0
Wpływ czekolady na zdrowie

Wpływ czekolady na zdrowie człowieka

Udostępnij

Małgorzata Musioł, Bartosz Błoński, Anna Stolecka-WarzechaJoanna Paprotna-Kwiecińska, Sławomir Wilczyński

Katedra i Zakład Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej w Sosnowcu, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Streszczenie

Ostatnie badania potwierdzają prozdrowotne właściwości czekolady. Jednak historia kakao jako leku sięga kilku tysięcy lat. Drzewo kakaowca rosnące w klimacie równikowym w wierzeniach starożytnych Majów i Azteków było boskim darem dla ludzkości zapewniającym mądrość i wiedzę uniwersalną. Z jego ziaren uzyskiwany jest proszek kakaowy służący do produkcji czekolady zawierającej wiele składników bioaktywnych, w tym witaminy, składniki mineralne, polifenole i kwasy tłuszczowe. Czekolada pozytywnie wpływa na nastrój, zmniejsza podatność na stany depresyjne oraz stres oksydacyjny. Spożycie czekolady w trakcie ciąży może poprawić stan psychiczny przyszłych matek i zmniejszyć negatywny wpływ matczynego stresu na niemowlę.   Dzięki wysokiej zawartości flawanoli wykazuje właściwości przeciwzapalne, przeciwalergiczne, przeciwwirusowe oraz przeciwnowotworowe. Pozytywnie wpływa na pamięć i umiejętności poznawcze, może zmniejszyć ryzyko demencji. Regularne spożywanie produktów zawierających kakao zmniejsza ryzyko zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych, a zwłaszcza udaru mózgu, oraz  może zmniejszyć obwodową oporność na insulinę u kobiet z cukrzycą typu 2. Działa pobudzająco po wysiłku psychicznym lub fizycznym. Zapewnia uczucie sytości, dlatego była dodawana do żołnierskich racji żywnościowych w czasie I Wojny Światowej. Należy jednak pamiętać, że spożycie czekolady podnosi poziom kwasu szczawianowego w moczu, oraz może prowadzić do zaostrzenia objawów trądziku pospolitego. Jest toksyczna dla zwierząt. Czekolada zawiera również związki, których znaczenie dla zdrowia nie jest szczegółowo poznane.

Słowa kluczowe: czekolada, zdrowie, kakao, flawonoidy, metyloksantyny, samopoczucie

 

Wstęp

Ostatnie badania coraz częściej potwierdzają sugerowane prozdrowotne właściwości czekolady, jednak historia kakao jako leku sięga tysięcy lat [1]. Rosnące w lasach tropikalnych Ameryki Południowej i Środkowej drzewa kakaowca osiągają wysokość do 12m, a owocować zaczynają w wieku ok. 5 lat. Są rezultatem krzyżowania i selekcji rozpoczętych w sposób naturalny około 35000 lat temu [2]. Ich uprawa i wykorzystanie plonów było bardziej popularne w Mezoamerce niż w Ameryce Południowej, jednak nie wiadomo, gdzie powstały pierwsze uprawy [3]. Wiadomo, że drzewo kakaowca uprawiane było w państwie Majów już w 400 roku naszej ery [2]. Słowo kakao pochodzi z języka Olmeków zamieszkujących nizinne regiony wschodniego wybrzeża Zatoki Meksykańskiej [2,3]. Termin ten został następnie przyjęty przez sąsiadujących z nimi Majów [3]. Napoje sporządzane z nasion kakaowca spożywano podczas obrzędów, rytuałów i ważnych uroczystości [4]. Na naczyniach Majów noszących glif Wing-Quincunx, oznaczający naczynie do picia, znajdował się najczęściej glif oznaczający kakaw, czyli czekolada, kakao. W tak oznaczonych naczyniach znaleziono śladowe ilości  proszku kakaowego [5]. Populacje przedkolumbijskie używały czekolady jako lekarstwa [1]. Po zdominowaniu Majów przez Azteków około połowy XV wieku, władca najeźdźców Montezuma docenił napój wytwarzany przez tubylców z nasion kakaowca. Od tego czasu ziarna te uznawano za bardzo cenne, przechowywano wraz ze złotem i kamieniami szlachetnymi, i używano ich również jako walutę [2]. W tekstach starożytnych Majów kakao określane jest jako dar bogów [1]. Według zapisów starożytnych Azteków wierzono, że bóg Quetzalcoatl przybył na Ziemię przynosząc z nieba drzewo kakaowca w darze dla ludzkości. To od niego nauczono się przygotowywać napój „Tsocolatl” (gorzka woda), którego spożywanie miało dawać mądrość i wiedzę uniwersalną [2]. Czekoladę przygotowywano poprzez prażenie ziaren kakaowych w glinianych garnkach, następnie mielono przy użyciu kamieni. Mieszaninę dodawano do zimnej wody, często w połączeniu z innymi składnikami (przyprawy, miód) i ubijano do otrzymania piany [6]. Po odkryciu Ameryki czekolada została sprowadzona do Europy. W 1753r. słynny szwedzki naukowiec Carl Linneusz nazwał drzewo czekoladowe (Theobroma cacao) pokarmem bogów. Z biegiem czasu czekolada kojarzona była głównie z negatywnymi efektami jak otyłość, próchnica i choroby dziąseł. W ostatnim czasie pojawiła się szansa na rehabilitację czekolady i przywrócenie jej wartości w XVIII wieku [1].

 

Kwasy tłuszczowe, składniki mineralne i witaminy

Obecnie czekolada to żywność otrzymywana z kakao i cukrów, która zawiera co najmniej 35% całkowitego suchego kakao, nie mniej niż 18% masła kakaowego i nie mniej niż 14% odtłuszczonego suchego kakao [7].

Proces prowadzący do uzyskania czekolady rozpoczyna się łuskaniem i suszeniem nasion drzewa kakaowego, które następnie poddaje się procesowi fermentacji. Z mielonych, prażonych, łuskanych ziaren kakaowca otrzymuje się miazgę kakaową. W jej skład wchodzą beztłuszczowe substancje stałe, kakao  oraz masło kakaowe. Proszek kakaowy uzyskiwany jest poprzez usunięcie z miazgi kakaowej części masła kakaowego. Czekolada powstaje poprzez połączenie miazgi kakaowej z masłem kakaowym oraz cukrem. Ilość miazgi kakaowej decyduje o zabarwieniu czekolady. Miazga kakaowa zawiera wiele związków bioaktywnych, masło składa się z kwasów tłuszczowych, a kakao zawiera witaminy, składniki mineralne, błonnik i polifenole [8].

Masło kakaowe jest mieszaniną nienasyconych i nasyconych kwasów tłuszczowych: jednonienasycony kwas oleinowy stanowi ok. 35%, nasycone kwasy – stearynowy i palmitynowy stanowią odpowiednio ok. 35% i 25%, a pozostałe ok. 3%, to przede wszystkim wielonienasycony kwas linolowy [9] (Ryc. 1). Kwas stearynowy nie podwyższa stężenia cholesterolu w surowicy krwi w tym samym stopniu co inne nasycone kwasy tłuszczowe [9,10]. Jest to najprawdopodobniej związane z jego desaturacją do kwasu oleinowego zachodzącą w wątrobie [9].

Wpływ czekolady na zdrowie człowieka

Ryc.1. Struktura kwasów tłuszczowych wchodzących w skład masła kakaowego [11,12,13, 14].

 

Kwas oleinowy należy do rodziny kwasów tłuszczowych omega-9, które warunkowo zaliczane są do niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT). Spożycie kwasu oleinowego może regulować tempo opróżniania żołądka, poprzez wpływ na procesy wchłaniania cholesterolu w jelicie cienkim. Ponadto obniża poziom frakcji LDL oraz hamuje procesy krzepnięcia krwi [15]. Jest on składnikiem biomembran [16]. Wykazano, że kwas oleinowy w modelach zwierzęcych zmienia keratynizację nabłonka mieszkowego, co prowadzi do powstawania formacji comedo czyli zaskórników [17].

Kwas linolowy (LA) należy do egzogennych wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (WKT), które muszą być dostarczane do organizmu wraz z pożywieniem, czyli również należy do NNKT [18]. Kwas linolowy obniża poziom cholesterolu frakcji lipoprotein LDL 2-3 razy skuteczniej niż kwas oleinowy [15]. LA jest najważniejszym spośród rodziny omega‑6, ponieważ jest prekursorem kwasu γ‑linolenowego i kwasu arachidonowego [18]. Długołańcuchowe wielonienasycony kwasy tłuszczowe, m.in. kwas arachidonowy, są niezbędne  do prawidłowego rozwoju i funkcjonowania mózgu oraz siatkówki oka [19]. Występuje on w tłuszczu zwierzęcym i ludzkim, wątrobie, mózgu, narządach gruczołowych i jest składnikiem fosfatydów zwierzęcych. Jest prekursorem biosyntezy prostaglandyn, tromboksanów oraz leukotrienów [20].

Porcja gorzkiej czekolady (20g) o wartości energetycznej 100 kcal zawiera 1,7 g błonnika, a w niesłodzonym proszku kakaowym znajduje się niemal 2g błonnika na łyżkę stołową [8]. Większość składników błonnika znajdującego się w kakao jest nierozpuszczalna, co może zmniejszać ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 2 [21]. Błonnik korzystnie wpływa na rozwój bakterii probiotycznych. Udowodniono, że błonnik pokarmowy poprawia perystaltykę jelit, wypełnia je i stymuluje ich ruch. Spożycie błonnika pokarmowego prowadzi do zwiększenia objętości stolca i przyspieszenia pasażu pożywienia przez przewód pokarmowy przez co zapobiegaparciom, zmniejsza wchłanianie cholesterolu i trójglicerydów, redukuje ogólny poziom cholesterolu frakcji lipoprotein LDL cholesterolu, spowalnia rozkład węglowodanów, obniża poposiłkowe stężenie glukozy w surowicy krwi oraz wspomaga usuwanie toksyn i metali ciężkich z organizmu. Ponadto, pokarmy bogate w błonnik pokarmowy charakteryzują się wysokim współczynnikiem sytości. Dobowe zapotrzebowanie na błonnik wg. norm dla osoby dorosłej wynosi 20-25g  [22,23].

Ziarno kakaowca zawiera  składniki mineralne,  których znaczne ilości znajdują się również w czekoladzie. Składniki mineralne niezbędne są m.in. do prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka w tym, poszczególnych jego układów. Odpowiedni poziom magnezu, miedzi, potasu i wapnia w surowicy krwi, odgrywa istotną rolę w zapobieganiu chorobom sercowo-naczyniowych poprzez regulowanie napięcia ścian naczyń krwionośnych [9]. Zawartość składników mineralnych i witamin w 100g czekolady przedstawiono w Tabeli 1 [24].

 

Tab.1. Składniki mineralne oraz witaminy w 100g czekolady gorzkiej i mlecznej [24,25].

 

Składniki Gorzka czekolada Mleczna czekolada  

Normy żywienia

 

[mg] [µg] [mg] [µg] [mg] [µg]
Potas 581 607 4700 (AI)
Fosfor 244 302 580/700 (EAR/RDA)
Magnez 165 97 M:330-400 (EAR/RDA)

K: 255-310 (EAR/RDA)

Wapń 42 294 800-100 (EAR/RDA)
Żelazo 2,1 1,2 M: 6/10 (EAR/RDA)

K: 8-18 (EAR/RDA)

Jod 2,3 5,5 95/150 (EAR/RDA)
Niacyna 0,46 0,43 M:12/16 (EAR/RDA)

K: 11/14 (EAR/RDA)

Witamina E

 

0,24 0,23 M: 10

K:8

Tiamina 0,044 0,094 M:1,1/1,3 (EAR/RDA)

K: 0,9/1,1 (EAR/RDA)

Ryboflawina 0,013 0,358 M:1,1/1,3 (EAR/RDA)

K:0,9/1,1 (EAR/RDA)

Witamina C 0 1,4 M:75/90 (EAR/RDA)

K:60/75 (EAR/RDA)

β-karoten 23 49 20 (AI)
Witamina D 0 0,06 15

EAR – średnie zapotrzebowanie dobowe, RDA – zalecane spożycie dobowe, AI – wystarczające spożycie,

K – kobiety, M – mężczyźni

 

Bogata w magnez czekolada może być potencjalnym źródłem tego pierwiastka [26,27]. Tabliczka czekolady o masie 50g zapewnia od 25 do 50 mg magnezu. Zwiększone łaknienie czekolady w fazie przedmiesiączkowej może być związane z zwiększonym zapotrzebowaniem na ten składnik [28]. Magnez bierze udział w syntezie białek strukturalnych, aktywności skurczowej mięśni (poprzez wpływ na przekaźnictwo impulsów nerwowych) oraz wykazuje działanie antyarytmiczne wobec mięśnia sercowego [8,9,26]. Niedobór magnezu sprzyja dysfunkcji śródbłonka naczyń krwionośnych, może mieć udział w rozwoju nadciśnienia tętniczego poprzez przyśpieszenie powstawania zmian naczyniowych, które w konsekwencji prowadzi do miażdżycy i zakrzepicy [26].

Miedź jest kofaktorem wielu enzymów i niezbędna jest m.in. do prawidłowego  transportu żelaza, metabolizmu glukozy, ogólnego rozwoju niemowląt, ze szczególnym uwzględnieniem mózgu [29]. Dieta w krajach zachodnich dostarcza miedzi w zakresach poniżej wskazanego dziennego GDA (Guideline Daily Amounts – wskazane dzienne spożycie) [30]. Niedobór miedzi spotykany jest jednak rzadko. Do deficytu dochodzi najczęściej u osób, które mają nieodpowiednio zbilansowaną dietę albo są w trakcie kuracji odchudzającej. Trwałe niedobory miedzi prowadzić mogą do niedokrwistości, neutropenii i nieprawidłowości w układzie kostnym. Rzadziej występującymi implikacjami są: hipopigmentacja włosów, zahamowanie wzrostu kości na długość oraz nieprawidłowości w metabolizmie cholesterolu i glukozy [29]. Osiągnięcie ZDS (ZDS – zalecane dzienne spożycie, RDA – recommended dietary allowance) miedzi wymagałoby spożycia porcji czekolady o wartości energetycznej 1000 kcal, dlatego bardzo mało prawdopodobne jest, aby konsumpcja czekolady podwyższyła stężenie miedzi w surowicy krwi do szkodliwego poziomu [8].

Potas jest niezbędny do utrzymania osmolarności komórek i wraz z sodem jest odpowiedzialny za potencjał błonowy warunkujący pobudliwość komórek [9]. Zapewnia prawidłową gospodarkę wodno-elektrolitową oraz uczestniczy w regulacji ciśnienia osmotyczngo komórek. Aktywuje wiele enzymów ustrojowych i bierze udział w metabolizmie węglowodanów i białek. Eksperci European Food Safety Authority (EFSA) uważają, że nie ma biomarkerów stanu odżywienia potasem, które można byłoby wykorzystać w celu określenia zapotrzebowania na ten składnik [23]. Przyjmowany z pożywieniem może chronić przed nadciśnieniem spowodowanym nadmiernym spożyciem sodu [31].

 

Wpływ czekolady na nastrój

Czekolada jest najprawdopodobniej pokarmem o największym wpływie na nastrój. Jej właściwości poprawy stanu psychicznego wynikają z zawartości substancji psychoaktywnych: anandamidu, kofeiny, fenyloetyloaminy i magnezu. W sytuacjach stresowych oraz pod wpływem złego nastroju zwiększa się zapotrzebowanie na składniki modyfikujące neurotransmisję, co wzmaga apetyt na czekoladę [28].  Kakao zawiera również tryptofan, serotoninę i dopaminę, które pozytywnie oddziałują na procesy metaboliczne ludzkiego mózgu. Związki te wpływają korzystnie na produkcję endorfin, zmniejszając tym samym podatność na stany depresyjne [32]. Sugerowano, że osoby z depresją mogą czasowo złagodzić jej objawy spożywając czekoladę. Wynika to z zawartości tryptofanu niezbędnego w produkcji serotoniny [33]. Wykazano, że ludzie z wysokim (≥16) wynikiem testu Center for Epidemiologic Studies Depression Scale (CES-D) konsumują więcej czekolady niż badani z wynikiem wykluczającym depresje [34]. Czekolada w zbilansowanej diecie ciężarnej może poprawić stan psychiczny przyszłych matek, bowiem w okresie ciąży mogą występować wahania nastroju i okresy niepewności emocjonalnej. Stres prenatalny prowadzi do stanów lękowych niemowlęcia, a spożywanie czekolady podczas ciąży wydaje się być pomocne w zmniejszaniu negatywnego wpływu stresu matczynego na niemowlę [7]. Matki, które w czasie ciąży spożywały czekoladę kilka razy w tygodniu lub codziennie, oceniają pozytywnie reaktywność i aktywność u niemowląt w wieku 6 miesięcy [35].

 

Flawonoidy

Czekolada jest bardzo bogatym źródłem polifenoli, dzięki którym jej przechowywanie nie wymaga stosowania dodatkowych antyoksydantów [36]. Proszek kakaowy zawiera do 50 mg polifenoli na gram [8]. Wykazano, że filiżanka gorącej czekolady lub 30g czekolady posiada aktywność przeciwutleniającą porównywalną do 100 ml czerwonego wina [36].

Flawonoidy stanowią największą i najbardziej zróżnicowaną grupę związków fenolowych występujących w roślinach [37]. Ich budowa opiera się na 15‑węglowym szkielecie 2‑fenylochromanu, którego głównym elementem jest układ dwóch pierścieni benzenowych A i B pomiędzy którymi znajduje się heterocykliczny pierścień C zawierający tlen. Pierścień C tworzy układ piranu lub pironu [38]. Trójcykliczna struktura flawonoidów determinuje ich potencjał antyoksydacyjny, eliminację reaktywnych form tlenu, chelatowanie  żelaza i miedzi, oraz inhibicję enzymów [8]. Wśród flawonoidów wyróżniamy: flawanole i antocyjanidyny (pierścień C tworzy układ piranu), oraz flawony, flawanony, flawanole i izoflawony (pierścień C pozbawiony atomu tlenu tworzy układ pironu) (Ryc. 2) [38].

Przynależność do określonej  klasy jest ściśle związana z położeniem pierścienia fenylowego oraz ze stopniem utlenienia pierścienia piranowego [37]. Flawonoidy są rozpuszczalne w wodzie i podatne na utlenienie enzymatyczne oraz nieenzymatyczne [39]. Wykazano, że kakao i czekolada modyfikują mikroflorę jelitową w sposób analogiczny dla działania prebiotyków i probiotyków, a dieta bogata w flawonoidy, wspomaga leczenie wrzodów trawiennych [40, 41].

Wpływ czekolady na zdrowie człowieka

Ryc. 2. Ogólna struktura flawonoidów; A – pierścień benzenowy, B – pierścień fenylowy, C – pierścień piranowy, D – układ pironu [37,41].

 

W świeżych ziarnach kakao znajdują się głównie takie polifenole jak: katechina, epikatechina, gallokatechina, procyjanidyny (oligomery epikatechiny i katechiny) i glikozydy – głównie 3‑O‑glukozyd i 3‑O‑arabinozyd. Kakao i czekolada to źródła flawon-3‑oli oraz proantocyjanidyny [38].  Badania in vitro wykazały, że dzięki wysokiej zawartości flawanoli i procyjanidyn kakao wykazuje właściwości przeciwzapalne, przeciwalergiczne, przeciwwirusowe oraz przeciwnowotworowe [8].

Flawanole kakaowe mogą stymulować rozszerzenie naczyń krwionośnych dzięki modyfikacji syntezy tlenku azotu. Mają również właściwości przeciwzapalne i przeciwutleniające. Udowodniono, że spożycie kakaowych flawanoli zwiększa aktywność antyoksydacyjną wywołaną wysiłkiem fizycznym, jednak nie wykazano wpływu na peroksydację lipidów i stan zapalny w próbach wysiłkowych [43]. Stwierdzono również, że 250 mg flawanoli kakaowych łagodzi zmęczenie psychiczne i poprawia nieznacznie aspekty funkcji poznawczych [44].

Spożycie produktów bogatych w flawanole kakaowe powoduje zmniejszenie ryzyka występienia chorób nowotworowych i chorób sercowo-naczyniowych, korzystną zmianę profilu lipidowego w surowicy krwi, polepszenie funkcji śródbłonka, hamowanie agregacji płytek krwi i zmniejszenie odpowiedzi zapalnej [39]. Polifenole odgrywają ważną rolę w ograniczeniu starzenia komórkowego związanego z reaktywnymi formami tlenu. Regularne spożywanie polifenoli może zmniejszyć ryzyko wystąpienia chorób cywilizacyjnych [45]. Spożywanie przez 8 tygodni czekolady bogatej w polifenole zmniejsza objawy chronicznego zmęczenia niezależnie od płci badanych [46]. Już po siedmiu dniach konsumpcji gorzkiej czekolady zaobserwowano zmniejszenie reaktywności płytek krwi oraz poprawę profilu lipidowego u osób uczestniczących w badaniu, jednak zmniejszenie stanu zapalnego, polegające na redukcji poziomu hsCRP, zaobserwowano tylko u kobiet [47]. U osób spożywających czekoladę zaobserwowano również wydłużenie czasu tworzenia się skrzepu ex vivo oraz zmniejszenie stężenia produktów przemiany tromboksanu w moczu [48].

 

Czekolada a ryzyko cukrzycy, zawału serca i udaru mózgu

Modyfikacje stylu życia, w tym nawyków żywieniowych, mają znaczny wpływ na czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, takich jak miażdżyca czy nadciśnienie. Istnieje kilka mechanizmów wyjaśniających kardioprotekcyjne właściwości flawonoidów kakaowych. Są to działania antyoksydacyjne, antyagregacyjne i przeciwzapalne. Za zmniejszenie ryzyka chorób sercowo-naczyniowych prawdopodobnie odpowiedzialny jest też ich wpływ na zwiększenie syntezy tlenku azotu lub zmniejszenie jego rozkładu, zwiększenie stężenia lipoprotein o dużej gęstości (HDL), poprawę czynności śródbłonka naczyniowego i obniżenie ciśnienia tętniczego [49,50,51,52,53,54]. Ponadto, u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym i upośledzoną tolerancją glukozy gorzka czekolada nie tylko obniżyła ciśnienie krwi i poprawiła funkcję śródbłonka, ale także poprawiła wrażliwość na insulinę i funkcjonowanie komórekβ89 [55]. Regularne spożywanie produktów zawierających kakao może zmniejszyć ryzyko zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych, a zwłaszcza udaru mózgu. Zmniejszenie ryzyka śmierci w skutek chorób sercowo-naczyniowych zaobserwowano w grupie spożywającej czekoladę przynajmniej 2 razy w tygodniu. Udar mózgu i zawał serca występowały najrzadziej w grupie o najwyższym spożyciu czekolady [54,56].

Regularna konsumpcja kakao i zawierających go produktów może zmniejszyć ryzyko niepłodności [7]. Udowodniono, że stres oksydacyjny jest ściśle związany z przyczynami niepłodności męskiej i żeńskiej, chorobami układu rozrodczego (np. zespół policystycznych jajników) oraz powikłaniami w ciąży [57]. Bioaktywne składniki kakao i czekolady mogą przyczyniać się do zmniejszenia trudności reprodukcyjnych poprzez wpływ wywierany na śródbłonek naczyń i krążenie [7]. W trakcie ciąży organizacja cząsteczek lipidowych w warstwach bimolekularnych oraz komórkowa aktywność redoks ulegają zmianom, które prowadzą do zmniejszenia całkowitej zdolności antyoksydacyjnej surowicy krwi. Największa zmiana aktywności redoks obserwowana jest w przypadkach prowadzących do spontanicznej aborcji oraz podczas zatrucia ciążowego [58]. Zaburzenie równowagi oksydacyjnej u kobiet w ciąży oraz zwiększone zapotrzebowanie na spożywanie takich grup produktów, które pozwolą odpowiednio zbilansować rację pokarmową, prowadzi do poszukiwania nowych strategii żywieniowych [59]. Dostępne dowody naukowe sugerują, że dzienne spożycie czekolady bogatej w kakao w niewielkich ilościach (30g na dobę przez 24 tygodnie) może wpłynąć pozytywnie na przebieg ciąży poprzez m.in. stabilizację ciśnienia tętniczego krwi, bez dodatkowych negatywnych konsekwencji takich jak wzrost masy ciała kobiety w poszczególnych trymestrach [60]. Czekoladę mogą spożywać kobiety w ciąży, ponieważ nie stwierdzono negatywnego wpływu na zdrowie matki i płodu, przeciwnie – badania ujawniają korzystne efekty dla matki oraz dziecka zarówno w okresie płodowym jak i pourodzeniowym [7].

Kakao i czekolada zmniejszają insulinooporność komórek – czynnika ryzyka dla cukrzycy typu 2 [61]. Wykazano, że spożywanie czekolady bogatej w flawonoidy, a szczególnie flawon-3‑ole i izoflawony przez jeden rok, może zmniejszyć obwodową oporność na insulinę u kobiet z cukrzycą typu 2 [62].

 

Demencja i umiejętności poznawcze

Flawonoidy wzbudzają zainteresowanie jako potencjalne nutraceutyki posiadające szerokie pole działania polegające na m.in. kardioprotekcji, neuroprotekcji i neuromodulacji [63]. Jak wskazują wyniki badań, konsumpcja flawonoidów wykazuje hamujący wpływ na rozwój choroby Alzheimera w  modelach zwierzęcych, poprzez hamowanie powstawania i agregacji patologicznej postaci β‑amyloidu [64]. Stwierdzono, że flawonoidy są inhibitorami indukowanej przez heparynę agregacji białka tau, a ich spożycie zmniejsza ryzyko wystąpienia demencji [65,66]. Wczesne wprowadzenie kakao do diety może ograniczyć ryzyko problemów rozwojowych i funkcjonalnych związanych z dysfunkcją śródbłonka, hipoperfuzją mózgu, czy też zaburzeniami mózgowymi chorób metabolicznych. Nie ustalono jednak jak wcześnie należy wprowadzić kakao i jego produkty do diety, aby zoptymalizować jego działanie neuroprotekcyjne. Dysfunkcja śródbłonka jest często związana z ekspozycją na cząstki stałe zanieczyszczające powietrze atmosferyczne [67,68]. Wykazano, że wprowadzenie do diety kakao oraz gorzkiej czekolady łagodzi negatywny wpływ zanieczyszczeń powietrza ograniczając ryzyko zapalenia nerwów, zmian objętościowych i strukturalnych mózgu, oraz wczesnego rozwoju neuropatologicznych cech choroby Alzheimera i Parkinsona [68,69]. Ponadto codzienne spożycie czekolady przez kobiety w trakcie ciąży wywołuje pozytywną reaktywność i aktywność u niemowląt w wieku 6 miesięcy [35]. Neuroprotekcyjne działanie flawonoidów opiera się najprawdopodobniej na dwóch procesach. W pierwszym flawonoidy oddziałują z kaskadami przekazywania sygnałów neuronalnych (głównie z kaskadami sygnałowymi kinaz białkowych i lipidowych), w drugim indukują obwodowy i mózgowy przepływ krwi w sposób prowadzący do angiogenezy i wzrostu nowych komórek nerwowych w hipokampie. Dlatego regularne spożywanie flawonoidów może potencjalnie zmniejszyć neurodegradację skutkującą różnymi zaburzeniami neurologicznymi , nie tylko zmniejszyć częstość występowania upośledzenia funkcji poznawczych, ale wręcz je wzmocnić [70,71,72]. W krajach o wysokim poziomie spożycia czekolady w przeliczeniu na jednego mieszkańca odnotowano największą liczbę laureatów Nagrody Nobla [73]. Wysoka korelacja między konsumpcją czekolady a liczbą laureatów Nagrody Nobla nie wskazuje jednoznacznie związku przyczynowego, a doniesienie Medderli wywołało żywą dyskusję. Wykazano również wysokie wartości współczynnika korelacji między liczbą laureatów Nagrody Nobla, a spożyciem mleka, nietolerancją laktozy, zasobami gospodarczymi kraju i produktem krajowym brutto [74,75,76,77].

Według różnych badań epikatechina jest związkiem występującym w największych ilościach w ziarnach kakaowych, stanowi ona ok. 35% całkowitej zawartości fenoli [78]. Wykazano, że epikatechina nie tylko odwraca zaburzenia poznawcze, ale wzmacnia też tworzenie pamięci długotrwałej [71]. Obecność epikatechiny w kakao i czekoladzie związana jest z ich korzystnym oddziaływaniem na śródbłonek naczyniowy, co wynika z jej wpływu na regulację wytwarzania tlenku azotu. Epikatechiny poprawiają funkcje naczyniowe, zmniejszają ciśnienie krwi oraz aktywność płytek krwi [79,80,81,82,83].

Oprócz flawonoidów ziarna kakaowca zawierają szereg innych związków, w tym kwasy fenolowe, amidy kwasu hydroksycynamonowego i stylbeny, których znaczenie dla zdrowia nie jest jeszcze szczegółowo poznane [39].

 

Resweratrol

Kakao i czekolada zawierają również odpowiednio 1,85 mg/kg i 0,35 mg/kg trans‑resweratrolu należącego do rodziny stylbenów [84]. Działanie kardiopotekcyjne resweratrolu wiąże się z promowaniem wazo relaksacji tętnic, hamowaniem agregacji płytek i utlenienia LDL [85]. Resweratrol wykazuje właściwości przeciwutleniające, przeciwzapalne, przeciwwirusowe i przeciwnowotworowe [85,86]. Hamuje wzrost komórek nowotworowych poprzez zwiększoną apoptozę i/lub blokowanie cyklu komórkowego [85]. Wykazuje również działanie neuroprotekcyjne. Badania sugerują, że resweratrol sprzyja usuwaniu neurotoksycznych peptydów β-amyloidu opóźniając inicjacje patologicznych zmian choroby Alzheimera [86].

 

Kwas p-kumarowy

Czekolada jest jednym z głównych naturalnych źródeł kwasu p-kumarowego. Związek ten potencjalnie może przeciwdziałać uszkodzeniom serca powstałym w wyniku stresu oksydacyjnego wywołanego przez doksorubicynę [87]. Wykazano, że kwas p‑kumarowy zapobiega dysfunkcji lizosomalnej i przywraca prawidłowy poziom produktów peroksydacji lipidów oraz aktywność enzymów lizosomalnych do poziomu zbliżonego do normy [88]. Wykazuje on właściwości antyoksydacyjne oraz antyapoptyczne [89].

 

Metyloksantyny

Ksantyna i jej pochodne są związkami pośrednimi podczas syntezy GMP, GDP i GTP w komórkach [90]. Zauważono bezpośredni efekt psychoaktywny wywołany metyloksantynami zawartymi w kakao [91]. Stężenie kofeiny w kakao i w czekoladzie jest stosunkowo niskie: 50g czekolady mlecznej zawiera ok. 15 mg kofeiny, a stężenie teofiliny jest tak niskie, że jej obecność jest najczęściej ignorowana [92].

Teobromina i kofeina zaliczane są do roślinnych leków moczopędnych eliminujących chlorki. Zwiększają również wydalanie sodu [93]. Działają pobudzająco, np. po wysiłku psychicznym lub fizycznym, pozytywnie wpływają na koncentrację i zmniejszają zmęczenie [32]. Udowodniono, że przyjmowane z pożywieniem metyloksantyny, a w szczególności kofeina, teobromina i teofilina, przyspieszają lipolizę komórkową i stymulują termogenezę, co może prowadzić do zmniejszenia masy ciała [94].

Podstawowym alkaloidem występującym w Theobroma cacaojest teobromina, która wpływa na gorzki smak czekolady [92,95]. Ten ksantynowy alkaloid stosowano jako środek moczopędny oraz wspomagający leczenie dusznicy bolesnej i nadciśnienia (Ryc. 3) [96].

Teobromina hamuje krystalizację kwasu moczowego, a kryształy powstające w jej obecności są cieńsze i dłuższe dzięki czemu tworzenie się złogów w nerkach i drogach moczowych jest utrudnione. Teobromina działa jako inhibitor krystalizacji o wysokim potencjale w zapobieganiu i leczeniu klinicznym kamicy moczanowej [97]. Obecnie znajduje też zastosowanie jako lek rozszerzający oskrzela oraz naczynia krwionośne. Ma niewielkie działanie pobudzające na ośrodkowy układ nerwowy [96]. Teobromina wykazuje największą zdolność do zmniejszania biodostępności lipidów z metylkoksantyn występujących w czekoladzie [94]. Jej głównym mechanizmem działania jest hamowanie fosfodiesteraz oraz blokowanie receptorów adenozyny [91, 94].

Wpływ czekolady na zdrowie człowieka

Ryc. 3. Struktura teobrominy [89].

 

Kaszel występujący u zdrowych osób jest odruchem ochronnym, jednak uporczywy może stanowczo obniżyć jakość życia [98]. Jest on jedną z najczęstszych dolegliwości, z jaką pacjenci udają się po pomoc medyczną[99]. Potwierdzono, że teobromina może zapobiec kaszlowi wywołanemu przez kapsaicynę bez działania niepożądanego, dlatego może być alternatywą dla kodeiny stosowanej w lekach przeciwkaszlowych. Wywołanie kaszlu u badanych, którym podano teobrominę, wymagało trzykrotnie większej dawki kapsaicyny niż w przypadku grupy zażywającej placebo. Nie zauważono znaczącej różnicy między grupą placebo, a grupą która przyjęła kodeinę [98]. Teobromina najprawdopodobniej tłumi kaszel hamując aktywację aferentnej drogi nerwowej [91]. Podana w postaci aerozolu dyfunduje do układu oddechowego. Zdolność teobrominy do przenikania przez błony biologiczne jest związana nie tylko z jej lipofilnością, ale również może wynikać z pozycji grup alkilowych w pierścieniu purynowym [100]. Udowodniono również, że regulacja fosfodiesterazy czwartej, kinazy białkowej B, kinazy białkowej aktywowanej miogenem p 38 oraz czynnika jądrowego kappa B indukuje potencjalny efekt przeciwnowotworowy teobrominy w proliferacji złośliwego glejaka wielopostaciowego [101].

Teobromina wykazuje również inne, ważne działania, które są niezależne od receptorów adenozyny. Badania in vitrowykazały ochronny wpływ teobrominy na powierzchnię szkliwa ludzkich zębów trzonowych [102]. Chroni ona też układ sercowo-naczyniowy przez zwiększenie poziomu cholesterolu frakcji lipoprotein HDL w surowicy oraz zmniejszenie poziomu cholesterolu LDL, redukując w ten sposób ryzyko wystąpienia choroby wieńcowej [103]. Konsumpcja gorzkiej czekolady przez 15 dni zwiększyła stężenie cholesterolu HDL również w przypadku osób z HIV/AIDS poddanych terapii przeciwwirusowej, która prowadzi do dyslipidemii i zaburzeń równowagi oksydacyjnej. Prawdopodobnie było to efektem obecności kwasu stearynowego, polifenoli i teobrominy [104]. Wykazano, że teobromina zmniejsza stres oksydacyjny na poziomie komórkowym oraz wpływa na regulację ekspresji genów [91].

Teobromina jest bezpieczna dla ludzi, a jej zastosowanie powoduje mniej efektów niepożądanych niż zastosowanie kofeiny. Należy jednak pamiętać, że teobromina może być niebezpieczna dla zwierząt domowych, takich jak psy i koty, dlatego nie należy ich karmić czekoladą  [91].

Biorąc pod uwagę wpływ kofeiny na zdolność reprodukcyjną, należy pamiętać, że może ona swobodnie przechodzić przez barierę łożyskową, a jej metabolizm jest znacznie wolniejszy w trakcie ciąży [7]. W czasie ciąży okres półtrwania kofeiny może wydłużyć się niemal pięciokrotnie. Wraz z płynem owodniowym embrion może przyjąć do kilku miligramów kofeiny dziennie [105]. Płód nie ma wystarczającej ilości enzymów wspomagających proces rozkładu kofeiny, dlatego jej metabolity mogą gromadzić się w mózgu płodu [7]. Przy dawce przekraczającej 300 mg/dobę wykazano embriotoksyczne działanie kofeiny [105]. Należy jednak pamiętać o pozytywnym wpływie kofeiny, która wraz z innymi metyloksantynami jest wykorzystywana przy leczeniu bezdechu wcześniaczego [106]. Kofeina jest nieselektywnym antagonistą receptorów adenozyny, może więc poprawić m.in. wentylację minutową, wrażliwość na CO­2, skurcze przeponowe, funkcję mięśni oddechowych. Wykazano, że spożywanie kofeiny przez osoby dorosłe, powoduje zmniejszenie ryzyka występowania chorób neurologicznych w późniejszym okresie życia. Metyloksantyny, jako inhibitory receptora adenozyny, zwiększają żywotność neuronów oraz zwiększają ich aktywność [90].

 

Czekolada a kamica szczawianowa

Czekolada jest źródłem wielu składników aktywnych biologicznie, jednak ze względu na dużą zawartość szczawianów należy do produktów przeciwwskazanych w schorzeniach układu moczowego, takich jak hiperoksaluria, która może prowadzić do kamienicy szczawianowej. Zawartość kwasu szczawiowego w ziarnie kakaowym wynosi ok. 1,5g/kg, a jego zawartość w czekoladzie zależy od udziału miazgi kakaowej w kuwerturze. Proces fermentacji i suszenie istotnie nie wpływa na zawartość tego składnika [107]. Wykazano, że zawartość rozpuszczalnego szczawianu w ciemnej czekoladzie stanowi 82%, a w mlecznej 50% całej zawartości szczawianów [108]. Spożycie czekolady znacząco podnosi poziom kwasu szczawianowego w moczu. Jest to stan przejściowy związany z wchłanianiem kwasu w górnym odcinku przewodu pokarmowego. Największe wartości stwierdzono po 2-4 godzinach od spożycia czekolady i wynosiły one 235% wskaźnika wydalania na czczo w próbie z 50g czekolady i 289% w próbie ze 100g czekolady. Są to wartości charakterystyczne dla hiperoksalurii. Na wchłanianie kwasu szczawiowego nie wpływało podanie ranitydyny [109].

 

Wpływ czekolady na trądzik pospolity

Trądzik pospolity (acne vulgaris) jest schorzeniem dotykającym głównie osób młodych, związanym z nadczynnością gruczołów łojowych, cechującym się obecnością zaskórników, wykwitów grudkowo-krostkowych i torbieli ropnych umiejscowionych w okolicach łojotokowych (twarz, plecy). Przez wiele lat uważano, że regularne spożywanie czekolady nie ma wpływu na zaostrzenie trądziku [17,110]. Wykazano jednak, że spożywanie 25g gorzkiej czekolady dziennie przez 4 tygodnie istotnie zwiększa liczbę zaskórników i grudek zapalnych u mężczyzn ze skłonnością trądziku [17]. Potwierdzono również, że spożycie czekolady zaostrza zmiany skórne u mężczyzn w wieku 18 do 35 lat ze skłonnością do trądziku [110]. Osoby chorujące zatem na trądzik pospolity i jego odmiany, powinny zwrócić szczególną uwagę na odpowiednio zbilansowaną dietę oraz unikanie nadmiernego spożycia produktów zawierających kakao, w tym czekoladę.

 

Podsumowanie

W ostatnich latach wzrosło zainteresowanie potencjalnymi efektami prozdrowotnymi składników żywności. Rozwinęła się dziedzina nutraceutyków i żywności funkcjonalnej. Postęp techniczny umożliwił zrozumienie niektórych mechanizmów molekularnych kryjących się za udowodnionymi korzyściami zdrowotnymi wynikającymi z konsumpcji kakao i czekolady. Ich spożycie wiąże się z polepszeniem funkcji układu sercowo-naczyniowego, metabolizmu, a także modulowaniem funkcji odpornościowej jelit. Większość efektów przypisywanych spożyciu kakao i jego produktów, a związanych z układem odpornościowym oraz z biochemicznymi procesami lipidów w błonie jelita cienkiego, wynika nie tylko z zawartości błonnika, ale również z możliwego udziału polifenoli oraz innych związków. Dzięki ich zawartości ziarna kakaowca i produkty pochodne, w tym czekolada, mają właściwości przeciwnowotworowe, przeciwmutagenne, przeciwzapalne, przeciwadhezyjne, przeciwutleniające oraz także  przeciwdepresyjne. Czekoladę można stosować u kobiet w ciąży, ponieważ nie stwierdzono negatywnego wpływu na zdrowie matki i płodu. Natomiast badania ujawniają korzystne efekty dla matki, płodu i przyszłego dziecka.

Niestety, korzyści wynikające z konsumpcji czekolady mogą być zniweczone przez jej wysoką kaloryczność wynikającą z dużej zawartości sacharozy i tłuszczu. Dlatego czekolada przygotowana według klasycznej receptury uważana jest za pokarm nieodpowiedni dla osób otyłych i osób z hipoglikemią poposiłkową. W ostatnich latach pojawiły się na rynku produkty czekoladowe słodzone alternatywnie, jednak zawsze należy pamiętać, że czekolada ma spory ładunek energetyczny, i – jeśli traktować ją jako produkt leczniczy – powinna być stosownie dawkowana. 

 

Piśmiennictwo:

  1. Lippi D. Sin and pleasure: the history of chocolate in medicine. J. Agric. Food. Chem. 2015;63:9936-9941.
  2. Verna R. The history and science of chocolate. Malays. J. Pathol. 2013;35:111-121.
  3. Dillinger T.L., Barriga P., Escarcega S., Jimenez M., Salazar Lowe D., Grivetti LE. Food of the gods: cure for humanity? A cultural history of the medicinal and ritual use of chocolate. J. Nutr. 2000;130:2057s-2072s.
  4. Bilek M., Stawarczyk K., Stępień A. Analiza zawartości kofeiny w naparach kakao z wykorzystaniem wysokosprawnej chromatografii cieczowej. Bromat. Chem. Toksykol. 2013;46:449-454.
  5. Houston S.D., Stuart S.T., Taube K.A. Folk classification of Classic Maya pottery. Am. Anthropol. 1989;91:720-726.
  6. Beckett S.T., Industrial chocolate manufacture and use. Blackwell Publishing Ltd., York, 2009.
  7. Brillo E., Di Renzo G.C. Chocolate and Other Cocoa Products: Effects on Human Reproduction and Pregnancy. J. Agric. Food. Chem. 2015;63:9927-9935.
  8. Katz D.L., Doughty K., Ali A. Cocoa and Chocolate in Human Health and Disease. Antioxid. Redox Signal. 2011;15:2779-2811.
  9. Steinberg F.M., Bearden M.M., Keen C.L. Cocoa and chocolate flavonoids: Implications for cardiovascular health. J. Am. Diet. Assoc. 2003:103:215-223.
  10. Hunter J.E., Zhamg J., Kris-Etherton P.M. Am. J. Clin. Nutr. Cardiovascular disease risk of dietary stearic acid compared with trans, other saturated, and unsaturated fatty acids: a systematic review. 2010;91:46-63.
  11. Kwas linolowy [CID: 5280450] w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  12. Kwas oleinowy [CID: 445639] w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  13. Kwas stearynowy [CID: 5281] w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  14. Kwas palmitynowy [CID: 985] w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  15. Cichosz G., Czeczot H. Tłuszcz mlekowy – źródło antyoksydantów w diecie człowieka. Bromat. Chem. Toksykol. 2011;54:8-16.
  16. Delgado G.E., Kramer B.K., Lorkowski S., Marz W., von Schacky C., Kleber M.E. Individual omega-9 monounsaturated fatty acids and mortality-The Ludwigshafen Risk and Cardiovascular Health Study. J. Clin. Lipidol. 2017;11:126-135.
  17. Vongraviopap S., Asawanonda P,. Dark chocolate exacerbates acne. Int. J. Dermatol. 2016;55:587-591.
  18. Bojarowicz H., Woźniak B. Wielonienasycone kwasy tłuszczowe oraz ich wpływ na skórę. Probl. Hig. Epidemiol. 2008;89:471-475.
  19. Achremowicz K., Szary-Sworst K. Wielonienasycone kwasy tłuszczowe czynnikiem poprawy stanu zdrowia człowieka. Zywn.-Nauk. Technol. Ja. 2005;3:23-35.
  20. Kwas arachidonowy [CID: 444899] [ang.] w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  21. Weickert M.O., Pfeiffer A.F. Metabolic effects of dietary fiber consumption and prevention of diabetes. J. Nutr. 2008;138:439-442.
  22. Bojarowicz H., Dźwigulska P. Suplementy diety. Część II. Wybrane składniki suplementów diety praz ich przeznaczenie. Hygeia Public Health. 2012;47:433-441.
  23. Wojtasik A., Kunachowicz H., Pietras E. Błonnik pokarmowy (włókno pokarmowe). W: Jarosz M. red. Normy żywienia dla populacji polskiej. Instytut Żywności i Żywienia im. prof. dra med. Aleksandra Szczygła, Warszawa, 2017:115-129.
  24. Kunachowicz H., Nadolna I., Iwanow K., Przygoda B.. Wartość odżywcza wybranych produktów spożywczych i typowych potraw. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2012:25-84.
  25. Jarosz M. Normy żywienia dla populacji polskiej – nowelizacja. IŻŻ, 2017,203-228.
  26. Maier J.A., Malpuech-Brugere C., Zimowska W., Rayssiguier Y., Mazur A. Low magnesium promotes endothelial cell dysfunction: implications for atherosclerosis, inflammation and thrombosis. Biochim Biophys Acta. 2004;1689:13-21.
  27. Planells E., Rivero M., Carbonell J., Mataix J., Llopis J. Ability of a cocoa product to correct chronic Mg deficiency in rats. J. Agric. Food Chem. 1997;45:4017-4022.
  28. Benton D., Donohoe R.T. The effects of nutrients on mood. Public Health Nutr. 1999;2:403-409.
  29. Olivares M., Uauy R. Copper as an essential nutrient. Am. J. Clin. Nitr. 1996;63:791s-796s.
  30. Uauy R., Olivares M., Gonzalez M. Essentiality of copper in humans. Am. J. Clin. Nitr. 1998;67:952s-959s.
  31. Ando K., Matsui H., Fujita M., Fujita T. Protective effect of dietary potassium against cardiovascular damage in salt-sensitive hypertension: possible role of its antioxidant action. Curr. Vasc. Pharmacol. 2010;8:59-63.
  32. Matysek-Nawrocka M., Cyrankiewicz P. Substancje biologicznie aktywne pozyskiwane z herbaty, kawy i kakao oraz ich zastosowanie w kosmetykach. Pos.t Fitoter. 2016;2:139-144.
  33. Moller S.E. Serotonin, carbohydrates, and atypical depression. Pharmacol. Toxicol. 1992;71:61-71.
  34. Rose N., Koperski S., Golomb B.A. Mood food: chocolate and depressive symptoms in a cross-sectional analysis. Arch. Intern. Med. 2010;170:699-703.
  35. Raikkonen K., Pesonen A.K., Jarvenpaa A.L., Strandberg T.E. Sweet babies: chocolate consumption during pregnancy and infant temperament at six months. Early Hum. Dev. 2004;76:139-145.
  36. Waterhouse A.L., Shirley J.R., Donovan J.L. Antioxidants in chocolate. Lancet. 1996;348:834.
  37. Jeszka M., Flaczyk E., Kobus-Cisowska J., Dziedzic K. Phenolics – characteristic and significance in food technology. Science Nature Technologies. 2010;4:#19.
  38. Kobylińska A., Janas K.M. Prozdrowotna rola kwercetyny obecnej w diecie człowieka. Postepy Hig. Med. Dosw. 2015;69:51-62.
  39. Oracz J., Nebesny E., Żyżelewicz D. Changes in the flavan-3-ols, anthocyanins, and flavanols composition of cocoa beans of different Theobroma cacao L. groups affected by roasting conditions. Eur. Food Res. Technol. 2015;241:663-681.
  40. Hayek N. Chocolate, gut microbiota, and human health. Front Pharmacol. 2013;4:#11.
  41. Farzaei M.H., Abdollahi M., Rahimi R. Role of dietary polyphenols in the management of peptic ulcer. World J. Gastroenterol. 2015;21:6499-6517.
  42. Majewska M., Czeczot H. Flawanoidy w profilaktyce i terapii. Terapia i leki. 2009;65:369-377.
  43. Decroix L., Tonoli C., Soares D.D. i wsp. Acute cocoa Flavanols intake has minimal effects on exercise-induced oxidative stress and nitric oxide production in healthy cyclists: a randomized controlled trial. J. Int. Soc. Sports Nutr. 2017;14:#28.
  44. Massee L.A., Ried K., Pase M. i wsp. The acute and sub-chronic effects of cocoa flavanols on mood, cognitive and cardiovascular health in young healthy adults: a randomized, controlled trial. Front. Pharmacol. 2015;6:#93.
  45. Costa Ch., Tsatsakis A., Mamoulakis Ch. i wsp. Current evidence on the effect of dietary polyphenols intake on chronic diseases. Food Chem. Toxicol. 2017;110:286-299.
  46. Sathyapalan T., Beckett S., Rigby A.S., Mellor D.D., Atkin S.L. High cocoa polyphenol rich chocolate may reduce the burden of the symptoms in chronic fatigue syndrome. Nutr. J. 2010;9:#55.
  47. Hamed M.S., Gambert S., Bliden K.P. i wsp. Dark chocolate effect on platelet activity, C‑reactive protein and lipid profile: a pilot study. South Med. J. 2008;101:1203-1208.
  48. Bordeaux B., Yanek L.R., Moy T.F. i wsp. Casual chocolate consumption and inhibition of platelet function. Prev. Cardiol. 2007;10:175-180.
  49. Scalbert A., Manach C., Morand Ch., Remesy Ch., Jimenez L. Dietary polyphenols and the prevention of diseases. Crit. Rev. Food Sci. Nutr. 2005;45:287-306.
  50. Grassi D., Desideri G., Ferri C. Protective effects of dark chocolate on endothelial function and diabetes. Curr. Opin. Clin. Nutr. Metab. Care. 2013;16:662-668.
  51. West S.G., McIntyre M.D., Piotrowski M.J. i wsp. Effects of dark chocolate and cocoa consumption on endothelial function and arterial stiffness in overweight adults. Br. J. Nutr. 2014;111:653-661.
  52. Grassi D., Desideri G., Croce G., Tiberti S., Aggio A., Ferri C. Flavonoids, vascular function and cardiovascular protection. Curr. Pharm. Des. 2009;15:1072-1084.
  53. Grassi D., Desideri G., Ferri C. Flavonoids: antioxidants against atherosclerosis. Nutrients. 2010;2:889-902.
  54. Buijsse B., Feskens E.J., Kok F.J., Kromhout D. Cocoa intake, blood pressure, and cardiovascular mortality: the Zutphen Elderly Study. Arch. Intern. Med. 2006;166:411-417.
  55. Corti R., Flammer A.J., Hollenberg N.K., Luscher T.F. Cocoa and cardiovascular health. Circulation. 2009;119:1433-1441.
  56. Dong J.Y., Iso H., Yamagishi K., Sawada N., Tsugane S. Chocolate consumption and risk of stroke among men and women: A large population-based, prospective cohort study. Atheroscierosis. 2017;260:8-12.
  57. Agarwal A., Aponte-Mellado A., Premkumar B.J., Shaman A., Gupta S. The effects of oxidative stress on female reproduction: a review. Reprod. Biol. Endocrinol. 2012;10:#49.
  58. Jauniaux E., Poston L., Burton GJ. Placental-related diseases of pregnancy: Involvement of oxidative stress and implications in human evolution. Hum. Reprod. Update. 2006;12:747-755.
  59. Alberti-Fidanza A., Di Renzo G.C., Burini G., Antonelli G., Perriello G. Diet during pregnancy and total antioxidant capacity in maternal and umbilical cord blood. J. Matern. Fetal. Neonat. Med. 2002;12:59-63.
  60. Di Renzo G.C., Brillo E., Romanelli M. i wsp. Potential effects of chocolate on human pregnancy: a randomized controlled trial. J. Matern. Fetal. Neonatal. Med. 2012;25:1860‑1867.
  61. Crichton G.E., Elias M.F., Dearborn P., Robbins M. Habitual chocolate intake and type 2 diabetes mellitus in the Maine-Syracuse Longitudinal Study: [1975–2010]: Prospective observations. Appetite. 2017;108:263-269.
  62. Curtis P.J., Sampson M., Potter J., Dhatariya K., Kroon P.A., Cassidy A. Chronic ingestion of flavan-3-ols and isoflavones improves insulin sensitivity and lipoprotein status and attenuates estimated 10-year CVD risk in medicated postmenopausal women with type 2 diabetes: A 1-year, double-blind, randomized, controlled trial. Diabetes Care. 2012;35:226‑232.
  1. Socci V., Tempesta D., Desideri G., De Gennaro L., Ferrara M. Enhancing Human Cognition with Cocoa Flavonoids. Front Nutr. 2017;4:#19.
  2. Williams R.J., Spencer J.P. Flavonoids, cognition, and dementia: Actions, mechanisms, and potential therapeutic utility for Alzheimer disease. Free Radic. Biol. Med. 2012;52:35‑45.
  3. Taniguchi S., Suzuki N., Masuda M. i wsp. Inhibition of heparin-induced tau filament formation by phenothiazines, polyphenols, and porphyrins. J. Biol. Chem. 2005;280:7614‑7623.
  4. Commenges D., Scotet V., Renaud S., Jacqmin-Gadda H., Barberger-Gateau P., Dartiques J.F. Intake of flavonoids and risk of dementia. Eur J Epidemiol. 2000;16:357-363.
  5. Calderon-Garciduenas L., San Juan Chavez V., Vacaseydel-Aceves N.B. i wsp. Chocolate, Air Pollution and Children’s Neuroprotection: What Cognition Tools should be at Hand to Evaluate Interventions? Front Pharmacol. 2016;7:#232.
  6. Calderon-Garciduenas L., Mora-Tiscareno A., Franco-Lira M. i wsp. Flavonol-rich dark cocoa significantly decreases plasma endothelin-1 and improves cognition in urban children. Front. Pharmacol. 2013;4:#104.
  7. Villarreal-Calderon R., Torres-Jardon R., Palacios-Moreno J. i wsp. Urban air pollution targets the dorsal vagal complex and dark chocolate offers neuroprotection. Int. J. Toxicol. 2010;29:604-615.
  8. Spencer J.P. Flavonoids and brain health: multiple effects underpinned by common mechanisms. Genes Nutr. 2009;4:243-250.
  9. Knezevic B., Komatsuzaki Y., de Freitas E., Lukowiak K. A flavanoid component of chocolate quickly reverses an imposed. J. Exp. Biol. 2016;219:816-823.
  10. Crichton G.E., Elias M.F., Alkerwi A. Chocolate intake is associated with better cognitive function: the Maine-Syracuse Longitudinal Study. Appetite. 2016;100:126-132.
  11. Medderli F.H. Chocolate consumption, cognitive function, and Nobel laureates. N. Engl. J. Med. 2012;367:1562-1564.
  12. Linthwaite S., Fuller G.N. Milk, chocolate and Nobel prizes. Prect. Neurol. 2013;13:63.
  13. Dunstan F. Nobel prizes, chocolate and milk: the statistical view. Pract. Neurol. 2013;13:206-207.
  14. Ortega FB. The intriguing association among chocolate consumption, country’s economy and Nobel Laureates. Clin. Nutr. 2013;32:874-875.
  15. Li J. Economy and Nobel prizes: cause behind chocolate and milk? Pract. Neurol. 2014;14:#e1.
  16. Hernandez-Hernandez C., Viera-Alcaide I., Morales-Sillero A.M., Fernandez-Balanos J., Rodriguez-Gutierrez G. Bioactive compounds in Mexican genotypes of cocoa cotyledon and husk. Food Chem. 2018;240:831-839.
  17. Engler M.B., Engler M.M., Chen C.Y. i wsp. Flavonoid-rich dark chocolate improves endothelial function and increases plasma epicatechin concentrations in healthy adults. J. Am. Coll. Nutr. 2004;23:197-204.
  18. Steffen Y., Schewr T., Sies H. (-)-Epicatechin elevates nitric oxide in endothelial cells via inhibition of NADPH oxidase. Biochem. Biophys. Res. Commun. 2007;359:828-833.
  19. Richelle M., Tavazzi I., Enslen M., Offord E.A. Plasma kinetics in man of epicatechin from black chocolate. Eur. J. Clin. Nutr. 1999;53:22-26.
  20. Rein D., Lotito S., Holt R.R., Keen C.L., Schmitz H.H., Fraga C.G. Epicatechin in human plasma: in vivo determination and effect of chocolate consumption on plasma oxidation status. J. Nutr. 2000;130:2109s-2114s.
  21. Schroeter H., Heiss C., Balzer J. i wsp. (-)-Epicatechin mediates beneficial effects of flavanol-rich cocoa on vascular function in humans. Proc. Natl. Acad. Sci. USA. 2006;103:1024-1029.
  22. Hurst W.J., Glinski J.A., Miller K.B., Aqgar J., Davey M.H., Stuart D.A. Survey of the trans-Resveratrol and trans-Piceid Content of Cocoa-Containing and Chocolate Products. J. Agric. Food Chem. 2008;56:8374-8378.
  23. King R., Bomser J., Min D. Bioactivity of resveratrol. Compr. Rev. Food Sci. Food Saf. 2006;5:65-70.
  24. Braidy N., Jugder B.E., Poljak A. i wsp. Resveratrol as a Potential Therapeutic Candidate for the Treatment and Management of Alzheimer’s Disease. Curr. Top. Med. Chem. 2016;16:1951-1960.
  25. Abdel-Wahab M.H., El-Mahdy M.A., Abd-Ellah M.F., Helal G.K., Khalifa F., Hamada F.M. Influence of p-coumaric acid on doxorubicin-induced oxidative stress in rat’s heart. Pharmacol. Res. 2003;48:461-465.
  26. Roy A.J., Stanely Mainzen Prince P. Preventive effects of p-coumaric acid on lysosomal dysfunction and myocardial infarct size in experimentally induced myocardial infarction. Eur. J. Pharm. 2013;699:33-39.
  27. Stanely Mainzen Prince P, Roy A.J. p-Coumaric acid attenuates apoptosis in isoproterenol-induced myocardial infarcted rats by inhibiting oxidative stress. Int. J. Cardiol. 2013;168:3259-3266.
  28. Franco R., Onatibia-Astibia A., Martinez-Pinilla E. Health Benefits of Methylxanthines in Cacao and Chocolate. Nutrients. 2013;5:4159-4173.
  29. Martinez-Pinilla E., Onatibia-Astibia A., Franco R. The relevance of theobromine for the beneficial effects of cocoa consumption. Front. Pharmacol. 2015;6:#30.
  30. Lambert J.P. Nutrition and health aspects of chocolate. W: Beckett ST. Industrial chocolate manufacture and use. Blackwell Publishing Ltd. York 2009:623-635.
  31. Lutomski J., Hasik J. Fitoterapia w urologii. 2000;4:8-12.
  32. Wikiera A., Mika M. Wpływ metyloksantyn na emulgację i biodostępność lipidów masła czacowaną in vitro. Zywn.-Nauk. Technol. Ja. 2012;3:55-63.
  33. McShea A., Leissle K., Smith M.A. The essence of chocolate: a rich, dark, and well-kept secret. Nutrition. 2009;25:1104-1105.
  34. Teobromina [CID: 5429] w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  35. Grases F., Rodriquez A, Costa-Bauza A. Theobromine Inhibits Uric Acid Crystallization. A Potential Application in the Treatment of Uric Acid Nephrolithiasis. PLoS One. 2014;9:e111184.
  36. Usmani O.S., Belvisi M.G., Patel H.J. I wsp. Theobromine inhibits sensory nerve activation and cough. FASEB. J. 2005;19:231-233.
  37. Cherry D.K., Hing E., Woodwell D.A., Rechtsteiner E.A. National Ambulatory Medical Care Survey: 2006 summary. Natl. Health Stat. Report. 2008;(3):1-39.
  38. van Zyl J.M., Derendinger B., Seifart H.I., van der Bijl P. Comparative diffusion of drugs through bronchial tissue. Int. J. Pharm. 2008;357:32-36.
  39. Sugimoto N., Miwa S., Hotomi Y., Nakamura H., Tsuchiya H., Yachie A. Theobromine, the primary methylxanthine found in Theobroma cacao, prevents malignant glioblastoma proliferation by negatively regulating phosphodiesterase-4, extracellular signal-regulated kinase, Akt/mammalian target of rapamycin kinase, and nuclear fact. Nutr. Cancer. 2014;66:419-423.
  40. Karbul B., Ozcan M., Peker S., Nakamoto T., Simmons W.B., Falster AU. Evaluation of Human Enamel Surfaces Treated with Theobromine: A Pilot Study. Oral Health Prev. Dent. 2012;10:275-282.
  41. Khan N., Monagas M., Andres-Lacueva C. i wsp. Regular consumption of cocoa powder with milk increases HDL cholesterol and reduces oxidized LDL levels in subjects at high-risk of cardiovascular disease. Nutr. Metab. Cardiovasc. Dis. 2012;22:1046-1053.
  42. Souza S.J., Petrilli A.A., Teixeira A.M. i wsp. Effect of chocolate and mate tea on the lipid profile of individuals with HIV/AIDS on antiretroviral therapy: A clinical trial. Nutriotion. 2017;43-44:61-68.
  43. Wiśniewska-Łowigus M., Drobik P. Zagrożenia związane ze spożywaniem kofeiny w ciązy. 2013;1:28-33.
  44. Zhao J., Gonzalez F., Mu D. Apnea of prematurity: from cause to treatment. Eur. J. Pediatr. 2011;170:1097-1105.
  45. Jabłońska-Ryś E, Zalewska-Korona M, Michalak-Majewska M. Czekolada źródłem szczawianów rozpuszczalnych. Bromat. Chem. Toksykol. 2013;46:206-210.
  46. Liebman M., Al-Wahsh I.A. Probiotics and other key determinants of dietary oxalate absorption. Adv. Nutr. 2011;2:254-260.
  47. Balcke P., Zazgornik J., Sunder-Plassmann G. i wsp. Transient hyperoxaluria after ingestion of chocolate as a high risk factor for calcium oxalate calculi. Nephron. 1989;51:32‑34.
  48. Caperton C., Block S., Viera M., Keri J., Berman B. Double-blind, Placebo-controlled Study Assessing the Effect of Chocolate Consumption in Subjects with a History of Acne Vulgaris. J. Clin. Aesthet. Dermatol. 2014;7:19-23.

Tekst pochodzi z Annales Academiae Medicae Silesiensis – wydanie elektroniczne 2018 EISSN  1734-025X

http://annales.sum.edu.pl/archiwum_publikacje/10_2018.pdf

 

Zapraszamy do zaprenumerowania kwartalnika Food Science: https://foodscience.pl/prenumerata/

 

Wszystkim Czytelnikom po przeczytaniu artykułu o czekoladzie i jej wpływie na zdrowie człowieka, gorąco polecamy naturalne produkty firmy Bartfan, w której ofercie znaleźć można m.in. czekolady gorzkie słodzone stewią i ksylitolem oraz całą gamę innych czekoladowych, zdrowych słodyczy. https://www.facebook.com/bartfan.eu/

czekolada zdrowazdrowa czekolada

 

 

 

 

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie będzie opublikowany. Wymagane pola są zaznaczone *