0
Wpływ czekolady na zdrowie

Wpływ czekolady na zdrowie człowieka

Małgorzata Musioł, Bartosz Błoński, Anna Stolecka-WarzechaJoanna Paprotna-Kwiecińska, Sławomir Wilczyński

Katedra i Zakład Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej w Sosnowcu, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Streszczenie

Ostatnie badania potwierdzają prozdrowotne właściwości czekolady. Jednak historia kakao jako leku sięga kilku tysięcy lat. Drzewo kakaowca rosnące w klimacie równikowym w wierzeniach starożytnych Majów i Azteków było boskim darem dla ludzkości zapewniającym mądrość i wiedzę uniwersalną. Z jego ziaren uzyskiwany jest proszek kakaowy służący do produkcji czekolady zawierającej wiele składników bioaktywnych, w tym witaminy, składniki mineralne, polifenole i kwasy tłuszczowe. Czekolada pozytywnie wpływa na nastrój, zmniejsza podatność na stany depresyjne oraz stres oksydacyjny. Spożycie czekolady w trakcie ciąży może poprawić stan psychiczny przyszłych matek i zmniejszyć negatywny wpływ matczynego stresu na niemowlę.   Dzięki wysokiej zawartości flawanoli wykazuje właściwości przeciwzapalne, przeciwalergiczne, przeciwwirusowe oraz przeciwnowotworowe. Pozytywnie wpływa na pamięć i umiejętności poznawcze, może zmniejszyć ryzyko demencji. Regularne spożywanie produktów zawierających kakao zmniejsza ryzyko zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych, a zwłaszcza udaru mózgu, oraz  może zmniejszyć obwodową oporność na insulinę u kobiet z cukrzycą typu 2. Działa pobudzająco po wysiłku psychicznym lub fizycznym. Zapewnia uczucie sytości, dlatego była dodawana do żołnierskich racji żywnościowych w czasie I Wojny Światowej. Należy jednak pamiętać, że spożycie czekolady podnosi poziom kwasu szczawianowego w moczu, oraz może prowadzić do zaostrzenia objawów trądziku pospolitego. Jest toksyczna dla zwierząt. Czekolada zawiera również związki, których znaczenie dla zdrowia nie jest szczegółowo poznane.

Słowa kluczowe: czekolada, zdrowie, kakao, flawonoidy, metyloksantyny, samopoczucie

 

Wstęp

Ostatnie badania coraz częściej potwierdzają sugerowane prozdrowotne właściwości czekolady, jednak historia kakao jako leku sięga tysięcy lat [1]. Rosnące w lasach tropikalnych Ameryki Południowej i Środkowej drzewa kakaowca osiągają wysokość do 12m, a owocować zaczynają w wieku ok. 5 lat. Są rezultatem krzyżowania i selekcji rozpoczętych w sposób naturalny około 35000 lat temu [2]. Ich uprawa i wykorzystanie plonów było bardziej popularne w Mezoamerce niż w Ameryce Południowej, jednak nie wiadomo, gdzie powstały pierwsze uprawy [3]. Wiadomo, że drzewo kakaowca uprawiane było w państwie Majów już w 400 roku naszej ery [2]. Słowo kakao pochodzi z języka Olmeków zamieszkujących nizinne regiony wschodniego wybrzeża Zatoki Meksykańskiej [2,3]. Termin ten został następnie przyjęty przez sąsiadujących z nimi Majów [3]. Napoje sporządzane z nasion kakaowca spożywano podczas obrzędów, rytuałów i ważnych uroczystości [4]. Na naczyniach Majów noszących glif Wing-Quincunx, oznaczający naczynie do picia, znajdował się najczęściej glif oznaczający kakaw, czyli czekolada, kakao. W tak oznaczonych naczyniach znaleziono śladowe ilości  proszku kakaowego [5]. Populacje przedkolumbijskie używały czekolady jako lekarstwa [1]. Po zdominowaniu Majów przez Azteków około połowy XV wieku, władca najeźdźców Montezuma docenił napój wytwarzany przez tubylców z nasion kakaowca. Od tego czasu ziarna te uznawano za bardzo cenne, przechowywano wraz ze złotem i kamieniami szlachetnymi, i używano ich również jako walutę [2]. W tekstach starożytnych Majów kakao określane jest jako dar bogów [1]. Według zapisów starożytnych Azteków wierzono, że bóg Quetzalcoatl przybył na Ziemię przynosząc z nieba drzewo kakaowca w darze dla ludzkości. To od niego nauczono się przygotowywać napój „Tsocolatl” (gorzka woda), którego spożywanie miało dawać mądrość i wiedzę uniwersalną [2]. Czekoladę przygotowywano poprzez prażenie ziaren kakaowych w glinianych garnkach, następnie mielono przy użyciu kamieni. Mieszaninę dodawano do zimnej wody, często w połączeniu z innymi składnikami (przyprawy, miód) i ubijano do otrzymania piany [6]. Po odkryciu Ameryki czekolada została sprowadzona do Europy. W 1753r. słynny szwedzki naukowiec Carl Linneusz nazwał drzewo czekoladowe (Theobroma cacao) pokarmem bogów. Z biegiem czasu czekolada kojarzona była głównie z negatywnymi efektami jak otyłość, próchnica i choroby dziąseł. W ostatnim czasie pojawiła się szansa na rehabilitację czekolady i przywrócenie jej wartości w XVIII wieku [1].

 

Kwasy tłuszczowe, składniki mineralne i witaminy

Obecnie czekolada to żywność otrzymywana z kakao i cukrów, która zawiera co najmniej 35% całkowitego suchego kakao, nie mniej niż 18% masła kakaowego i nie mniej niż 14% odtłuszczonego suchego kakao [7].

Proces prowadzący do uzyskania czekolady rozpoczyna się łuskaniem i suszeniem nasion drzewa kakaowego, które następnie poddaje się procesowi fermentacji. Z mielonych, prażonych, łuskanych ziaren kakaowca otrzymuje się miazgę kakaową. W jej skład wchodzą beztłuszczowe substancje stałe, kakao  oraz masło kakaowe. Proszek kakaowy uzyskiwany jest poprzez usunięcie z miazgi kakaowej części masła kakaowego. Czekolada powstaje poprzez połączenie miazgi kakaowej z masłem kakaowym oraz cukrem. Ilość miazgi kakaowej decyduje o zabarwieniu czekolady. Miazga kakaowa zawiera wiele związków bioaktywnych, masło składa się z kwasów tłuszczowych, a kakao zawiera witaminy, składniki mineralne, błonnik i polifenole [8].

Masło kakaowe jest mieszaniną nienasyconych i nasyconych kwasów tłuszczowych: jednonienasycony kwas oleinowy stanowi ok. 35%, nasycone kwasy – stearynowy i palmitynowy stanowią odpowiednio ok. 35% i 25%, a pozostałe ok. 3%, to przede wszystkim wielonienasycony kwas linolowy [9] (Ryc. 1). Kwas stearynowy nie podwyższa stężenia cholesterolu w surowicy krwi w tym samym stopniu co inne nasycone kwasy tłuszczowe [9,10]. Jest to najprawdopodobniej związane z jego desaturacją do kwasu oleinowego zachodzącą w wątrobie [9].

Wpływ czekolady na zdrowie człowieka

Ryc.1. Struktura kwasów tłuszczowych wchodzących w skład masła kakaowego [11,12,13, 14].

 

Kwas oleinowy należy do rodziny kwasów tłuszczowych omega-9, które warunkowo zaliczane są do niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT). Spożycie kwasu oleinowego może regulować tempo opróżniania żołądka, poprzez wpływ na procesy wchłaniania cholesterolu w jelicie cienkim. Ponadto obniża poziom frakcji LDL oraz hamuje procesy krzepnięcia krwi [15]. Jest on składnikiem biomembran [16]. Wykazano, że kwas oleinowy w modelach zwierzęcych zmienia keratynizację nabłonka mieszkowego, co prowadzi do powstawania formacji comedo czyli zaskórników [17].

Kwas linolowy (LA) należy do egzogennych wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (WKT), które muszą być dostarczane do organizmu wraz z pożywieniem, czyli również należy do NNKT [18]. Kwas linolowy obniża poziom cholesterolu frakcji lipoprotein LDL 2-3 razy skuteczniej niż kwas oleinowy [15]. LA jest najważniejszym spośród rodziny omega‑6, ponieważ jest prekursorem kwasu γ‑linolenowego i kwasu arachidonowego [18]. Długołańcuchowe wielonienasycony kwasy tłuszczowe, m.in. kwas arachidonowy, są niezbędne  do prawidłowego rozwoju i funkcjonowania mózgu oraz siatkówki oka [19]. Występuje on w tłuszczu zwierzęcym i ludzkim, wątrobie, mózgu, narządach gruczołowych i jest składnikiem fosfatydów zwierzęcych. Jest prekursorem biosyntezy prostaglandyn, tromboksanów oraz leukotrienów [20].

Porcja gorzkiej czekolady (20g) o wartości energetycznej 100 kcal zawiera 1,7 g błonnika, a w niesłodzonym proszku kakaowym znajduje się niemal 2g błonnika na łyżkę stołową [8]. Większość składników błonnika znajdującego się w kakao jest nierozpuszczalna, co może zmniejszać ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 2 [21]. Błonnik korzystnie wpływa na rozwój bakterii probiotycznych. Udowodniono, że błonnik pokarmowy poprawia perystaltykę jelit, wypełnia je i stymuluje ich ruch. Spożycie błonnika pokarmowego prowadzi do zwiększenia objętości stolca i przyspieszenia pasażu pożywienia przez przewód pokarmowy przez co zapobiegaparciom, zmniejsza wchłanianie cholesterolu i trójglicerydów, redukuje ogólny poziom cholesterolu frakcji lipoprotein LDL cholesterolu, spowalnia rozkład węglowodanów, obniża poposiłkowe stężenie glukozy w surowicy krwi oraz wspomaga usuwanie toksyn i metali ciężkich z organizmu. Ponadto, pokarmy bogate w błonnik pokarmowy charakteryzują się wysokim współczynnikiem sytości. Dobowe zapotrzebowanie na błonnik wg. norm dla osoby dorosłej wynosi 20-25g  [22,23].

Ziarno kakaowca zawiera  składniki mineralne,  których znaczne ilości znajdują się również w czekoladzie. Składniki mineralne niezbędne są m.in. do prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka w tym, poszczególnych jego układów. Odpowiedni poziom magnezu, miedzi, potasu i wapnia w surowicy krwi, odgrywa istotną rolę w zapobieganiu chorobom sercowo-naczyniowych poprzez regulowanie napięcia ścian naczyń krwionośnych [9]. Zawartość składników mineralnych i witamin w 100g czekolady przedstawiono w Tabeli 1 [24].

 

Tab.1. Składniki mineralne oraz witaminy w 100g czekolady gorzkiej i mlecznej [24,25].

 

SkładnikiGorzka czekoladaMleczna czekolada 

Normy żywienia

 

[mg][µg][mg][µg][mg][µg]
Potas5816074700 (AI)
Fosfor244302580/700 (EAR/RDA)
Magnez16597M:330-400 (EAR/RDA)

K: 255-310 (EAR/RDA)

Wapń42294800-100 (EAR/RDA)
Żelazo2,11,2M: 6/10 (EAR/RDA)

K: 8-18 (EAR/RDA)

Jod2,35,595/150 (EAR/RDA)
Niacyna0,460,43M:12/16 (EAR/RDA)

K: 11/14 (EAR/RDA)

Witamina E

 

0,240,23M: 10

K:8

Tiamina0,0440,094M:1,1/1,3 (EAR/RDA)

K: 0,9/1,1 (EAR/RDA)

Ryboflawina0,0130,358M:1,1/1,3 (EAR/RDA)

K:0,9/1,1 (EAR/RDA)

Witamina C01,4M:75/90 (EAR/RDA)

K:60/75 (EAR/RDA)

β-karoten234920 (AI)
Witamina D00,0615

EAR – średnie zapotrzebowanie dobowe, RDA – zalecane spożycie dobowe, AI – wystarczające spożycie,

K – kobiety, M – mężczyźni

 

Bogata w magnez czekolada może być potencjalnym źródłem tego pierwiastka [26,27]. Tabliczka czekolady o masie 50g zapewnia od 25 do 50 mg magnezu. Zwiększone łaknienie czekolady w fazie przedmiesiączkowej może być związane z zwiększonym zapotrzebowaniem na ten składnik [28]. Magnez bierze udział w syntezie białek strukturalnych, aktywności skurczowej mięśni (poprzez wpływ na przekaźnictwo impulsów nerwowych) oraz wykazuje działanie antyarytmiczne wobec mięśnia sercowego [8,9,26]. Niedobór magnezu sprzyja dysfunkcji śródbłonka naczyń krwionośnych, może mieć udział w rozwoju nadciśnienia tętniczego poprzez przyśpieszenie powstawania zmian naczyniowych, które w konsekwencji prowadzi do miażdżycy i zakrzepicy [26].

Miedź jest kofaktorem wielu enzymów i niezbędna jest m.in. do prawidłowego  transportu żelaza, metabolizmu glukozy, ogólnego rozwoju niemowląt, ze szczególnym uwzględnieniem mózgu [29]. Dieta w krajach zachodnich dostarcza miedzi w zakresach poniżej wskazanego dziennego GDA (Guideline Daily Amounts – wskazane dzienne spożycie) [30]. Niedobór miedzi spotykany jest jednak rzadko. Do deficytu dochodzi najczęściej u osób, które mają nieodpowiednio zbilansowaną dietę albo są w trakcie kuracji odchudzającej. Trwałe niedobory miedzi prowadzić mogą do niedokrwistości, neutropenii i nieprawidłowości w układzie kostnym. Rzadziej występującymi implikacjami są: hipopigmentacja włosów, zahamowanie wzrostu kości na długość oraz nieprawidłowości w metabolizmie cholesterolu i glukozy [29]. Osiągnięcie ZDS (ZDS – zalecane dzienne spożycie, RDA – recommended dietary allowance) miedzi wymagałoby spożycia porcji czekolady o wartości energetycznej 1000 kcal, dlatego bardzo mało prawdopodobne jest, aby konsumpcja czekolady podwyższyła stężenie miedzi w surowicy krwi do szkodliwego poziomu [8].

Potas jest niezbędny do utrzymania osmolarności komórek i wraz z sodem jest odpowiedzialny za potencjał błonowy warunkujący pobudliwość komórek [9]. Zapewnia prawidłową gospodarkę wodno-elektrolitową oraz uczestniczy w regulacji ciśnienia osmotyczngo komórek. Aktywuje wiele enzymów ustrojowych i bierze udział w metabolizmie węglowodanów i białek. Eksperci European Food Safety Authority (EFSA) uważają, że nie ma biomarkerów stanu odżywienia potasem, które można byłoby wykorzystać w celu określenia zapotrzebowania na ten składnik [23]. Przyjmowany z pożywieniem może chronić przed nadciśnieniem spowodowanym nadmiernym spożyciem sodu [31].

 

Wpływ czekolady na nastrój

Czekolada jest najprawdopodobniej pokarmem o największym wpływie na nastrój. Jej właściwości poprawy stanu psychicznego wynikają z zawartości substancji psychoaktywnych: anandamidu, kofeiny, fenyloetyloaminy i magnezu. W sytuacjach stresowych oraz pod wpływem złego nastroju zwiększa się zapotrzebowanie na składniki modyfikujące neurotransmisję, co wzmaga apetyt na czekoladę [28].  Kakao zawiera również tryptofan, serotoninę i dopaminę, które pozytywnie oddziałują na procesy metaboliczne ludzkiego mózgu. Związki te wpływają korzystnie na produkcję endorfin, zmniejszając tym samym podatność na stany depresyjne [32]. Sugerowano, że osoby z depresją mogą czasowo złagodzić jej objawy spożywając czekoladę. Wynika to z zawartości tryptofanu niezbędnego w produkcji serotoniny [33]. Wykazano, że ludzie z wysokim (≥16) wynikiem testu Center for Epidemiologic Studies Depression Scale (CES-D) konsumują więcej czekolady niż badani z wynikiem wykluczającym depresje [34]. Czekolada w zbilansowanej diecie ciężarnej może poprawić stan psychiczny przyszłych matek, bowiem w okresie ciąży mogą występować wahania nastroju i okresy niepewności emocjonalnej. Stres prenatalny prowadzi do stanów lękowych niemowlęcia, a spożywanie czekolady podczas ciąży wydaje się być pomocne w zmniejszaniu negatywnego wpływu stresu matczynego na niemowlę [7]. Matki, które w czasie ciąży spożywały czekoladę kilka razy w tygodniu lub codziennie, oceniają pozytywnie reaktywność i aktywność u niemowląt w wieku 6 miesięcy [35].

 

Flawonoidy

Czekolada jest bardzo bogatym źródłem polifenoli, dzięki którym jej przechowywanie nie wymaga stosowania dodatkowych antyoksydantów [36]. Proszek kakaowy zawiera do 50 mg polifenoli na gram [8]. Wykazano, że filiżanka gorącej czekolady lub 30g czekolady posiada aktywność przeciwutleniającą porównywalną do 100 ml czerwonego wina [36].

Flawonoidy stanowią największą i najbardziej zróżnicowaną grupę związków fenolowych występujących w roślinach [37]. Ich budowa opiera się na 15‑węglowym szkielecie 2‑fenylochromanu, którego głównym elementem jest układ dwóch pierścieni benzenowych A i B pomiędzy którymi znajduje się heterocykliczny pierścień C zawierający tlen. Pierścień C tworzy układ piranu lub pironu [38]. Trójcykliczna struktura flawonoidów determinuje ich potencjał antyoksydacyjny, eliminację reaktywnych form tlenu, chelatowanie  żelaza i miedzi, oraz inhibicję enzymów [8]. Wśród flawonoidów wyróżniamy: flawanole i antocyjanidyny (pierścień C tworzy układ piranu), oraz flawony, flawanony, flawanole i izoflawony (pierścień C pozbawiony atomu tlenu tworzy układ pironu) (Ryc. 2) [38].

Przynależność do określonej  klasy jest ściśle związana z położeniem pierścienia fenylowego oraz ze stopniem utlenienia pierścienia piranowego [37]. Flawonoidy są rozpuszczalne w wodzie i podatne na utlenienie enzymatyczne oraz nieenzymatyczne [39]. Wykazano, że kakao i czekolada modyfikują mikroflorę jelitową w sposób analogiczny dla działania prebiotyków i probiotyków, a dieta bogata w flawonoidy, wspomaga leczenie wrzodów trawiennych [40, 41].

Wpływ czekolady na zdrowie człowieka

Ryc. 2. Ogólna struktura flawonoidów; A – pierścień benzenowy, B – pierścień fenylowy, C – pierścień piranowy, D – układ pironu [37,41].

 

W świeżych ziarnach kakao znajdują się głównie takie polifenole jak: katechina, epikatechina, gallokatechina, procyjanidyny (oligomery epikatechiny i katechiny) i glikozydy – głównie 3‑O‑glukozyd i 3‑O‑arabinozyd. Kakao i czekolada to źródła flawon-3‑oli oraz proantocyjanidyny [38].  Badania in vitro wykazały, że dzięki wysokiej zawartości flawanoli i procyjanidyn kakao wykazuje właściwości przeciwzapalne, przeciwalergiczne, przeciwwirusowe oraz przeciwnowotworowe [8].

Flawanole kakaowe mogą stymulować rozszerzenie naczyń krwionośnych dzięki modyfikacji syntezy tlenku azotu. Mają również właściwości przeciwzapalne i przeciwutleniające. Udowodniono, że spożycie kakaowych flawanoli zwiększa aktywność antyoksydacyjną wywołaną wysiłkiem fizycznym, jednak nie wykazano wpływu na peroksydację lipidów i stan zapalny w próbach wysiłkowych [43]. Stwierdzono również, że 250 mg flawanoli kakaowych łagodzi zmęczenie psychiczne i poprawia nieznacznie aspekty funkcji poznawczych [44].

Spożycie produktów bogatych w flawanole kakaowe powoduje zmniejszenie ryzyka występienia chorób nowotworowych i chorób sercowo-naczyniowych, korzystną zmianę profilu lipidowego w surowicy krwi, polepszenie funkcji śródbłonka, hamowanie agregacji płytek krwi i zmniejszenie odpowiedzi zapalnej [39]. Polifenole odgrywają ważną rolę w ograniczeniu starzenia komórkowego związanego z reaktywnymi formami tlenu. Regularne spożywanie polifenoli może zmniejszyć ryzyko wystąpienia chorób cywilizacyjnych [45]. Spożywanie przez 8 tygodni czekolady bogatej w polifenole zmniejsza objawy chronicznego zmęczenia niezależnie od płci badanych [46]. Już po siedmiu dniach konsumpcji gorzkiej czekolady zaobserwowano zmniejszenie reaktywności płytek krwi oraz poprawę profilu lipidowego u osób uczestniczących w badaniu, jednak zmniejszenie stanu zapalnego, polegające na redukcji poziomu hsCRP, zaobserwowano tylko u kobiet [47]. U osób spożywających czekoladę zaobserwowano również wydłużenie czasu tworzenia się skrzepu ex vivo oraz zmniejszenie stężenia produktów przemiany tromboksanu w moczu [48].

 

Czekolada a ryzyko cukrzycy, zawału serca i udaru mózgu

Modyfikacje stylu życia, w tym nawyków żywieniowych, mają znaczny wpływ na czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, takich jak miażdżyca czy nadciśnienie. Istnieje kilka mechanizmów wyjaśniających kardioprotekcyjne właściwości flawonoidów kakaowych. Są to działania antyoksydacyjne, antyagregacyjne i przeciwzapalne. Za zmniejszenie ryzyka chorób sercowo-naczyniowych prawdopodobnie odpowiedzialny jest też ich wpływ na zwiększenie syntezy tlenku azotu lub zmniejszenie jego rozkładu, zwiększenie stężenia lipoprotein o dużej gęstości (HDL), poprawę czynności śródbłonka naczyniowego i obniżenie ciśnienia tętniczego [49,50,51,52,53,54]. Ponadto, u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym i upośledzoną tolerancją glukozy gorzka czekolada nie tylko obniżyła ciśnienie krwi i poprawiła funkcję śródbłonka, ale także poprawiła wrażliwość na insulinę i funkcjonowanie komórekβ89 [55]. Regularne spożywanie produktów zawierających kakao może zmniejszyć ryzyko zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych, a zwłaszcza udaru mózgu. Zmniejszenie ryzyka śmierci w skutek chorób sercowo-naczyniowych zaobserwowano w grupie spożywającej czekoladę przynajmniej 2 razy w tygodniu. Udar mózgu i zawał serca występowały najrzadziej w grupie o najwyższym spożyciu czekolady [54,56].

Regularna konsumpcja kakao i zawierających go produktów może zmniejszyć ryzyko niepłodności [7]. Udowodniono, że stres oksydacyjny jest ściśle związany z przyczynami niepłodności męskiej i żeńskiej, chorobami układu rozrodczego (np. zespół policystycznych jajników) oraz powikłaniami w ciąży [57]. Bioaktywne składniki kakao i czekolady mogą przyczyniać się do zmniejszenia trudności reprodukcyjnych poprzez wpływ wywierany na śródbłonek naczyń i krążenie [7]. W trakcie ciąży organizacja cząsteczek lipidowych w warstwach bimolekularnych oraz komórkowa aktywność redoks ulegają zmianom, które prowadzą do zmniejszenia całkowitej zdolności antyoksydacyjnej surowicy krwi. Największa zmiana aktywności redoks obserwowana jest w przypadkach prowadzących do spontanicznej aborcji oraz podczas zatrucia ciążowego [58]. Zaburzenie równowagi oksydacyjnej u kobiet w ciąży oraz zwiększone zapotrzebowanie na spożywanie takich grup produktów, które pozwolą odpowiednio zbilansować rację pokarmową, prowadzi do poszukiwania nowych strategii żywieniowych [59]. Dostępne dowody naukowe sugerują, że dzienne spożycie czekolady bogatej w kakao w niewielkich ilościach (30g na dobę przez 24 tygodnie) może wpłynąć pozytywnie na przebieg ciąży poprzez m.in. stabilizację ciśnienia tętniczego krwi, bez dodatkowych negatywnych konsekwencji takich jak wzrost masy ciała kobiety w poszczególnych trymestrach [60]. Czekoladę mogą spożywać kobiety w ciąży, ponieważ nie stwierdzono negatywnego wpływu na zdrowie matki i płodu, przeciwnie – badania ujawniają korzystne efekty dla matki oraz dziecka zarówno w okresie płodowym jak i pourodzeniowym [7].

Kakao i czekolada zmniejszają insulinooporność komórek – czynnika ryzyka dla cukrzycy typu 2 [61]. Wykazano, że spożywanie czekolady bogatej w flawonoidy, a szczególnie flawon-3‑ole i izoflawony przez jeden rok, może zmniejszyć obwodową oporność na insulinę u kobiet z cukrzycą typu 2 [62].

 

Demencja i umiejętności poznawcze

Flawonoidy wzbudzają zainteresowanie jako potencjalne nutraceutyki posiadające szerokie pole działania polegające na m.in. kardioprotekcji, neuroprotekcji i neuromodulacji [63]. Jak wskazują wyniki badań, konsumpcja flawonoidów wykazuje hamujący wpływ na rozwój choroby Alzheimera w  modelach zwierzęcych, poprzez hamowanie powstawania i agregacji patologicznej postaci β‑amyloidu [64]. Stwierdzono, że flawonoidy są inhibitorami indukowanej przez heparynę agregacji białka tau, a ich spożycie zmniejsza ryzyko wystąpienia demencji [65,66]. Wczesne wprowadzenie kakao do diety może ograniczyć ryzyko problemów rozwojowych i funkcjonalnych związanych z dysfunkcją śródbłonka, hipoperfuzją mózgu, czy też zaburzeniami mózgowymi chorób metabolicznych. Nie ustalono jednak jak wcześnie należy wprowadzić kakao i jego produkty do diety, aby zoptymalizować jego działanie neuroprotekcyjne. Dysfunkcja śródbłonka jest często związana z ekspozycją na cząstki stałe zanieczyszczające powietrze atmosferyczne [67,68]. Wykazano, że wprowadzenie do diety kakao oraz gorzkiej czekolady łagodzi negatywny wpływ zanieczyszczeń powietrza ograniczając ryzyko zapalenia nerwów, zmian objętościowych i strukturalnych mózgu, oraz wczesnego rozwoju neuropatologicznych cech choroby Alzheimera i Parkinsona [68,69]. Ponadto codzienne spożycie czekolady przez kobiety w trakcie ciąży wywołuje pozytywną reaktywność i aktywność u niemowląt w wieku 6 miesięcy [35]. Neuroprotekcyjne działanie flawonoidów opiera się najprawdopodobniej na dwóch procesach. W pierwszym flawonoidy oddziałują z kaskadami przekazywania sygnałów neuronalnych (głównie z kaskadami sygnałowymi kinaz białkowych i lipidowych), w drugim indukują obwodowy i mózgowy przepływ krwi w sposób prowadzący do angiogenezy i wzrostu nowych komórek nerwowych w hipokampie. Dlatego regularne spożywanie flawonoidów może potencjalnie zmniejszyć neurodegradację skutkującą różnymi zaburzeniami neurologicznymi , nie tylko zmniejszyć częstość występowania upośledzenia funkcji poznawczych, ale wręcz je wzmocnić [70,71,72]. W krajach o wysokim poziomie spożycia czekolady w przeliczeniu na jednego mieszkańca odnotowano największą liczbę laureatów Nagrody Nobla [73]. Wysoka korelacja między konsumpcją czekolady a liczbą laureatów Nagrody Nobla nie wskazuje jednoznacznie związku przyczynowego, a doniesienie Medderli wywołało żywą dyskusję. Wykazano również wysokie wartości współczynnika korelacji między liczbą laureatów Nagrody Nobla, a spożyciem mleka, nietolerancją laktozy, zasobami gospodarczymi kraju i produktem krajowym brutto [74,75,76,77].

Według różnych badań epikatechina jest związkiem występującym w największych ilościach w ziarnach kakaowych, stanowi ona ok. 35% całkowitej zawartości fenoli [78]. Wykazano, że epikatechina nie tylko odwraca zaburzenia poznawcze, ale wzmacnia też tworzenie pamięci długotrwałej [71]. Obecność epikatechiny w kakao i czekoladzie związana jest z ich korzystnym oddziaływaniem na śródbłonek naczyniowy, co wynika z jej wpływu na regulację wytwarzania tlenku azotu. Epikatechiny poprawiają funkcje naczyniowe, zmniejszają ciśnienie krwi oraz aktywność płytek krwi [79,80,81,82,83].

Oprócz flawonoidów ziarna kakaowca zawierają szereg innych związków, w tym kwasy fenolowe, amidy kwasu hydroksycynamonowego i stylbeny, których znaczenie dla zdrowia nie jest jeszcze szczegółowo poznane [39].

 

Resweratrol

Kakao i czekolada zawierają również odpowiednio 1,85 mg/kg i 0,35 mg/kg trans‑resweratrolu należącego do rodziny stylbenów [84]. Działanie kardiopotekcyjne resweratrolu wiąże się z promowaniem wazo relaksacji tętnic, hamowaniem agregacji płytek i utlenienia LDL [85]. Resweratrol wykazuje właściwości przeciwutleniające, przeciwzapalne, przeciwwirusowe i przeciwnowotworowe [85,86]. Hamuje wzrost komórek nowotworowych poprzez zwiększoną apoptozę i/lub blokowanie cyklu komórkowego [85]. Wykazuje również działanie neuroprotekcyjne. Badania sugerują, że resweratrol sprzyja usuwaniu neurotoksycznych peptydów β-amyloidu opóźniając inicjacje patologicznych zmian choroby Alzheimera [86].

 

Kwas p-kumarowy

Czekolada jest jednym z głównych naturalnych źródeł kwasu p-kumarowego. Związek ten potencjalnie może przeciwdziałać uszkodzeniom serca powstałym w wyniku stresu oksydacyjnego wywołanego przez doksorubicynę [87]. Wykazano, że kwas p‑kumarowy zapobiega dysfunkcji lizosomalnej i przywraca prawidłowy poziom produktów peroksydacji lipidów oraz aktywność enzymów lizosomalnych do poziomu zbliżonego do normy [88]. Wykazuje on właściwości antyoksydacyjne oraz antyapoptyczne [89].

 

Metyloksantyny

Ksantyna i jej pochodne są związkami pośrednimi podczas syntezy GMP, GDP i GTP w komórkach [90]. Zauważono bezpośredni efekt psychoaktywny wywołany metyloksantynami zawartymi w kakao [91]. Stężenie kofeiny w kakao i w czekoladzie jest stosunkowo niskie: 50g czekolady mlecznej zawiera ok. 15 mg kofeiny, a stężenie teofiliny jest tak niskie, że jej obecność jest najczęściej ignorowana [92].

Teobromina i kofeina zaliczane są do roślinnych leków moczopędnych eliminujących chlorki. Zwiększają również wydalanie sodu [93]. Działają pobudzająco, np. po wysiłku psychicznym lub fizycznym, pozytywnie wpływają na koncentrację i zmniejszają zmęczenie [32]. Udowodniono, że przyjmowane z pożywieniem metyloksantyny, a w szczególności kofeina, teobromina i teofilina, przyspieszają lipolizę komórkową i stymulują termogenezę, co może prowadzić do zmniejszenia masy ciała [94].

Podstawowym alkaloidem występującym w Theobroma cacaojest teobromina, która wpływa na gorzki smak czekolady [92,95]. Ten ksantynowy alkaloid stosowano jako środek moczopędny oraz wspomagający leczenie dusznicy bolesnej i nadciśnienia (Ryc. 3) [96].

Teobromina hamuje krystalizację kwasu moczowego, a kryształy powstające w jej obecności są cieńsze i dłuższe dzięki czemu tworzenie się złogów w nerkach i drogach moczowych jest utrudnione. Teobromina działa jako inhibitor krystalizacji o wysokim potencjale w zapobieganiu i leczeniu klinicznym kamicy moczanowej [97]. Obecnie znajduje też zastosowanie jako lek rozszerzający oskrzela oraz naczynia krwionośne. Ma niewielkie działanie pobudzające na ośrodkowy układ nerwowy [96]. Teobromina wykazuje największą zdolność do zmniejszania biodostępności lipidów z metylkoksantyn występujących w czekoladzie [94]. Jej głównym mechanizmem działania jest hamowanie fosfodiesteraz oraz blokowanie receptorów adenozyny [91, 94].

Wpływ czekolady na zdrowie człowieka

Ryc. 3. Struktura teobrominy [89].

 

Kaszel występujący u zdrowych osób jest odruchem ochronnym, jednak uporczywy może stanowczo obniżyć jakość życia [98]. Jest on jedną z najczęstszych dolegliwości, z jaką pacjenci udają się po pomoc medyczną[99]. Potwierdzono, że teobromina może zapobiec kaszlowi wywołanemu przez kapsaicynę bez działania niepożądanego, dlatego może być alternatywą dla kodeiny stosowanej w lekach przeciwkaszlowych. Wywołanie kaszlu u badanych, którym podano teobrominę, wymagało trzykrotnie większej dawki kapsaicyny niż w przypadku grupy zażywającej placebo. Nie zauważono znaczącej różnicy między grupą placebo, a grupą która przyjęła kodeinę [98]. Teobromina najprawdopodobniej tłumi kaszel hamując aktywację aferentnej drogi nerwowej [91]. Podana w postaci aerozolu dyfunduje do układu oddechowego. Zdolność teobrominy do przenikania przez błony biologiczne jest związana nie tylko z jej lipofilnością, ale również może wynikać z pozycji grup alkilowych w pierścieniu purynowym [100]. Udowodniono również, że regulacja fosfodiesterazy czwartej, kinazy białkowej B, kinazy białkowej aktywowanej miogenem p 38 oraz czynnika jądrowego kappa B indukuje potencjalny efekt przeciwnowotworowy teobrominy w proliferacji złośliwego glejaka wielopostaciowego [101].

Teobromina wykazuje również inne, ważne działania, które są niezależne od receptorów adenozyny. Badania in vitrowykazały ochronny wpływ teobrominy na powierzchnię szkliwa ludzkich zębów trzonowych [102]. Chroni ona też układ sercowo-naczyniowy przez zwiększenie poziomu cholesterolu frakcji lipoprotein HDL w surowicy oraz zmniejszenie poziomu cholesterolu LDL, redukując w ten sposób ryzyko wystąpienia choroby wieńcowej [103]. Konsumpcja gorzkiej czekolady przez 15 dni zwiększyła stężenie cholesterolu HDL również w przypadku osób z HIV/AIDS poddanych terapii przeciwwirusowej, która prowadzi do dyslipidemii i zaburzeń równowagi oksydacyjnej. Prawdopodobnie było to efektem obecności kwasu stearynowego, polifenoli i teobrominy [104]. Wykazano, że teobromina zmniejsza stres oksydacyjny na poziomie komórkowym oraz wpływa na regulację ekspresji genów [91].

Teobromina jest bezpieczna dla ludzi, a jej zastosowanie powoduje mniej efektów niepożądanych niż zastosowanie kofeiny. Należy jednak pamiętać, że teobromina może być niebezpieczna dla zwierząt domowych, takich jak psy i koty, dlatego nie należy ich karmić czekoladą  [91].

Biorąc pod uwagę wpływ kofeiny na zdolność reprodukcyjną, należy pamiętać, że może ona swobodnie przechodzić przez barierę łożyskową, a jej metabolizm jest znacznie wolniejszy w trakcie ciąży [7]. W czasie ciąży okres półtrwania kofeiny może wydłużyć się niemal pięciokrotnie. Wraz z płynem owodniowym embrion może przyjąć do kilku miligramów kofeiny dziennie [105]. Płód nie ma wystarczającej ilości enzymów wspomagających proces rozkładu kofeiny, dlatego jej metabolity mogą gromadzić się w mózgu płodu [7]. Przy dawce przekraczającej 300 mg/dobę wykazano embriotoksyczne działanie kofeiny [105]. Należy jednak pamiętać o pozytywnym wpływie kofeiny, która wraz z innymi metyloksantynami jest wykorzystywana przy leczeniu bezdechu wcześniaczego [106]. Kofeina jest nieselektywnym antagonistą receptorów adenozyny, może więc poprawić m.in. wentylację minutową, wrażliwość na CO­2, skurcze przeponowe, funkcję mięśni oddechowych. Wykazano, że spożywanie kofeiny przez osoby dorosłe, powoduje zmniejszenie ryzyka występowania chorób neurologicznych w późniejszym okresie życia. Metyloksantyny, jako inhibitory receptora adenozyny, zwiększają żywotność neuronów oraz zwiększają ich aktywność [90].

 

Czekolada a kamica szczawianowa

Czekolada jest źródłem wielu składników aktywnych biologicznie, jednak ze względu na dużą zawartość szczawianów należy do produktów przeciwwskazanych w schorzeniach układu moczowego, takich jak hiperoksaluria, która może prowadzić do kamienicy szczawianowej. Zawartość kwasu szczawiowego w ziarnie kakaowym wynosi ok. 1,5g/kg, a jego zawartość w czekoladzie zależy od udziału miazgi kakaowej w kuwerturze. Proces fermentacji i suszenie istotnie nie wpływa na zawartość tego składnika [107]. Wykazano, że zawartość rozpuszczalnego szczawianu w ciemnej czekoladzie stanowi 82%, a w mlecznej 50% całej zawartości szczawianów [108]. Spożycie czekolady znacząco podnosi poziom kwasu szczawianowego w moczu. Jest to stan przejściowy związany z wchłanianiem kwasu w górnym odcinku przewodu pokarmowego. Największe wartości stwierdzono po 2-4 godzinach od spożycia czekolady i wynosiły one 235% wskaźnika wydalania na czczo w próbie z 50g czekolady i 289% w próbie ze 100g czekolady. Są to wartości charakterystyczne dla hiperoksalurii. Na wchłanianie kwasu szczawiowego nie wpływało podanie ranitydyny [109].

 

Wpływ czekolady na trądzik pospolity

Trądzik pospolity (acne vulgaris) jest schorzeniem dotykającym głównie osób młodych, związanym z nadczynnością gruczołów łojowych, cechującym się obecnością zaskórników, wykwitów grudkowo-krostkowych i torbieli ropnych umiejscowionych w okolicach łojotokowych (twarz, plecy). Przez wiele lat uważano, że regularne spożywanie czekolady nie ma wpływu na zaostrzenie trądziku [17,110]. Wykazano jednak, że spożywanie 25g gorzkiej czekolady dziennie przez 4 tygodnie istotnie zwiększa liczbę zaskórników i grudek zapalnych u mężczyzn ze skłonnością trądziku [17]. Potwierdzono również, że spożycie czekolady zaostrza zmiany skórne u mężczyzn w wieku 18 do 35 lat ze skłonnością do trądziku [110]. Osoby chorujące zatem na trądzik pospolity i jego odmiany, powinny zwrócić szczególną uwagę na odpowiednio zbilansowaną dietę oraz unikanie nadmiernego spożycia produktów zawierających kakao, w tym czekoladę.

 

Podsumowanie

W ostatnich latach wzrosło zainteresowanie potencjalnymi efektami prozdrowotnymi składników żywności. Rozwinęła się dziedzina nutraceutyków i żywności funkcjonalnej. Postęp techniczny umożliwił zrozumienie niektórych mechanizmów molekularnych kryjących się za udowodnionymi korzyściami zdrowotnymi wynikającymi z konsumpcji kakao i czekolady. Ich spożycie wiąże się z polepszeniem funkcji układu sercowo-naczyniowego, metabolizmu, a także modulowaniem funkcji odpornościowej jelit. Większość efektów przypisywanych spożyciu kakao i jego produktów, a związanych z układem odpornościowym oraz z biochemicznymi procesami lipidów w błonie jelita cienkiego, wynika nie tylko z zawartości błonnika, ale również z możliwego udziału polifenoli oraz innych związków. Dzięki ich zawartości ziarna kakaowca i produkty pochodne, w tym czekolada, mają właściwości przeciwnowotworowe, przeciwmutagenne, przeciwzapalne, przeciwadhezyjne, przeciwutleniające oraz także  przeciwdepresyjne. Czekoladę można stosować u kobiet w ciąży, ponieważ nie stwierdzono negatywnego wpływu na zdrowie matki i płodu. Natomiast badania ujawniają korzystne efekty dla matki, płodu i przyszłego dziecka.

Niestety, korzyści wynikające z konsumpcji czekolady mogą być zniweczone przez jej wysoką kaloryczność wynikającą z dużej zawartości sacharozy i tłuszczu. Dlatego czekolada przygotowana według klasycznej receptury uważana jest za pokarm nieodpowiedni dla osób otyłych i osób z hipoglikemią poposiłkową. W ostatnich latach pojawiły się na rynku produkty czekoladowe słodzone alternatywnie, jednak zawsze należy pamiętać, że czekolada ma spory ładunek energetyczny, i – jeśli traktować ją jako produkt leczniczy – powinna być stosownie dawkowana. 

 

Piśmiennictwo:

  1. Lippi D. Sin and pleasure: the history of chocolate in medicine. J. Agric. Food. Chem. 2015;63:9936-9941.
  2. Verna R. The history and science of chocolate. Malays. J. Pathol. 2013;35:111-121.
  3. Dillinger T.L., Barriga P., Escarcega S., Jimenez M., Salazar Lowe D., Grivetti LE. Food of the gods: cure for humanity? A cultural history of the medicinal and ritual use of chocolate. J. Nutr. 2000;130:2057s-2072s.
  4. Bilek M., Stawarczyk K., Stępień A. Analiza zawartości kofeiny w naparach kakao z wykorzystaniem wysokosprawnej chromatografii cieczowej. Bromat. Chem. Toksykol. 2013;46:449-454.
  5. Houston S.D., Stuart S.T., Taube K.A. Folk classification of Classic Maya pottery. Am. Anthropol. 1989;91:720-726.
  6. Beckett S.T., Industrial chocolate manufacture and use. Blackwell Publishing Ltd., York, 2009.
  7. Brillo E., Di Renzo G.C. Chocolate and Other Cocoa Products: Effects on Human Reproduction and Pregnancy. J. Agric. Food. Chem. 2015;63:9927-9935.
  8. Katz D.L., Doughty K., Ali A. Cocoa and Chocolate in Human Health and Disease. Antioxid. Redox Signal. 2011;15:2779-2811.
  9. Steinberg F.M., Bearden M.M., Keen C.L. Cocoa and chocolate flavonoids: Implications for cardiovascular health. J. Am. Diet. Assoc. 2003:103:215-223.
  10. Hunter J.E., Zhamg J., Kris-Etherton P.M. Am. J. Clin. Nutr. Cardiovascular disease risk of dietary stearic acid compared with trans, other saturated, and unsaturated fatty acids: a systematic review. 2010;91:46-63.
  11. Kwas linolowy [CID: 5280450] w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  12. Kwas oleinowy [CID: 445639] w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  13. Kwas stearynowy [CID: 5281] w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  14. Kwas palmitynowy [CID: 985] w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  15. Cichosz G., Czeczot H. Tłuszcz mlekowy – źródło antyoksydantów w diecie człowieka. Bromat. Chem. Toksykol. 2011;54:8-16.
  16. Delgado G.E., Kramer B.K., Lorkowski S., Marz W., von Schacky C., Kleber M.E. Individual omega-9 monounsaturated fatty acids and mortality-The Ludwigshafen Risk and Cardiovascular Health Study. J. Clin. Lipidol. 2017;11:126-135.
  17. Vongraviopap S., Asawanonda P,. Dark chocolate exacerbates acne. Int. J. Dermatol. 2016;55:587-591.
  18. Bojarowicz H., Woźniak B. Wielonienasycone kwasy tłuszczowe oraz ich wpływ na skórę. Probl. Hig. Epidemiol. 2008;89:471-475.
  19. Achremowicz K., Szary-Sworst K. Wielonienasycone kwasy tłuszczowe czynnikiem poprawy stanu zdrowia człowieka. Zywn.-Nauk. Technol. Ja. 2005;3:23-35.
  20. Kwas arachidonowy [CID: 444899] [ang.] w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  21. Weickert M.O., Pfeiffer A.F. Metabolic effects of dietary fiber consumption and prevention of diabetes. J. Nutr. 2008;138:439-442.
  22. Bojarowicz H., Dźwigulska P. Suplementy diety. Część II. Wybrane składniki suplementów diety praz ich przeznaczenie. Hygeia Public Health. 2012;47:433-441.
  23. Wojtasik A., Kunachowicz H., Pietras E. Błonnik pokarmowy (włókno pokarmowe). W: Jarosz M. red. Normy żywienia dla populacji polskiej. Instytut Żywności i Żywienia im. prof. dra med. Aleksandra Szczygła, Warszawa, 2017:115-129.
  24. Kunachowicz H., Nadolna I., Iwanow K., Przygoda B.. Wartość odżywcza wybranych produktów spożywczych i typowych potraw. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2012:25-84.
  25. Jarosz M. Normy żywienia dla populacji polskiej – nowelizacja. IŻŻ, 2017,203-228.
  26. Maier J.A., Malpuech-Brugere C., Zimowska W., Rayssiguier Y., Mazur A. Low magnesium promotes endothelial cell dysfunction: implications for atherosclerosis, inflammation and thrombosis. Biochim Biophys Acta. 2004;1689:13-21.
  27. Planells E., Rivero M., Carbonell J., Mataix J., Llopis J. Ability of a cocoa product to correct chronic Mg deficiency in rats. J. Agric. Food Chem. 1997;45:4017-4022.
  28. Benton D., Donohoe R.T. The effects of nutrients on mood. Public Health Nutr. 1999;2:403-409.
  29. Olivares M., Uauy R. Copper as an essential nutrient. Am. J. Clin. Nitr. 1996;63:791s-796s.
  30. Uauy R., Olivares M., Gonzalez M. Essentiality of copper in humans. Am. J. Clin. Nitr. 1998;67:952s-959s.
  31. Ando K., Matsui H., Fujita M., Fujita T. Protective effect of dietary potassium against cardiovascular damage in salt-sensitive hypertension: possible role of its antioxidant action. Curr. Vasc. Pharmacol. 2010;8:59-63.
  32. Matysek-Nawrocka M., Cyrankiewicz P. Substancje biologicznie aktywne pozyskiwane z herbaty, kawy i kakao oraz ich zastosowanie w kosmetykach. Pos.t Fitoter. 2016;2:139-144.
  33. Moller S.E. Serotonin, carbohydrates, and atypical depression. Pharmacol. Toxicol. 1992;71:61-71.
  34. Rose N., Koperski S., Golomb B.A. Mood food: chocolate and depressive symptoms in a cross-sectional analysis. Arch. Intern. Med. 2010;170:699-703.
  35. Raikkonen K., Pesonen A.K., Jarvenpaa A.L., Strandberg T.E. Sweet babies: chocolate consumption during pregnancy and infant temperament at six months. Early Hum. Dev. 2004;76:139-145.
  36. Waterhouse A.L., Shirley J.R., Donovan J.L. Antioxidants in chocolate. Lancet. 1996;348:834.
  37. Jeszka M., Flaczyk E., Kobus-Cisowska J., Dziedzic K. Phenolics – characteristic and significance in food technology. Science Nature Technologies. 2010;4:#19.
  38. Kobylińska A., Janas K.M. Prozdrowotna rola kwercetyny obecnej w diecie człowieka. Postepy Hig. Med. Dosw. 2015;69:51-62.
  39. Oracz J., Nebesny E., Żyżelewicz D. Changes in the flavan-3-ols, anthocyanins, and flavanols composition of cocoa beans of different Theobroma cacao L. groups affected by roasting conditions. Eur. Food Res. Technol. 2015;241:663-681.
  40. Hayek N. Chocolate, gut microbiota, and human health. Front Pharmacol. 2013;4:#11.
  41. Farzaei M.H., Abdollahi M., Rahimi R. Role of dietary polyphenols in the management of peptic ulcer. World J. Gastroenterol. 2015;21:6499-6517.
  42. Majewska M., Czeczot H. Flawanoidy w profilaktyce i terapii. Terapia i leki. 2009;65:369-377.
  43. Decroix L., Tonoli C., Soares D.D. i wsp. Acute cocoa Flavanols intake has minimal effects on exercise-induced oxidative stress and nitric oxide production in healthy cyclists: a randomized controlled trial. J. Int. Soc. Sports Nutr. 2017;14:#28.
  44. Massee L.A., Ried K., Pase M. i wsp. The acute and sub-chronic effects of cocoa flavanols on mood, cognitive and cardiovascular health in young healthy adults: a randomized, controlled trial. Front. Pharmacol. 2015;6:#93.
  45. Costa Ch., Tsatsakis A., Mamoulakis Ch. i wsp. Current evidence on the effect of dietary polyphenols intake on chronic diseases. Food Chem. Toxicol. 2017;110:286-299.
  46. Sathyapalan T., Beckett S., Rigby A.S., Mellor D.D., Atkin S.L. High cocoa polyphenol rich chocolate may reduce the burden of the symptoms in chronic fatigue syndrome. Nutr. J. 2010;9:#55.
  47. Hamed M.S., Gambert S., Bliden K.P. i wsp. Dark chocolate effect on platelet activity, C‑reactive protein and lipid profile: a pilot study. South Med. J. 2008;101:1203-1208.
  48. Bordeaux B., Yanek L.R., Moy T.F. i wsp. Casual chocolate consumption and inhibition of platelet function. Prev. Cardiol. 2007;10:175-180.
  49. Scalbert A., Manach C., Morand Ch., Remesy Ch., Jimenez L. Dietary polyphenols and the prevention of diseases. Crit. Rev. Food Sci. Nutr. 2005;45:287-306.
  50. Grassi D., Desideri G., Ferri C. Protective effects of dark chocolate on endothelial function and diabetes. Curr. Opin. Clin. Nutr. Metab. Care. 2013;16:662-668.
  51. West S.G., McIntyre M.D., Piotrowski M.J. i wsp. Effects of dark chocolate and cocoa consumption on endothelial function and arterial stiffness in overweight adults. Br. J. Nutr. 2014;111:653-661.
  52. Grassi D., Desideri G., Croce G., Tiberti S., Aggio A., Ferri C. Flavonoids, vascular function and cardiovascular protection. Curr. Pharm. Des. 2009;15:1072-1084.
  53. Grassi D., Desideri G., Ferri C. Flavonoids: antioxidants against atherosclerosis. Nutrients. 2010;2:889-902.
  54. Buijsse B., Feskens E.J., Kok F.J., Kromhout D. Cocoa intake, blood pressure, and cardiovascular mortality: the Zutphen Elderly Study. Arch. Intern. Med. 2006;166:411-417.
  55. Corti R., Flammer A.J., Hollenberg N.K., Luscher T.F. Cocoa and cardiovascular health. Circulation. 2009;119:1433-1441.
  56. Dong J.Y., Iso H., Yamagishi K., Sawada N., Tsugane S. Chocolate consumption and risk of stroke among men and women: A large population-based, prospective cohort study. Atheroscierosis. 2017;260:8-12.
  57. Agarwal A., Aponte-Mellado A., Premkumar B.J., Shaman A., Gupta S. The effects of oxidative stress on female reproduction: a review. Reprod. Biol. Endocrinol. 2012;10:#49.
  58. Jauniaux E., Poston L., Burton GJ. Placental-related diseases of pregnancy: Involvement of oxidative stress and implications in human evolution. Hum. Reprod. Update. 2006;12:747-755.
  59. Alberti-Fidanza A., Di Renzo G.C., Burini G., Antonelli G., Perriello G. Diet during pregnancy and total antioxidant capacity in maternal and umbilical cord blood. J. Matern. Fetal. Neonat. Med. 2002;12:59-63.
  60. Di Renzo G.C., Brillo E., Romanelli M. i wsp. Potential effects of chocolate on human pregnancy: a randomized controlled trial. J. Matern. Fetal. Neonatal. Med. 2012;25:1860‑1867.
  61. Crichton G.E., Elias M.F., Dearborn P., Robbins M. Habitual chocolate intake and type 2 diabetes mellitus in the Maine-Syracuse Longitudinal Study: [1975–2010]: Prospective observations. Appetite. 2017;108:263-269.
  62. Curtis P.J., Sampson M., Potter J., Dhatariya K., Kroon P.A., Cassidy A. Chronic ingestion of flavan-3-ols and isoflavones improves insulin sensitivity and lipoprotein status and attenuates estimated 10-year CVD risk in medicated postmenopausal women with type 2 diabetes: A 1-year, double-blind, randomized, controlled trial. Diabetes Care. 2012;35:226‑232.
  1. Socci V., Tempesta D., Desideri G., De Gennaro L., Ferrara M. Enhancing Human Cognition with Cocoa Flavonoids. Front Nutr. 2017;4:#19.
  2. Williams R.J., Spencer J.P. Flavonoids, cognition, and dementia: Actions, mechanisms, and potential therapeutic utility for Alzheimer disease. Free Radic. Biol. Med. 2012;52:35‑45.
  3. Taniguchi S., Suzuki N., Masuda M. i wsp. Inhibition of heparin-induced tau filament formation by phenothiazines, polyphenols, and porphyrins. J. Biol. Chem. 2005;280:7614‑7623.
  4. Commenges D., Scotet V., Renaud S., Jacqmin-Gadda H., Barberger-Gateau P., Dartiques J.F. Intake of flavonoids and risk of dementia. Eur J Epidemiol. 2000;16:357-363.
  5. Calderon-Garciduenas L., San Juan Chavez V., Vacaseydel-Aceves N.B. i wsp. Chocolate, Air Pollution and Children’s Neuroprotection: What Cognition Tools should be at Hand to Evaluate Interventions? Front Pharmacol. 2016;7:#232.
  6. Calderon-Garciduenas L., Mora-Tiscareno A., Franco-Lira M. i wsp. Flavonol-rich dark cocoa significantly decreases plasma endothelin-1 and improves cognition in urban children. Front. Pharmacol. 2013;4:#104.
  7. Villarreal-Calderon R., Torres-Jardon R., Palacios-Moreno J. i wsp. Urban air pollution targets the dorsal vagal complex and dark chocolate offers neuroprotection. Int. J. Toxicol. 2010;29:604-615.
  8. Spencer J.P. Flavonoids and brain health: multiple effects underpinned by common mechanisms. Genes Nutr. 2009;4:243-250.
  9. Knezevic B., Komatsuzaki Y., de Freitas E., Lukowiak K. A flavanoid component of chocolate quickly reverses an imposed. J. Exp. Biol. 2016;219:816-823.
  10. Crichton G.E., Elias M.F., Alkerwi A. Chocolate intake is associated with better cognitive function: the Maine-Syracuse Longitudinal Study. Appetite. 2016;100:126-132.
  11. Medderli F.H. Chocolate consumption, cognitive function, and Nobel laureates. N. Engl. J. Med. 2012;367:1562-1564.
  12. Linthwaite S., Fuller G.N. Milk, chocolate and Nobel prizes. Prect. Neurol. 2013;13:63.
  13. Dunstan F. Nobel prizes, chocolate and milk: the statistical view. Pract. Neurol. 2013;13:206-207.
  14. Ortega FB. The intriguing association among chocolate consumption, country’s economy and Nobel Laureates. Clin. Nutr. 2013;32:874-875.
  15. Li J. Economy and Nobel prizes: cause behind chocolate and milk? Pract. Neurol. 2014;14:#e1.
  16. Hernandez-Hernandez C., Viera-Alcaide I., Morales-Sillero A.M., Fernandez-Balanos J., Rodriguez-Gutierrez G. Bioactive compounds in Mexican genotypes of cocoa cotyledon and husk. Food Chem. 2018;240:831-839.
  17. Engler M.B., Engler M.M., Chen C.Y. i wsp. Flavonoid-rich dark chocolate improves endothelial function and increases plasma epicatechin concentrations in healthy adults. J. Am. Coll. Nutr. 2004;23:197-204.
  18. Steffen Y., Schewr T., Sies H. (-)-Epicatechin elevates nitric oxide in endothelial cells via inhibition of NADPH oxidase. Biochem. Biophys. Res. Commun. 2007;359:828-833.
  19. Richelle M., Tavazzi I., Enslen M., Offord E.A. Plasma kinetics in man of epicatechin from black chocolate. Eur. J. Clin. Nutr. 1999;53:22-26.
  20. Rein D., Lotito S., Holt R.R., Keen C.L., Schmitz H.H., Fraga C.G. Epicatechin in human plasma: in vivo determination and effect of chocolate consumption on plasma oxidation status. J. Nutr. 2000;130:2109s-2114s.
  21. Schroeter H., Heiss C., Balzer J. i wsp. (-)-Epicatechin mediates beneficial effects of flavanol-rich cocoa on vascular function in humans. Proc. Natl. Acad. Sci. USA. 2006;103:1024-1029.
  22. Hurst W.J., Glinski J.A., Miller K.B., Aqgar J., Davey M.H., Stuart D.A. Survey of the trans-Resveratrol and trans-Piceid Content of Cocoa-Containing and Chocolate Products. J. Agric. Food Chem. 2008;56:8374-8378.
  23. King R., Bomser J., Min D. Bioactivity of resveratrol. Compr. Rev. Food Sci. Food Saf. 2006;5:65-70.
  24. Braidy N., Jugder B.E., Poljak A. i wsp. Resveratrol as a Potential Therapeutic Candidate for the Treatment and Management of Alzheimer’s Disease. Curr. Top. Med. Chem. 2016;16:1951-1960.
  25. Abdel-Wahab M.H., El-Mahdy M.A., Abd-Ellah M.F., Helal G.K., Khalifa F., Hamada F.M. Influence of p-coumaric acid on doxorubicin-induced oxidative stress in rat’s heart. Pharmacol. Res. 2003;48:461-465.
  26. Roy A.J., Stanely Mainzen Prince P. Preventive effects of p-coumaric acid on lysosomal dysfunction and myocardial infarct size in experimentally induced myocardial infarction. Eur. J. Pharm. 2013;699:33-39.
  27. Stanely Mainzen Prince P, Roy A.J. p-Coumaric acid attenuates apoptosis in isoproterenol-induced myocardial infarcted rats by inhibiting oxidative stress. Int. J. Cardiol. 2013;168:3259-3266.
  28. Franco R., Onatibia-Astibia A., Martinez-Pinilla E. Health Benefits of Methylxanthines in Cacao and Chocolate. Nutrients. 2013;5:4159-4173.
  29. Martinez-Pinilla E., Onatibia-Astibia A., Franco R. The relevance of theobromine for the beneficial effects of cocoa consumption. Front. Pharmacol. 2015;6:#30.
  30. Lambert J.P. Nutrition and health aspects of chocolate. W: Beckett ST. Industrial chocolate manufacture and use. Blackwell Publishing Ltd. York 2009:623-635.
  31. Lutomski J., Hasik J. Fitoterapia w urologii. 2000;4:8-12.
  32. Wikiera A., Mika M. Wpływ metyloksantyn na emulgację i biodostępność lipidów masła czacowaną in vitro. Zywn.-Nauk. Technol. Ja. 2012;3:55-63.
  33. McShea A., Leissle K., Smith M.A. The essence of chocolate: a rich, dark, and well-kept secret. Nutrition. 2009;25:1104-1105.
  34. Teobromina [CID: 5429] w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  35. Grases F., Rodriquez A, Costa-Bauza A. Theobromine Inhibits Uric Acid Crystallization. A Potential Application in the Treatment of Uric Acid Nephrolithiasis. PLoS One. 2014;9:e111184.
  36. Usmani O.S., Belvisi M.G., Patel H.J. I wsp. Theobromine inhibits sensory nerve activation and cough. FASEB. J. 2005;19:231-233.
  37. Cherry D.K., Hing E., Woodwell D.A., Rechtsteiner E.A. National Ambulatory Medical Care Survey: 2006 summary. Natl. Health Stat. Report. 2008;(3):1-39.
  38. van Zyl J.M., Derendinger B., Seifart H.I., van der Bijl P. Comparative diffusion of drugs through bronchial tissue. Int. J. Pharm. 2008;357:32-36.
  39. Sugimoto N., Miwa S., Hotomi Y., Nakamura H., Tsuchiya H., Yachie A. Theobromine, the primary methylxanthine found in Theobroma cacao, prevents malignant glioblastoma proliferation by negatively regulating phosphodiesterase-4, extracellular signal-regulated kinase, Akt/mammalian target of rapamycin kinase, and nuclear fact. Nutr. Cancer. 2014;66:419-423.
  40. Karbul B., Ozcan M., Peker S., Nakamoto T., Simmons W.B., Falster AU. Evaluation of Human Enamel Surfaces Treated with Theobromine: A Pilot Study. Oral Health Prev. Dent. 2012;10:275-282.
  41. Khan N., Monagas M., Andres-Lacueva C. i wsp. Regular consumption of cocoa powder with milk increases HDL cholesterol and reduces oxidized LDL levels in subjects at high-risk of cardiovascular disease. Nutr. Metab. Cardiovasc. Dis. 2012;22:1046-1053.
  42. Souza S.J., Petrilli A.A., Teixeira A.M. i wsp. Effect of chocolate and mate tea on the lipid profile of individuals with HIV/AIDS on antiretroviral therapy: A clinical trial. Nutriotion. 2017;43-44:61-68.
  43. Wiśniewska-Łowigus M., Drobik P. Zagrożenia związane ze spożywaniem kofeiny w ciązy. 2013;1:28-33.
  44. Zhao J., Gonzalez F., Mu D. Apnea of prematurity: from cause to treatment. Eur. J. Pediatr. 2011;170:1097-1105.
  45. Jabłońska-Ryś E, Zalewska-Korona M, Michalak-Majewska M. Czekolada źródłem szczawianów rozpuszczalnych. Bromat. Chem. Toksykol. 2013;46:206-210.
  46. Liebman M., Al-Wahsh I.A. Probiotics and other key determinants of dietary oxalate absorption. Adv. Nutr. 2011;2:254-260.
  47. Balcke P., Zazgornik J., Sunder-Plassmann G. i wsp. Transient hyperoxaluria after ingestion of chocolate as a high risk factor for calcium oxalate calculi. Nephron. 1989;51:32‑34.
  48. Caperton C., Block S., Viera M., Keri J., Berman B. Double-blind, Placebo-controlled Study Assessing the Effect of Chocolate Consumption in Subjects with a History of Acne Vulgaris. J. Clin. Aesthet. Dermatol. 2014;7:19-23.

Tekst pochodzi z Annales Academiae Medicae Silesiensis – wydanie elektroniczne 2018 EISSN  1734-025X

http://annales.sum.edu.pl/archiwum_publikacje/10_2018.pdf

 

Zapraszamy do zaprenumerowania kwartalnika Food Science: https://foodscience.pl/prenumerata/

 

Wszystkim Czytelnikom po przeczytaniu artykułu o czekoladzie i jej wpływie na zdrowie człowieka, gorąco polecamy naturalne produkty firmy Bartfan, w której ofercie znaleźć można m.in. czekolady gorzkie słodzone stewią i ksylitolem oraz całą gamę innych czekoladowych, zdrowych słodyczy. https://www.facebook.com/bartfan.eu/

czekolada zdrowazdrowa czekolada

 

 

 

 

2

Czego nie lubi Twoja tarczyca?

Poznaj 10 najważniejszych czynników zaburzających aktywność wydzielniczą tarczycy

  1. Warzywa z rodziny kapustnych. Sałata, kapusta, brukselka – zawierają  w swoim składzie glukozynolaty oraz goitrogeny. Glukozynolat powoduje spadek aktywności sekrecyjnej tarczycy. Dzieje się tak z powodu zniwelowania syntezy tyroksyny. Następnie, skutkiem tych działań jest obniżony poziom T3 oraz T4 we krwi oraz podwyższony poziom aktywności tyreotropowej przysadki mózgowej.
  2. Fluor, chrom, brom – mogą powodować stan zapalny i obumieranie komórek tarczycy.
  3. Zbyt niska podaż kaloryczna w diecie!!!
  4. Nadmiar alkoholu.
  5. Tabletki antykoncepcyjne.
  6. Soja, która podwyższa ilość estrogenów.
  7. Niestabilny poziomu cukru we krwi. Insulinooporność.
  8. Toksyny – metale ciężkie pochodzące m. in. z zanieczyszczeń środowiska, pestycydy (powinno się ograniczać spożywanie warzyw, które zbierają w sobie największe ich ilości – buraki, ziemniaki itp.).
  9. Niska podaż nienasyconych kwasów tłuszczowych w diecie.
  10. Mała liczba godzin snu. Poniżej 6-ciu.

Zaburzenia pracy tarczycy

Tarczyca w swoim metabolizmie odpowiedzialna jest za produkcję trzech hormonów: trójjodotyroniny (T3), tyroksyny (T4) i kalcytoniny. Jest bardzo małym gruczołem (waży zaledwie 30-60g), lecz odgrywa bardzo istotną rolę w funkcjonowaniu całego organizmu, ze szczególnym uwzględnieniem układu nerwowego, krążenia oraz ruchu. Hormony tarczycy, odpowiedzialne są również za syntezę białek oraz pośrednio decydują o stopniu zużywania tlenu w komórkach, biorą udział w gospodarce wapniowo-fosforanowej organizmu. Bardzo często zapominamy o jej istnieniu, do czasu, kiedy przestaje prawidłowo funkcjonować i pojawiają się implikacje ze strony poszczególnych układów, za które jest odpowiedzialna.

Nadczynność tarczycy –  nadmiar krążących we krwi hormonów wytwarzanych przez ten gruczoł. Choroba atakuje około 2% populacji i występuje czterokrotnie częściej u kobiet, niż u mężczyzn. Do objawów nadczynności tarczycy zaliczyć można: nagłą i niekontrolowaną utratę masy ciała, wzmożoną potliwość, pobudliwość nerwową, drżenie i potliwość rąk oraz zaburzenia snu. Dodatkowo: przyspieszona akcja serca, zaburzenia rytmu pracy serca, niewydolność wieńcowa,  podrażnione, suche i obrzęknięte oczy. Podstawą leczenia nadczynności jest farmakoterapia, ewentualnie wspomaganie się jodem radioaktywnym. Pacjentom nie zaleca się picia alkoholu, czarnej kawy, korzystania z łaźni parowej i zażywania kąpieli słonecznych.

Niedoczynność tarczycy – objawem diagnostycznym niedoczynności tarczycy jest niedobór krążących we krwi hormonów tarczycowych. Przyczyną niedoczynności może być choroba samej tarczycy, a więc nieprawidłowa budowa, niepoprawne działanie przysadki czy podwzgórza, mających bezpośredni wpływa na funkcjonowanie tarczycy. Zaburzenia pracy tarczycy mogą być także wynikiem nieprawidłowego działania układu immunologicznego (choroba Hashimoto), a także  leczenia nadczynności tarczycy radiojodem lub uszkodzenia operacyjnego. Niedoczynność tarczycy najczęściej dotyka kobiet w przedziale wieku od 40 do 60 lat. Farmakoterapia ma na celu uzupełnianie niedoboru hormonów w tabletkach. Niekiedy zaleca się suplementację diety jodem.

Wole tarczycowe – powiększenie rozmiarów tarczycy nazywane popularnie wolem. Gruczoł może być powiększony równomiernie (wole proste) lub posiadać w miąższu guzki (wole guzkowe). Przy pomocy specjalistycznych laboratoryjnych badań hormonalnych, USG, scyntygrafii, biopsji cienkoigłowej ocenia się charakter guzków.

Już w najbliższym wydaniu kwartalnika Food Science opublikujemy fragment książki autorstwa Dominiki Musiałowskiej nt. insulinooporności i jej wpływu na funkcjonowanie całego organizmu! 

0

Bezsenność może dotknąć każdego z nas

Zaburzenia rytmu dobowego stanowią powszechną przypadłość, z którą pacjenci próbują poradzić sobie samodzielne lub przez konsultacje w pierwszej kolejności z lekarzem POZ, a w dalszej perspektywie z psychiatrą, psychologiem czy terapeutą. Okazuje się jednak, że w walce z problemem bezsenności może z powodzeniem służyć porada dietetyka.

W pierwszym numerze opublikujemy interesujący tekst o wpływie melatoniny na regulację snu i prawidłowe funkcjonowanie całego organizmu autorstwa dietetyków z zespołu „Od Poniedziałku”.

Pierwsze naukowe doniesienia o melatoninie, do których przyczynili się McCord oraz Allen, sięgają pierwszej połowy XX wieku. Badacze zaobserwowali wtedy zmianę koloru skóry żab Rana pipins na jaśniejszy, które nastąpiło po polaniu ich ekstraktem z szyszynek wołowych.

Jednak przełomowego badania dokonali Lerner wraz z zespołem dermatologów z Uniwersytetu Yale w roku 1958. Wtedy po wyizolowaniu, po raz pierwszy użyto stwierdzenia „melatonina” oraz określono jej budowę chemiczną. Dopiero w kolejnych latach, szereg publikacji pozwolił na dokładne poznanie właściwości oraz działania hormonu [1].

Melatonina w organizmie ludzkim powstaje z endogennego tryptofanu. Jest to hormon wytwarzany głównie w szyszynce. Natomiast w mniejszych ilościach produkowany jest również przez siatkówkę, soczewkę oka, komórki krwi oraz nabłonek przewodu pokarmowego. Często jest określana jako hormon snu, ze względu na działanie koordynujące rytmy dobowe, jak i rytmy biologicznego zegara organizmu.

Jej stężenie wzrasta w godzinach nocnych, ze względu na to, iż produkcja melatoniny zależna jest od bodźców świetlnych. Jednak wpływ światła na syntezę hormonu dotyczy jedynie melatoniny wytwarzanej w szyszynce.

W ciągu doby, organizm osoby dorosłej produkuje około 30 μg melatoniny. Jej stężenie we krwi jest zależne od pory roku oraz dnia. Również wiek ma kluczowy wpływ na jej produkcję. U niemowląt i dzieci do około 3.-5. r.ż. stężenie tego hormonu jest niskie. Następnie obserwuje się nieznaczny wzrost, aż w końcu poziom melatoniny jest na stałym poziomie do ok. 35.-40. r.ż. Po przekroczeniu tego wieku dochodzi do stopniowego zmniejszania się produkcji hormonu, co doprowadza do znacznego ograniczenia stężenia w wieku podeszłym. U osoby dorosłej maksymalne stężenie melatoniny można zaobserwować między północą a godziną trzecią nad ranem.

Organizm ludzki nie jest w stanie magazynować melatoniny, jednak udowodniono, że może gromadzić się w płynie mózgowo-rdzeniowym, szpiku kostnym oraz żółci. Swobodnie przenika przez różne bariery – zarówno krew-mózg, błony komórkowe i inne. Receptory tego hormonu rozmieszczone są w różnych miejscach w organizmie. Między innymi w ośrodkowym układzie nerwowym, sercu, nerkach, przewodzie pokarmowym, wątrobie, gruczole krokowym, oczach, macicy oraz na skórze [2].

Pełny artykuł zostanie opublikowany na łamach kwartalnika Food Science już wkrótce!

0

Depresja – problem współczesności

Zgodnie z raportem WHO do 2020 roku depresja stanie się drugim co do wielkości zagrożeniem zdrowotnym po chorobach układu krążenia. Leczenie farmakologiczne jest trudne, często nieskuteczne i problematyczne dla pacjentów. W ubiegłym miesiącu – 23 lutego, obchodziliśmy Ogólnopolski Dzień Walki z Depresją, a w najbliższym numerze opublikujemy artykuł na temat roli prawidłowego odżywiania w zachowaniu zdrowia psychicznego.

Czytaj dalej w artykule „Rola selenu w profilaktyce i leczeniu depresji”.

Agata Lebiedowska

Katedra i Zakład Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej w Sosnowcu, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Streszczenie:

Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) ponad 300 milionów ludzi na świecie cierpi na depresję. Obecnie stosowane leczenie farmakologiczne jest często nieskuteczne i wiązane z wieloma działaniami niepożądanymi. Trwają badania nad nowymi lekami i terapiami. Selen należy do mikroelementów a jego podaż zależy od diety i dostępności w środowisku. W Polsce występują niedobory tego składnika pokarmowego. Szczególnie narażone na niedobory selenu są osoby stosujące dietę wegańską i wegetariańską, osoby starsze oraz osoby nadużywające alkoholu. Udowodniono, że deficyt selenu w organizmie może być przyczyną rozwoju nowotworów, chorób sercowo-naczyniowych oraz zaburzeń nastroju, w tym depresji. Selen jest modulatorem nastroju i wpływa na prawidłowe funkcjonowanie mózgu. Mechanizm działania przeciwdepresyjnego selenu nie jest jasny. Jest składnikiem selenoprotein o działaniu antyoksydacyjnym, chroniącym DNA przed stresem oksydacyjnym. Ponadto selen bierze udział w metabolizmie hormonów tarczycy, a zaburzenia w funkcji tego narządu są często przyczyną zaburzeń nastroju. Niezbędne są dokładne badania nad prawidłową suplementacją selenu w profilaktyce i leczeniu zaburzeń depresyjnych.

Słowa kluczowe: odżywianie, dieta, selen, depresja

Abstract:

According to the World Health Organization (WHO), over 300 million people in the world suffer from depression. Current treatments are often insufficient and cause many side effects. Research on new drugs and therapies are underway. Selenium is a micronutrient which delivery to organism depends on diet and availability in the environment. In Poland there are deficiencies of this nutrient. Particularly exposed to selenium insufficiency are vegans and vegetarians, elderly people and alcohol abusers. It has been proven that the deficiency of selenium in the body may caused cancer, cardiovascular disease and mood disorders, including depression. Selenium is a mood modulator and affects the proper brain function. The mechanism of antidepressant function of selenium is not clear. It is a component of selenoproteins with antioxidant properties, protecting DNA against oxidative stress. In addition, selenium is involved in the metabolism of thyroid hormones, which highly influence mood. Extensive research on the proper selenium supplementation in the prevention and treatment of depressive disorders is necessary.

Key words: nutrition, diet, elenium, depression

Pierwsze wydanie kwartalnika Food Science. Już wkrótce!

0

Syntetyczne substancje słodzące a właściwości soków cytrusowych

Wpływ wybranych syntetycznych substancji słodzących na właściwości antyoksydacyjne i parametry barwy soków cytrusowych

The effect of selected synthetic sweeteners on citrus juice antioxidant properties and color parameters

Synowiec-Wojtarowicz Agnieszka1, Kimsa-Dudek Magdalena1, Derewniuk Małgorzata2, Muskalska Agnieszka1, Paryż Marlena1, Piekorz Martyna1

Zakład Nutrigenomiki i Bromatologii Katedry Biologii Molekularnej

Zakład Biologii Molekularnej Katedry Biologii Molekularnej

Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej w Sosnowcu, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Wprowadzenie: Soki cytrusowe są powszechnie spożywane przez konsumentów, dlatego producenci rozszerzają ich asortyment. Większość soków pomarańczowych produkowana jest z koncentratu, który następnie jest wzbogacany w witaminy, substancje aromatyczne a także substancje słodzące w celu wzmocnienia smaku gotowego produktu.

Cel: Celem pracy była ocena wpływu syntetycznych substancji słodzących na właściwości antyoksydacyjne i parametry barwy soków cytrusowych.

Materiał i Metody: Materiał do badań stanowiły świeżo wyciskane soki cytrusowe: pomarańczowy, mandarynkowy i limonkowy, a także soki typu NFC zakupione w handlu detalicznym, do których dodawano syntetyczne substancje słodzące: aspartam, acesulfam K i sukralozę. W sokach owocowych oraz mieszaninach soków z substancjami słodzącymi oznaczono potencjał antyoksydacyjny metodą ABTS, stężenie polifenoli metodą Fast Blue oraz wyznaczono parametry barwy w przestrzeni barw CIELab.

Wyniki i Wnioski: Świeżo wyciskane soki cytrusowe są lepszym źródłem antyoksydantów w porównaniu do soków typu NFC zakupionych w handlu detalicznym. Zaobserwowano również wystąpienie korzystnej dodatniej interakcji pomiędzy niektórymi syntetycznymi substancjami słodzącymi a związkami czynnymi zawartymi w badanych sokach cytrusowych.

Słowa kluczowe: aspartam, acesulfam K, sukraloza, soki cytrusowe, potencjał antyoksydacyjny, polifenole, interakcje

Summary:

Introduction: Citrus juices are widelu consumed by cunsumers, so producers are expanding their range. Most orange juice are made from concentrate, which is then enriched with vitamins, aromatic substances and sweeteners to enhance the taste of the finished product.

Aim: The aim of the study was to determined the effect of syntetic sweeteners on citrus juice antioxidant properties and color parameters.

Material and Methods: The material for testing was freshly citrus juice: orange, mandarin and lime as well as NFC (not from concentrate) juice purchased in the retail tarde, to which synthetic sweeteners were added: aspartame, acesulfame K and sucralose. In fruit juices and mixtures of juices with sweeteners, the antioxidant potential ABTS, the concentration od polyphenols by the Fst Blue method and determination of color parameters by CIELab were determined.

Results and Conclusions: Freshly citrus juices are better source of antioxidants compared to NFC juices. A favorable positive interaction was also observed between some synthetic sweeteners and active compounds contained in the tested juices.

Key words: aspartame, acesulfame K, sucralose, citrus juices, antioxidant potential,polyphenols, interactions.

 

  1. Wstęp

Cytrusy (należące do rodziny Rutaceae) są uprawiane w wielu regionach świata, a ich owoce i soki (głównie z pomarańczy, mandarynek, grejpfrutów, cytryn i limonek) są powszechnie spożywane. Soki z cytrusów są jednym z głównych źródeł ważnych składników odżywczych o właściwościach prozdrowotnych, bowiem zawierają witaminy C, A i jej prekursory: α- karoten i β- karoten, z grupy B, takie jak tiamina, pirydoksamina, kwas foliowy. Natomiast głównymi składnikami mineralnymi występującymi w cytrusach są: potas, wapń, fosfor, magnez, sód, żelazo, cynk, miedź oraz mangan. Ze względu na korzystną proporcję sodu do potasu, soki cytrusowe korzystnie wpływają na równowagę wodno-elektrolitową w organizmie [1].

Szczególną grupę związków obecnych w cytrusach stanowią flawonoidy, najliczniej reprezentowane przez grupę flawanonów. Związki te wykazują wielokierunkowe działanie biologiczne, potwierdzone wynikami wielu badań, które sugerują bezpośrednią korelację pomiędzy spożywaniem pokarmów bogatych we flawonoidy i ubogich w kwasy tłuszczowe, a zmniejszonym ryzykiem wystąpienia niektórych chorób (choroby sercowo-naczyniowe i nowotworowe, cukrzyca). Flawonoidy odgrywają również istotną rolę w procesie starzenia, dostarczając organizmowi przeciwutleniaczy niwelujących stres oksydacyjny, co zapobiega uszkodzeniu tkanek i wystąpieniu procesów zapalnych [2].

Z uwagi na powszechność spożywania soków z cytrusów producenci starają się rozszerzać i ulepszać ich asortyment soków. W Polsce większość soków pomarańczowych produkowanych jest z koncentratu. Taki rodzaj soków wzbogacany jest dodatkiem witamin, substancji aromatycznych, które w czasie przetwarzania owoców na sok uległy degradacji, a także substancji słodzących w celu wzmocnienia smaku. Jednak trudno jest przewidzieć jak dodatek syntetycznych substancji słodzących wpłynie na ich właściwości antyoksydacyjne. Stąd za cel podjętych badań przyjęto ocenę wpływu wybranych syntetycznych substancji słodzących na właściwości antyoksydacyjne i parametry barwy soków cytrusowych.

Przeczytaj cały artykuł w kwartalniku Food Science!