle, prostate, nipples and in most cells of the immune system.

Key words: vitamin D, supplementation, bone tissue mineralization

Criteria for diagnosing and therapy of gestational diabetes

Małgorzata Bożek

Katedra i Zakład Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej w Sosnowcu, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Streszczenie

Cukrzyca ciążowa (GDM, gestational diabetes mellitus) jest jedną z częstszych przyczyn nieprawidłowości występujących podczas ciąży i rozwoju płodu. Definiowana jest ona jako zaburzenie tolerancji glukozy, które wystąpiło po raz pierwszy lub też rozwinęło się podczas trwania ciąży. Najczęstszymi powikłaniami u noworodków matek z cukrzycą są makrosomia oraz hiperinsulinemia. Ze względu na konsekwencje zdrowotne oraz ich rozpowszechnienie wstępne oznaczenie stężenia glukozy powinno być wykonywane u wszystkich ciężarnych już na początku ciąży. U kobiet z nieprawidłowym stężeniem glukozy na czczo oraz obciążonych czynnikami ryzyka należy w jak najkrótszym czasie wykonać test obciążenia 75g glukozy. Jeśli wynik testu 75g glukozy w I trymestrze ciąży jest prawidłowy, należy powtórzyć go między 24 a 28 tygodniem ciąży. U wszystkich ciężarnych z prawidłowym stężeniem glukozy na czczo na początku ciąży należy pomiędzy 24-28 tygodniem ciąży wykonać test obciążenia 75g glukozy. Podstawę terapii cukrzycy ciążowej stanowi dieta. Jednakże u około 10-40% kobiet z cukrzycą ciążową do pełnego wyrównania glikemii konieczne jest wprowadzenie insulinoterpaii. W chwili obecnej doustne środki przeciwcukrzycowe nie są zalecane u kobiet ciężarnych. Cukrzyca niepowikłana nie jest wskazaniem do przedwczesnego ukończenia ciąży oraz do porodu zabiegowego. Wskazaniem do przeprowadzenia cięcia cesarskiego jest nadmierna masa płodu.

Słowa kluczowe: ciąża, cukrzyca, cukrzyca ciążowa, zaburzenia metaboliczne

Abstract

Gestational diabetes is one of the most common causes of abnormalities during pregnancy and fetal development. It is defined as a glucose tolerance disorder which occurred for the first time or developed during pregnancy. Macrosomia and hyperinsulinaemia belong to the most common complications of newborns born by mothers suffering from diabetes. Taking into account medical consequences and their prevalence, all women being pregnant should undergo a test of initial determination of glucose level in the beginning of pregnancy. In women diagnosed with abnormal glucose level, measured on an empty stomach, and in those burdened with risk factors, a 75g glucose load test should be administered as soon as possible.

If the results of the administered 75g glucose load test in the first trimester of pregnancy are correct, it should be repeated in between 24 and 28 weeks of pregnancy. A diet is the basis for treatment of gestational diabetes. However, it is estimated that around 10-40% of women suffering from gestational diabetes require insulin therapy for full glycemic control. Currently, oral antidiabetic agents are not recommended for pregnant women. It should be also emphasized that uncomplicated diabetes does not constitute an indication for premature and surgical delivery. The indication qualifying for caesarean section is excessive weight of the foetus.

Key words: pregnancy, diabetes mellitus, gestational diabetes, metabolic disturbances

Eating disorders and disorders of circadian rhythms with particular emphasis on melatonin

Walcuch Żaneta, Boczarski Piotr, Sadowska Anna, Zwierzak-Powroźnik Martyna

Zespół dietetyków Od Poniedziałku

Streszczenie

Melatonina jest hormonem wydzielanym głównie w szyszynce, powstającym z tryptofanu. Wzrost jej wydzielania można zaobserwować w godzinach nocnych, ponieważ bodźce świetlne wpływają na produkcję hormonu. Stężenie melatoniny jest również uzależnione od wieku. Najniższe występuje u małych dzieci, następnie wzrasta i stabilizuje się w wieku ok. 35-40 r.ż. Melatonina oraz geny zegarowe należą do podstawowych regulatorów rytmu dobowego. Rytm dobowy jest jednym  z rodzajów rytmów biologicznych, regulujących funkcjonowanie organizmu.

Nieprawidłowe wydzielanie melatoniny wpływa na zaburzenie funkcjonowania rytmu okołodobowego. W powiązaniu z nieprawidłową ilością i jakością snu oraz ekspozycją na sztuczne światło, niskie stężenie melatoniny może predysponować do wybranych zaburzeń odżywiania.

Zaburzenia odżywiania najsilniej powiązane z rytmem dobowym to NES (zespół jedzenia nocnego) i SRED (zespół gwałtownego objadania się). Różnią się one przede wszystkim świadomością osoby chorej, przekonaniami oraz sposobem leczenia. Osoby chorujące na zespół gwałtownego objadania się najczęściej zmagają się z problemem otyłości. Zespół jedzenia nocnego natomiast może dotyczyć również pacjentów z prawidłową masą ciała.

Słowa kluczowe: Rytm dobowy, melatonina, zaburzenia odżywiania, zespół jedzenia nocnego

Abstract

Melatonin is a hormone which is secreted mainly in the pineal gland and is formed from tryptophan. The increase in its secretion can be observed at night as light stimuli affect its production. The concentration of melatonin is also dependent on age. The lowest concentration occurs in young children,  and then it increases and stabilizes at the age of 35-40. Melatonin and clock genes belong to the basic regulators of a circadian rhythm. The daily rhythm is a type of biological rhythms, which regulate the body functioning.

Improper secretion of melatonin affects the disruption of the circadian rhythm. Low melatonin levels may predispose to the selected eating disorders while appearing in connection with improper amount and quality of sleep, and exposure to artificial light

Both NES (night eating syndrome) and SRED (sleep-related eating disorder) belong to nutrition disorders which are most strongly associated with the circadian rhythm. They differ primarily in terms of awareness of the given patient, a set of beliefs and treatment methods. People suffering from binge  eating disorder most often struggle with obesity. In turn, NED (nocturnal eating disorder) may also affect patients having normal body mass.

Key words: Circadian rhythm, melatonin, eating disorders, night eating syndrome

The effectiveness of new drugs in the treatment of overweight and obesity

Sławomir Wilczyński

Katedra i Zakład Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej w Sosnowcu, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Streszczenie

W badaniach klinicznych niezbędnych do rejestracji zarówno przez FDA (Food and Drug Administration) – Amerykańską Agencję Żywności i Leków jak i EMA (European Medicines Agency) – Europejską Agencję Leków, wskazuje się, że spadek masy ciała dla leków stosowanych w terapii otyłości powinien wynosić co najmniej 5% po uwzględnieniu efektu placebo. Należy jednak zauważyć, że 5% utrata masy ciała nie jest przez pacjentów uważana za satysfakcjonująca pod względem estetycznym. Dopiero około 30% utrata masy ciała u pacjentów otyłych, jest ich przekonaniu, efektem satysfakcjonującym. Wobec powyższego 5-10% utrata masy ciała wynikająca ze stosowania leków stosowanych w terapii otyłości może nie być satysfakcjonująca dla pacjenta a jednocześnie może nieść za sobą ryzyko poważnych działań niepożądanych.

Analiza skuteczności leków stosowanych w terapii otyłości wskazuje, że najskuteczniejszym obecnie preparatem jest połączenie topiramatu z fenterminą, w drugiej grupie będzie połączenie nalterksonu z bupropionem a najmniejszą skutecznością będą wykazywały lorkaseryna i orlistat.

Słowa kluczowe: otyłość, farmakoterapia otyłości, fentermina, liraglutyd, lorkaseryna, bupropion, naltrekson

Abstract

In clinical trials necessary for drug registration, both the FDA (Food and Drug Administration) and the European Medicines Agency (EMA) indicates that the weight loss for drugs used in the treatment of obesity during one year of therapy should be at least 5%.  However, it should be noted that 5% weight loss is not considered aesthetically satisfactory by most of the patients. Only about 30% of weight loss in obese patients, is their own conviction, is a satisfying effect. Therefore, the 5-10% weight loss resulting from the anti-obesity drugs treatment may not be satisfactory for the patient and at the same time may carry the risk of serious side effects.

The analysis of the effectiveness of anti-obesit drugs indicates that the most effective preparation is a combination of topiramate and phentermine, in the second group will be a combination of nalteroxone and bupropion, and the lowest effectiveness shows lorcaserin and orlistat.

Key words: obesity, obesity pharmacotherapy, phentermine, liraglutide, lorcaserin, bupropion, naltrexone

Overweight and obesity of pre-school children – the problem of the 21stcentury

Aneta Kościołek

Katedra i Zakład Żywności i Żywienia, Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Streszczenie

Nadwaga i otyłość u dzieci i młodzieży jest coraz większym problemem w XXI wieku. Skutki przewlekłej otyłości u dzieci są obecnie jednym z największych problemów współczesnej medycyny. Nadmierna masa ciała jest wynikiem długotrwałej dysproporcji pomiędzy ilością dostarczonej energii a jej wydatkowaniem, a osobnicza regulacja kaloryczna podlega zarówno czynnikom genetycznym, jak i środowiskowym. Ponadto problematyka nadmiernej masy ciała u dzieci i młodzieży dotyczy przede wszystkim populacji o wysokim stopniu rozwoju społeczno-gospodarczym. Celem niniejszego artykułu jest określenie wpływu wybranych czynników środowiskowych i społecznych na występowanie nadwagi i otyłości u dzieci w wieku przedszkolnym oraz wskazanie na ich radykalne konsekwencje zdrowotne.

Słowa kluczowe: nadwaga, otyłość, dzieci w wieku przedszkolnym, cukrzyca, zespół metaboliczny

Abstract

Overweight and obesity in children and adolescents is a growing problem in the 21stcentury. The epidemic of chronic non-communicable diseases resulting from obesity is currently one of the biggest problems of modern medicine. Excessive body weight is the result of a long-lasting imbalance between the amount of energy supplied and its expenditure. Energy regulation of the body is subject to both genetic and environmental factors. Among other things, due to this, the problem of excessive bodyweight is most severe in societies with a high degree of socio-economic development. The aim of this paper is to determine the influence of selected environmental and social factors on the occurrence of overweight and obesity and an indication of their health consequences in pre-school children.

Key worlds: overweight, obesity, pre-school children, diabetes, metabolic syndrome

Koszyk

Zachęcamy do korzystania z metody płatności PayU w celu przyspieszenia realizacji zamówienia.

W celu uzyskania faktury VAT, prosimy o wpisanie pełnych danych w polach adresowych.

Twój koszyk jest pusty.

Wróć do sklepu

0

Zaproszenie na konferencję

W imieniu naszego Partnera zapraszamy na Ogólnopolską Konferencję „Dietetyka. Wyzwania w 2019 roku”, która rozpoczyna się już 9 maja 2019 w Poznaniu.

Podczas spotkania poruszone zostaną m.in. zagadnienia kompleksowej oceny stanu odżywienia, żywienia w cukrzycy, onkologii czy sporcie, ale także przedstawione zostanie nowe spojrzenie na temat suplementacji.

Szczegółowy program spotkania oraz wszystkie niezbędne informacje, można znaleźć na stronie wydarzenia: www.konferencja.wszuie.pl

Zapraszamy!

0

Fizjologia wysiłków fizycznych

W celu intensyfikacji wyników sportowych niemiernie ważne jest planowanie pro­cesu treningowego, jego wykonanie oraz zabezpieczenie regeneracyjne, podparte (na każdym etapie) właściwym żywieniem i suplementacją. Świadome i komplek­ sowe przygotowanie zawodnika do obciążeń treningowych wymaga zrozumienia podstaw fizjologii wysiłku. Jest to dyscyplina opierająca się na badaniach mających na celu stwierdzenie, jak aktywność fizyczna, wysiłek, praca mięśni szkieletowych, aktywność sportowa czy wręcz zawodnicza, wpływa na strukturę i funkcję ludzkiego organizmu. Badania z zakresu fizjologii wysiłku polegają głównie na ocenie wpływu danej aktywności na poszczególne tkanki, narządy i układy. Stanowi ona podsta­wę nauki o samej aktywności fizycznej, ale porusza się także w obszarze sportu wyczynowego. Badania w jej zakresie pomagają w sposób wymierny dostosować plan wysiłkowy na każdym etapie treningowym oraz ocenić stopień, zarówno na­ stępującej bezpośrednio po wysiłku restytucji, jak i oddalonej w czasie adaptacji. Podstawowym zagadnieniem w obszarze szeroko rozumianej fizjologii wysiłku jest wydolność fizyczna.

Zapraszamy do zapoznania się bezpłatnie z artykułem autorstwa dietetyka sportowego, szkoleniowca z zakresu fizjologii żywienia i wysiłku dr Anny Stoleckiej-Warzechy oraz fizjoterapeuty i trenera sportowego dr Roberta Trybulskiego. Cały tekst dostępny tutaj: Fizjologia wysiłków fizycznych.

0

Nutrikosmetyki – wsparcie dla diety

Na wygląd, kondycję oraz fizjologię skóry, wpływ ma przede wszystkim zbilansowana dieta, zawierająca w odpowiednich proporcjach: białka, węglowodany, tłuszcze, makro i mikroelementy oraz wodę. Kondycja skóry z kolei przekłada się na wygląd jej wytworów tj. włosów i paznokci. Istnieje cały szereg składników takich jak m.in. witaminy, wapń, żelazo, cynk, zioła, proteiny, których dostarczenie zapewnia lśniące włosy i twarde zdrowe paznokcie. W dzisiejszych czasach, tempo życia i pogoń za karierą, nie zawsze pozwalają na przygotowanie pełnowartościowych, zbilansowanych posiłków, dostarczających wszystkich niezbędnych elementów. W takim przypadku pomocne mogą okazać się suplementy diety – nutrikosmetyki. Jest to połączenie składników odżywczych i farmaceutycznych, kondycjonujących cały organizm, w tym skórę. Nutrikosmetyki klasyfikuje się wg. działania na prebiotyki, probiotyki, antyoksydanty, produkty ziołowe, chroniące przed promieniowaniem UV oraz inne. Na rynku istnieje cały szereg suplementów diety, dlatego niejednokrotnie możemy mieć problem z wyborem tego najwłaściwszego, dostosowanego do konkretnych potrzeb. Niezbędne jest zatem, dokładne poznanie, wraz z ich rzeczywistym działaniem, składników w nich zawartych.

Słowa kluczowe: nutrikosmetyki, włosy, paznokcie, antyoksydanty, nanokosmetyki

There is no doubt that our skin, as the largest organ of the body, needs a balanced diet (containing proteins, carbohydrates, lipids and other important components in proper proportions) to be able to fulfill all its functions. The proper diet intersperses in turn on the vital conditions of hair and nails. There are many components, such as: vitamins, calcium, iron, zinc, herbs, proteins and other food additives, that would ensure full and glossy hair, and strong beautiful nails. Nowadays, we have no time to prepare balanced meals, as a result we eat processed food. Therefore, the usage of nutriceuticals could be an alternative. Nutriceuticals are a hybrid of nutrients and pharmaceuticals. They may play an important role on skin’s (and the products of its) physiology. They are categorized as prebiotics, probiotics, antioxidants, types of herbals, sun protective nutrients and others. We have a wide range of nutriceuticals in the pharmacy field, so we could have a problem to choose the most appropriate ones for a variety of skin problems. On that account, we should accurately know the effects of the micronutrients contained in nutriceutics.

Key words: nutricosmetics, hair, nails, antioxidants, nanocosmetics

Zapraszamy do zapoznania się bezpłatnie z artykułem dr Anny Stoleckiej-Warzechy na temat roli nutrikosmetyków, rozumianych jako rodzaj wsparcia dla naszej diety – tutajNutrikosetyki – wsparcie dla diety.

0

Farmakoterapia otyłości – czy leki są skuteczne?

W populacji (nie tylko polskiej) stale rośnie liczba osób otyłych. W związku z tym nieustannie poszukiwane są nowe metody oraz leki, które pomogą pacjentom zrzucić nadprogramowe kilogramy.

W pierwszym numerze naszego pisma, ukaże się przegląd najważniejszych substancji czynnych stosowanych w terapii otyłości (LSWTO) wraz z informacją o ich dostępności. Autorem pracy jest dr hab. n. farm. Sławomir Wilczyński.

W farmakoterapii otyłości pojawiło się niedawno kilka nowych leków, z którymi wiąże się nadzieje na coraz skuteczniejszą walkę z otyłością. Są to: fentermina, liraglutyd, lorkaseryna, bupropion/naltrekson.

Leki stosowane w terapii otyłości (LSWTO) są skuteczne tylko podczas ich stosowania. Zaprzestanie ich przyjmowania powoduje brak efektywności farmakoterapii i często powrót pacjenta do wyjściowej masy ciała. Ponadto w badaniach klinicznych widoczny jest bardzo wysoki zakres zmienności w zakresie skuteczności leków stosowanych w terapii otyłości. Generalnie można przyjąć, że leki te są mniej skuteczne o chorych na cukrzycę typu 2. Jednocześnie farmakoterapia otyłości często przynosi spadek stężenia glukozy we krwi, porównywalny z niektórymi doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi [1,2]. Jednocześnie większość LSWTO poprawia zastępcze punkty końcowe w chorobach sercowo-naczyniowych, m.in. powodując spadek stężenia trójglicerydów w surowicy krwi, spadek ciśnienia tętniczego, wzrost stężenia HDL. Niemniej jednak żaden z obecnie zarejestrowanych LSWTO nie wpływa na punkty końcowe w chorobach sercowo-naczyniowych [3]. Jednie liraglutyd, jako lek przeciwcukrzycowy, redukuje ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych u pacjentów z cukrzycą typu 2 [4].

Kiedy leki stosowane w leczeniu otyłości są uznane za skuteczne? W badaniach klinicznych niezbędnych do rejestracji zarówno przez FDA (Food and Drug Administration) – Amerykańska Agencja Żywności i Leków jak i EMA (European Medicines Agency) – Europejska Agencja Leków, wskazują, że spadek masy ciała w trakcje rocznej terapii powinien wynosić co najmniej 5% po uwzględnieniu efektu placebo. Innymi słowy spadek masy ciała powinien wynosić co najmniej 5% po odjęciu od uzyskanego wyniku, rezultatu dla grupy placebo. Ani FDA ani EMA nie definiują minimalnej liczebności populacji na jakiej powinny być takie badania prowadzone, ale przyjmuje się, że populacja probantów powinna liczyć „kilka tysięcy”.  Terapia powinna być prowadzona przy zastosowaniu najniższej efektywnej dawki. Ponadto kiedy po 3-4 miesiącach grupa probantów nie uzyska wyniku spadku masy ciała wynoszącego 4-5% to badania takiego leku powinny być zatrzymane i zakończone [5].

Lista LSWTO nieustannie się zmienia, nowe leki są wprowadzane na rynek a część leków, z uwagi na działania niepożądane jest wycofywana. Tabela 1 podsumowuje skuteczność większości obecnych na rynku LSWTO.

Zapraszamy do zapoznania się z całym artykułem na łamach kwartalnika Food Science!

0

Bezsenność może dotknąć każdego z nas

Zaburzenia rytmu dobowego stanowią powszechną przypadłość, z którą pacjenci próbują poradzić sobie samodzielne lub przez konsultacje w pierwszej kolejności z lekarzem POZ, a w dalszej perspektywie z psychiatrą, psychologiem czy terapeutą. Okazuje się jednak, że w walce z problemem bezsenności może z powodzeniem służyć porada dietetyka.

W pierwszym numerze opublikujemy interesujący tekst o wpływie melatoniny na regulację snu i prawidłowe funkcjonowanie całego organizmu autorstwa dietetyków z zespołu „Od Poniedziałku”.

Pierwsze naukowe doniesienia o melatoninie, do których przyczynili się McCord oraz Allen, sięgają pierwszej połowy XX wieku. Badacze zaobserwowali wtedy zmianę koloru skóry żab Rana pipins na jaśniejszy, które nastąpiło po polaniu ich ekstraktem z szyszynek wołowych.

Jednak przełomowego badania dokonali Lerner wraz z zespołem dermatologów z Uniwersytetu Yale w roku 1958. Wtedy po wyizolowaniu, po raz pierwszy użyto stwierdzenia „melatonina” oraz określono jej budowę chemiczną. Dopiero w kolejnych latach, szereg publikacji pozwolił na dokładne poznanie właściwości oraz działania hormonu [1].

Melatonina w organizmie ludzkim powstaje z endogennego tryptofanu. Jest to hormon wytwarzany głównie w szyszynce. Natomiast w mniejszych ilościach produkowany jest również przez siatkówkę, soczewkę oka, komórki krwi oraz nabłonek przewodu pokarmowego. Często jest określana jako hormon snu, ze względu na działanie koordynujące rytmy dobowe, jak i rytmy biologicznego zegara organizmu.

Jej stężenie wzrasta w godzinach nocnych, ze względu na to, iż produkcja melatoniny zależna jest od bodźców świetlnych. Jednak wpływ światła na syntezę hormonu dotyczy jedynie melatoniny wytwarzanej w szyszynce.

W ciągu doby, organizm osoby dorosłej produkuje około 30 μg melatoniny. Jej stężenie we krwi jest zależne od pory roku oraz dnia. Również wiek ma kluczowy wpływ na jej produkcję. U niemowląt i dzieci do około 3.-5. r.ż. stężenie tego hormonu jest niskie. Następnie obserwuje się nieznaczny wzrost, aż w końcu poziom melatoniny jest na stałym poziomie do ok. 35.-40. r.ż. Po przekroczeniu tego wieku dochodzi do stopniowego zmniejszania się produkcji hormonu, co doprowadza do znacznego ograniczenia stężenia w wieku podeszłym. U osoby dorosłej maksymalne stężenie melatoniny można zaobserwować między północą a godziną trzecią nad ranem.

Organizm ludzki nie jest w stanie magazynować melatoniny, jednak udowodniono, że może gromadzić się w płynie mózgowo-rdzeniowym, szpiku kostnym oraz żółci. Swobodnie przenika przez różne bariery – zarówno krew-mózg, błony komórkowe i inne. Receptory tego hormonu rozmieszczone są w różnych miejscach w organizmie. Między innymi w ośrodkowym układzie nerwowym, sercu, nerkach, przewodzie pokarmowym, wątrobie, gruczole krokowym, oczach, macicy oraz na skórze [2].

Pełny artykuł zostanie opublikowany na łamach kwartalnika Food Science już wkrótce!

0

Depresja – problem współczesności

Zgodnie z raportem WHO do 2020 roku depresja stanie się drugim co do wielkości zagrożeniem zdrowotnym po chorobach układu krążenia. Leczenie farmakologiczne jest trudne, często nieskuteczne i problematyczne dla pacjentów. W ubiegłym miesiącu – 23 lutego, obchodziliśmy Ogólnopolski Dzień Walki z Depresją, a w najbliższym numerze opublikujemy artykuł na temat roli prawidłowego odżywiania w zachowaniu zdrowia psychicznego.

Czytaj dalej w artykule „Rola selenu w profilaktyce i leczeniu depresji”.

Agata Lebiedowska

Katedra i Zakład Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej w Sosnowcu, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Streszczenie:

Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) ponad 300 milionów ludzi na świecie cierpi na depresję. Obecnie stosowane leczenie farmakologiczne jest często nieskuteczne i wiązane z wieloma działaniami niepożądanymi. Trwają badania nad nowymi lekami i terapiami. Selen należy do mikroelementów a jego podaż zależy od diety i dostępności w środowisku. W Polsce występują niedobory tego składnika pokarmowego. Szczególnie narażone na niedobory selenu są osoby stosujące dietę wegańską i wegetariańską, osoby starsze oraz osoby nadużywające alkoholu. Udowodniono, że deficyt selenu w organizmie może być przyczyną rozwoju nowotworów, chorób sercowo-naczyniowych oraz zaburzeń nastroju, w tym depresji. Selen jest modulatorem nastroju i wpływa na prawidłowe funkcjonowanie mózgu. Mechanizm działania przeciwdepresyjnego selenu nie jest jasny. Jest składnikiem selenoprotein o działaniu antyoksydacyjnym, chroniącym DNA przed stresem oksydacyjnym. Ponadto selen bierze udział w metabolizmie hormonów tarczycy, a zaburzenia w funkcji tego narządu są często przyczyną zaburzeń nastroju. Niezbędne są dokładne badania nad prawidłową suplementacją selenu w profilaktyce i leczeniu zaburzeń depresyjnych.

Słowa kluczowe: odżywianie, dieta, selen, depresja

Abstract:

According to the World Health Organization (WHO), over 300 million people in the world suffer from depression. Current treatments are often insufficient and cause many side effects. Research on new drugs and therapies are underway. Selenium is a micronutrient which delivery to organism depends on diet and availability in the environment. In Poland there are deficiencies of this nutrient. Particularly exposed to selenium insufficiency are vegans and vegetarians, elderly people and alcohol abusers. It has been proven that the deficiency of selenium in the body may caused cancer, cardiovascular disease and mood disorders, including depression. Selenium is a mood modulator and affects the proper brain function. The mechanism of antidepressant function of selenium is not clear. It is a component of selenoproteins with antioxidant properties, protecting DNA against oxidative stress. In addition, selenium is involved in the metabolism of thyroid hormones, which highly influence mood. Extensive research on the proper selenium supplementation in the prevention and treatment of depressive disorders is necessary.

Key words: nutrition, diet, elenium, depression

Pierwsze wydanie kwartalnika Food Science. Już wkrótce!

0

Drodzy Czytelnicy!

Drodzy Czytelnicy,

Jest mi niezmiernie miło poinformować, że już w kwietniu ukaże się pierwszy numer kwartalnika Food Science. Tematyka poszczególnych wydań obejmować będzie zagadnienia związane z dietetyką kliniczną, dietetyką sportową, psychodietetyką, żywnością i technologią żywności. Ponadto, na łamach Food Science odnaleźć będzie można streszczenia najnowszych i najciekawszych doniesień naukowych z magazynów Nature, Science, Lancet Diabetes & Endocrinology. Naszą ambicją jest stworzenie kwartalnika, na najwyższym poziomie naukowym, w którym będą publikowane recenzowane artykuły oryginalne, przeglądowe oraz opisy przypadków. Naszymi autorami są wybitni pracownicy naukowi, badacze ze światowych ośrodków naukowych, specjaliści w swoich dziedzinach, wieloletni praktycy i klinicyści z obszaru dietetyki. Bogata międzynarodowa Rada Naukowa, zapewnia utrzymanie najwyższego poziomu merytorycznego publikowanych treści. Serdecznie zapraszam do śledzenia wpisów na naszej stronie internetowej oraz Facebooku, prenumeraty czasopisma i satysfakcjonującej lektury!

Z wyrazami szacunku,

redaktor naczelna Anna Stolecka-Warzecha

Polityka prywatności

Niniejszy dokument „Polityka Prywatności” zawiera informacje dotyczące przetwarzania danych osobowych przez Wydawnictwo Food Science Media.

Wyłącznym administratorem Państwa danych osobowych jest Wydawnictwo Food Science Media Anna Stolecka-Warzecha ul. Przemysłowa 10, 40-020 Katowice.

Oświadczamy, że dokładamy wszelkich starań, by przetwarzanie danych osobowych odbywało się z poszanowaniem prywatności i z dbałością o bezpieczeństwo osób i pozostawionych danych. Zasady polityki prywatności odnoszą się do uprawnień wynikających z Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE.

Jako Wydawnictwo podejmujemy wszelkie środki zmierzające do zabezpieczenia zbiorów. Informujemy, że zgromadzone dane nie są przekazywane osobom trzecim i służą jedynie w celu świadczenia usług lub sprzedaży produktów w sklepie internetowym Food Science Media, rozpatrywania zgłoszonych reklamacji lub za dobrowolną zgodą użytkownika przechowywane są do celów marketingowych.

Podanie danych w celu realizacji usług lub sprzedaży produktów oraz rozpatrywania reklamacji lub innych roszczeń jest niezbędne do świadczenia tych usług. W przypadku, gdy nie wyrażą Państwo zgody na podanie danych osobowych, procesy świadczenia usług, sprzedaży czy odniesienia się do reklamacji, nie będą mogły być zostać przeprowadzone.

Podanie danych osobowych w celach marketingowych jest dobrowolne. Jeśli nie wyrażą Państwo zgody na przetwarzanie danych osobowych pozostawianych w ramach korzystania ze stron internetowych, serwisów i innych funkcjonalności, w tym zapisywanych w plikach cookies, dane osobowe nie będą przetwarzane w tym celu.

Informujemy, że przeglądarki internetowe mogą przechowywać pliki tekstowe (ang. „cookies”) na dysku komputera. W plikach „cookies” znajdują się informacje niezbędne do prawidłowego funkcjonowania serwisu internetowego, w szczególności tych wymagających autoryzacji.

Poniżej wyszczególniamy prawa Użytkownika do ingerencji w zakres przetwarzanych przez Wydawnictwo Food Science Media danych osobowych:

– prawo dostępu do danych, w tym uzyskania kopii danych,

– prawo żądania sprostowania, aktualizacji czy usunięcia danych,

– prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego zajmującego się ochroną danych osobowych,

– prawo do ograniczenia przetwarzania danych.

W celu skorzystania z powyższych praw należy wysłać email na adres redakcja@foodscience.pl.

1 2 3