0

Skuteczność nowych leków w terapii nadwagi i otyłości

The effectiveness of new drugs in the treatment of overweight and obesity

Streszczenie

W badaniach klinicznych niezbędnych do rejestracji zarówno przez FDA (Food and Drug Administration) – Amerykańską Agencję Żywności i Leków jak i EMA (European Medicines Agency) – Europejską Agencję Leków, wskazuje się, że spadek masy ciała dla leków stosowanych w terapii otyłości powinien wynosić co najmniej 5% po uwzględnieniu efektu placebo. Należy jednak zauważyć, że 5% utrata masy ciała nie jest przez pacjentów uważana za satysfakcjonująca pod względem estetycznym. Dopiero około 30% utrata masy ciała u pacjentów otyłych, jest ich przekonaniu, efektem satysfakcjonującym. Wobec powyższego 5-10% utrata masy ciała wynikająca ze stosowania leków stosowanych w terapii otyłości może nie być satysfakcjonująca dla pacjenta a jednocześnie może nieść za sobą ryzyko poważnych działań niepożądanych.

Analiza skuteczności leków stosowanych w terapii otyłości wskazuje, że najskuteczniejszym obecnie preparatem jest połączenie topiramatu z fenterminą, w drugiej grupie będzie połączenie nalterksonu z bupropionem a najmniejszą skutecznością będą wykazywały lorkaseryna i orlistat.

Słowa kluczowe: otyłość, farmakoterapia otyłości, fentermina, liraglutyd, lorkaseryna, bupropion, naltrekson.

Abstract

In clinical trials necessary for drug registration, both the FDA (Food and Drug Administration) and the European Medicines Agency (EMA) indicates that the weight loss for drugs used in the treatment of obesity during one year of therapy should be at least 5%.  However, it should be noted that 5% weight loss is not considered aesthetically satisfactory by most of the patients. Only about 30% of weight loss in obese patients, is their own conviction, is a satisfying effect. Therefore, the 5-10% weight loss resulting from the anti-obesity drugs treatment may not be satisfactory for the patient and at the same time may carry the risk of serious side effects.

The analysis of the effectiveness of anti-obesit drugs indicates that the most effective preparation is a combination of topiramate and phentermine, in the second group will be a combination of nalteroxone and bupropion, and the lowest effectiveness shows lorcaserin and orlistat.

Key words: obesity, obesity pharmacotherapy, phentermine, liraglutide, lorcaserin, bupropion, naltrexone

1. Wstęp

W farmakoterapii otyłości pojawiło się niedawno kilka nowych leków, z którymi wiąże się nadzieje na coraz skuteczniejszą walkę z otyłością. Są to: fentermina, liraglutyd, lorkaseryna, bupropion/naltrekson.

Leki stosowane w terapii otyłości (LSWTO) są skuteczne tylko podczas ich stosowania. Zaprzestanie ich przyjmowania powoduje brak efektywności farmakoterapii i często powrót pacjenta do wyjściowej masy ciała. Ponadto w badaniach klinicznych widoczny jest bardzo wysoki zakres zmienności w zakresie skuteczności leków stosowanych w terapii otyłości. Generalnie można przyjąć, że leki te są mniej skuteczne o chorych na cukrzycę typu 2. Jednocześnie farmakoterapia otyłości często przynosi spadek stężenia glukozy we krwi, porównywalny z niektórymi doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi [1,2].  Jednocześnie większość LSWTO poprawia zastępcze punkty końcowe w chorobach sercowo-naczyniowych, m.in. powodując spadek stężenia trójglicerydów w surowicy krwi, spadek ciśnienia tętniczego, wzrost stężenia HDL. Niemniej jednak żaden z obecnie zarejestrowanych LSWTO nie wpływa na punkty końcowe w chorobach sercowo-naczyniowych [3]. Jednie liraglutyd, jako lek przeciwcukrzycowy, redukuje ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych u pacjentów z cukrzycą typu 2 [4].

Kiedy leki stosowane w leczeniu otyłości są uznane za skuteczne? W badaniach klinicznych niezbędnych do rejestracji zarówno przez FDA (Food and Drug Administration) – Amerykańska Agencja Żywności i Leków jak i EMA (European Medicines Agency) –Europejska Agencja Leków, wskazują, że spadek masy ciała w trakcje rocznej terapii powinien wynosić co najmniej 5% po uwzględnieniu efektu placebo. Innymi słowy spadek masy ciała powinien wynosić co najmniej 5% po odjęciu od uzyskanego wyniku, rezultatu dla grupy placebo. Ani FDA ani EMA nie definiują minimalnej liczebności populacji na jakiej powinny być takie badania prowadzone, ale przyjmuje się, że populacja probantów powinna liczyć „kilka tysięcy”.  Terapia powinna być prowadzona przy zastosowaniu najniższej efektywnej dawki. Ponadto kiedy po 3-4 miesiącach grupa probantów nie uzyska wyniku spadku masy ciała wynoszącego 4-5% to badania takiego leku powinny być zatrzymane i zakończone [5].

Lista LSWTO nieustannie się zmienia, nowe leki są wprowadzane na rynek a część leków, z uwagi na działania niepożądane jest wycofywana. Tabela 1 podsumowuje skuteczność większości obecnych na rynku LSWTO.

Tabela 1. Podsumowanie skuteczności LSWTO [na podstawie 5].

Nazwa substancji czynnejCzas trwania badania [miesiące]Liczebność grupy badanejProcent uczestników badania, u których spadek masy ciała wynosił co najmniej 5%
fentermina33720,8
orlistat4815922,6
fentermina + topiramat1499421
lorkaseryna14158720,3
naltrekson + bupropion1417018,9
liraglutyd3641223,7

2. Leki stosowane w terapii otyłości

Fentemina. Fentermina należy do sympatykomimetyków i jest jednym z najpopularniejszych LSWTO w Stanach Zjednoczonych. W Europie nie jest dopuszczona do obrotu. Powinna być stosowana krótkotrwale, poniżej 12 tygodni. Stosowana jest w dawkach: 8mg, 15mg, 30mg i 37,5% [6]. Pomimo brak danych dotyczących długotrwałego stosowania fenterminy w leczeniu otyłości, bywa stosowana przewlekle.

Orlistat. Orlistat jest inhibitorem lipazy. Na rynku amerykańskiemu jest obecny od 1999r a od 2007r jako lek bez recepty. Jest też zarejestrowany w Europie. W Polsce obecnie nie ma świadectwa rejestracji i nie jest dopuszczony do obrotu. Stosunkowo mała popularność orlistatu wynika z dwóch faktów: po pierwsze skuteczność w stosunku do placebo nie jest wysoka; po drugie powoduje uciążliwe działania niepożądane w obrębie przewodu pokarmowego. Z kolei zaletą orlistatu jest bardzo bogate dossier badań wskazujących na jego stosunkowo wysokie bezpieczeństwo długoterminowe oraz możliwość zastosowania również przez pacjentów obciążonych chorobami sercowo-naczyniowymi oraz niektórymi zaburzeniami psychicznymi [7-9].

Fentermina + topiramat. Połączenie obu składników w postaci preparatu o przedłużonym uwalnianiu generuje wyższą skuteczność niż stosowanie obu składników osobno. Pomimo, że działania niepożądane po stosowaniu tej kombinacji leków nie są bardzo nasilone to należy pamiętać, że topiramat ma działanie embriotoksyczne i może powodować rozszczep warg i podniebienia u niemowląt narażonych na działanie topiramatu. W związku z powyższym kobiety stosujące tą formę farmakoterpii otyłości powinny stosować skuteczną antykoncepcję [8,9].  Topiramat może również, w rzadkich przypadkach, indukować jaskrę z zamkniętym kątem przesączania. Połączenie topiramatu z fenterminą jest obecnie uważane za najskuteczniejszy lek w terapii otyłości [8,9].

Lorkaseryna. Lorkaseryna jest agnonistą receptora 2C w mózgu. Z uwagi na wybiórczy charakter działania, obejmujący tylko mózg, nie powoduje jak wcześniejsze leki o podobnym mechanizmie działania (fenfluramina, deksfenfluramina) ryzyka uszkodzenia zastawek serca i nadciśnienia płucnego. FDA zatwierdziło możliwość stosowania lorkaseryny w dawce 20 mg w terapii otyłości w 2016r. Badano również połączenie lorkaseryny z fenterminy. Kombinacja tych dwóch składników czynnych spowodowała średnią utratę masy ciała wynoszącą 7,2% w okresie 12 tygodni stosowania. Niemniej jednak nie wykazano długoterminowego bezpieczeństwa stosowania obu leków. Lorkaseryna jest jednym z najlepiej tolerowanych LSWTO [5, 10-12].

Bupropion + naltrekson. Bupropion jest jednym z najpopularniejszych leków przeciwdepresyjnych. Z kolei naltrekson jest sortowany w terapii uzależnień od opioidów i chorobie alkoholowej. Połączenie obu leków może powodować tachykardię. Biorąc pod uwagę skuteczność i bezpieczeństwo takiego połączenia – plasuje się mniej więcej w połowie stawki LSWTO [5,13].

Liraglutyd. Liraglutyd jest lekiem przeciwcukrzycowym, zaliczanym do grupy leków inkretynowych.  Jest agonistą receptora peptydu glukagonopodobnego 1. Powoduje nie tylko większe wydzielanie insuliny ale opóźnia opróżnianie żołądka, przez co zmniejsza szybkość przenikania do krwi glukozy pochodzącej z pokarmu oraz zmniejsza łaknienie, dzięki czemu ułatwia redukcję masy ciała. Najwyższą skuteczność liraglutydu w redukcji masy ciała uzyskano dla dawki dobowej wynoszącej 3mg. Liraglutyd jest mniej więcej w połowie stawki jeśli chodzi o skuteczność i bezpieczeństwo LSWTO natomiast jest jednym z najdroższych preparatów wśród LSWTO[14-16].

Analiza skuteczności w/w LSWO wskazuje, że najskuteczniejszym obecnie preparatem jest połączenie topiramatu z fenterminą, w drugiej grupie będzie połączenie nalterksonu z bupropionem a najmniejszą skutecznością będą wykazywały lorkaseryna i orlistat [5,8]. Niemnie jednak w tego typu porównaniach, poza skutecznością należy wziąć pod uwagę również bezpieczeństwo terapii, a więc działania niepożądane podczas stosowania leków jak i odległe działania niepożądane. Biorąc pod uwagę ten aspekt, do najbezpieczniejszych leków należy orlistat i lorkaseryna, pośrodku stawki uplasuje się naltrekson+bupropinon, natomiast najczęstsze i najbardziej niebezpieczne działania niepożądane będzie indukowało stosowanie liraglutydu i połączenia fenterminy z topiramatem [5,17-20].

3. Nowe leki w leczeniu otyłości

Setmelanotyd. Setmelanotyd jest nowym syntetycznym celem agonisty MC4R, który zmniejsza masę ciała i zwiększa wydatek energetyczny. W randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniu klinicznym na grupie 12 ochotników, setmelanotyd zwiększył spoczynkowy wydatek energetyczny średnio o 6,5%. Działania niepożądane obejmowały zwiększenie poziomu glukozy, trójglicerydów i poziomu GLP-1. Nie stwierdzono wzrostu tętna czy ciśnienia tętniczego krwi. Inne działania niepożądane obejmowały: bóle głowy, bóle stawów, spontaniczne erekcje, zwiększoną wrażliwość narządów płciowych u kobiet [21-23].

Velneperit. Velneperit jest antagonistą receptora Y5, który zapobiega wiązaniu receptorów NPY z neuropeptydem Y5, zmniejszając w ten sposób głód i zwiększając uczucie sytości. 54-tygodniowe badanie w połączeniu z dietą niskokaloryczną wskazało, że dawka 1600 mg velneperitu powoduje utratę masy ciała o 7,1kg vs 4,3kg w placebo, przy czym 52% pacjentów w grupie leczonej traciło ponad 5% początkowej masy ciała (placebo 35%). W badaniach klinicznych znajduje się również połączenie velneperitu z orliststem [24-26].

Zonisamid+bupropion. Zonisamid jest lekiem przeciwpadaczkowym o właściwościach modulacji kanału sodowego, hamowaniu anhydrazy węglanowej oraz transmisji dopaminy i serotoniny. Jest stosowany w leczeniu częściowych napadów padaczkowych. Działaniem ubocznym jest utrat masy ciała. Bupropion jest wybiórczym inhibitorem zwrotnego wychwytu neuronalnego katecholamin (noradrenaliny i dopaminy). Stosowany jest w odzwyczajaniu od palenia tytoniu i leczeniu depresji.

W badaniu klinicznym z udziałem 729 ochotników zastosowanie połączenia zonisamidu z bupropionem powodowało, że 46,9% pacjentów straciło powyżej 5% swojej masy ciała przy dawkach odpowiednio 360mg bupropionu i 120mg zonisamidu natomiast 60,4% pacjentów straciło ponad 5% m.c. przy dawkowaniu 360mg bupropionu i 360mg zonisamidu. Częstotliwość zaburzeń funkcji poznawczych, depresji, lęku i myśli samobójczych nie różniła się statystycznie między grupami placebo i grupami badanymi [27,28].

Rimonabant. Rimonabant jest selektywnym antagonistą receptora kannabinoidowego typu 1 (CB1). Aktywacja kannabinoidowych receptorów typu 1 (CB1) stymuluje sygnalizację CB1 stymulując sygnalizację anoreksigeniczną prowadzącą do zahamowania przyjmowania pokarmu. Niestety lek ten powodował zaburzenia depresyjne lub zmiany nastroju nawet u 10% pacjentów i u około 1% myśli samobójcze. Ponadto powodował nudności i infekcje górnych dróg oddechowych a także zapalenia żołądka i jelit, drażliwość, bezsenność, uderzenia gorąca, biegunki, wymioty, zmęczenie oraz objawy grypopodobne. W związku z powyższym został wycofany z rynku. Niemniej jednak wnioski płynące z zastosowania rimonabantu wskazały, że koncepcja zastosowania selektywnych agonistów receptora kannabinoidowego jest słuszna i może powodować redukcję masy ciała. Obecnie w fazie badań klinicznych jest nowy związek będący obwodowym antagonistą receptorów kannabinoidowych (AM6545) o ograniczonej penetracji OUN. W badaniach na zwierzętach hamował przyjmowanie pokarmu i przyrost masy ciała bez niepożądanych skutków ubocznych [29-32].

Davalintide. Davalintide jest peptydem naśladującym amylinę. Amylina, hormon trzustkowych komórek B, działa jako składnik sygnałowy, zmniejszając przyjmowanie pokarmu, spowalniając opróżnianie żołądka, i zmniejszając wydzielanie glukagonu. W badaniach na zwierzętach, davalintide powodował zmniejszone łaknienie (zahamowane przyjmowanie pokarmów) oraz zwiększoną aktywność metaboliczną co przekładało się na utratę masy ciała. Obecnie w 1 fazie badań klinicznych jest lek będący analogiem amyliny o przedłużonym uwalnianiu [33-35].

4. Podsumowanie

Analizując skuteczność obecnie stosowanych LSWTO należy zwrócić uwagę, że efektywność ich działania jest najczęściej odnoszona do norm FDA czy EMA wskazujących, że utrata masy ciała powinna wynosić co najmniej 5% aby dany składnik można uznać za skuteczny. Przy ustalaniu tego progu (5%) brano pod uwagę przede wszystkim aspekty kliniczne poprawy zdrowia a więc: spadek stężenia glukozy, wpływ na lipidogram, spadek ciśnienia tętniczego krwi czy bezdech senny. Należy jednak zauważyć, że 5% utrata masy ciała nie jest przez pacjentów uważana za satysfakcjonująca pod względem estetycznym. Dopiero około 30% utrata masy ciała u pacjentów otyłych, jest ich przekonaniu, efektem satysfakcjonującym. Wobec powyższego 5-10% utrata masy ciała wynikająca ze stosowania LSWTO może nie być satysfakcjonująca dla pacjenta a jednocześnie może nieść za sobą ryzyko poważnych działań niepożądanych [17-20]. Poddano należy podkreślić, że LSWTO działają tak długo jak prowadzona jest farmakoterapia. Odstawienie leków, w przypadku gdy pacjent nie zmieni stylu życia, powoduje stopniowy wzrost masy ciała, z reguły do poziomu sprzed terapii. Wobec powyższego, pacjenci niechętnie odstawiają LSWTO co wiąże się z wysokim ryzykiem działań niepożądanych w przypadku ich długotrwałego stosowania.

Piśmiennictwo:

  1. Apovian CM, Aronne L, Rubino D, Still C, Wyatt H, Burns C, Kim D, Dunayevich E. A randomized, phase 3 trial of naltrexone SR/bupropion SR on weight and obesity-related risk factors (COR-II). Obesity (Silver Spring). 2013 May;21(5):935-43. doi: 10.1002/oby.20309.
  2. Astrup A, Carraro R, Finer N, Harper A, Kunesova M, Lean ME, Niskanen L, Rasmussen MF, Rissanen A, Rössner S, Savolainen MJ, Van Gaal L. Safety, tolerability and sustained weight loss over 2 years with the once-daily human GLP-1 analog, liraglutide. Int J Obes (Lond). 2012 Jun;36(6):843-54. doi: 10.1038/ijo.2011.158. Epub 2011 Aug 16.
  3. Apovian CM, Aronne LJ, Bessesen DH, McDonnell ME, Murad MH, Pagotto U, Ryan DH, Still CD. Pharmacological management of obesity: an endocrine Society clinical practice guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2015 Feb;100(2):342-62. doi: 10.1210/jc.2014-3415. Epub 2015 Jan 15.
  4. Mirani M, Favacchio G, Serone E, Lucisano G, Rossi MC, Berra CC. Liraglutide and cardiovascular outcomes in a real world type 2 diabetes cohort. Pharmacol Res. 2018 Nov;137:270-279. doi: 10.1016/j.phrs.2018.09.003. Epub 2018 Sep 10.
  5. Bessesen DH, Van Gaal LF. Progress and challenges in anti-obesity pharmacotherapy. Lancet Diabetes Endocrinol. 2018 Mar;6(3):237-248. doi: 10.1016/S2213-8587(17)30236-X. Epub 2017 Sep 14.
  6. Thomas CE, Mauer EA, Shukla AP, Rathi S, Aronne LJ. Low adoption of weight loss medications: A comparison of prescribing patterns of antiobesity pharmacotherapies and SGLT2s. Obesity (Silver Spring). 2016 Sep;24(9):1955-61. doi: 10.1002/oby.21533.
  7. Kopelman P, Groot Gde H, Rissanen A, Rossner S, Toubro S, Palmer R, Hallam R, Bryson A, Hickling RI. Weight loss, HbA1c reduction, and tolerability of cetilistat in a randomized, placebo-controlled phase 2 trial in obese diabetics: comparison with orlistat (Xenical). Obesity (Silver Spring). 2010 Jan;18(1):108-15. doi: 10.1038/oby.2009.155. Epub 2009 May 21.
  8. Khera R, Murad MH, Chandar AK, Dulai PS, Wang Z, Prokop LJ, Loomba R, Camilleri M, Singh S. Association of pharmacological treatments for obesity with weight loss and adverse events: a systematic review and meta-analysis. JAMA. 2016 Jun 14;315(22):2424-34. doi: 10.1001/jama.2016.7602.
  9. Yanovski SZ, Yanovski JA. Long-term drug treatment for obesity: a systematic and clinical review. JAMA. 2014 Jan 1;311(1):74-86. doi: 10.1001/jama.2013.281361.
  10. Smith SR, Weissman NJ, Anderson CM, Sanchez M, Chuang E, Stubbe S, Bays H, Shanahan WR. Multicenter, placebo-controlled trial of lorcaserin for weight management. N Engl J Med. 2010 Jul 15;363(3):245-56. doi: 10.1056/NEJMoa0909809.
  11. Fidler MC1, Sanchez M, Raether B, Weissman NJ, Smith SR, Shanahan WR, Anderson CM. A one-year randomized trial of lorcaserin for weight loss in obese and overweight adults: the BLOSSOM trial. J Clin Endocrinol Metab. 2011 Oct;96(10):3067-77. doi: 10.1210/jc.2011-1256. Epub 2011 Jul 27.
  12. O’Neil PM1, Smith SR, Weissman NJ, Fidler MC, Sanchez M, Zhang J, Raether B, Anderson CM, Shanahan WR. Randomized placebo-controlled clinical trial of lorcaserin for weight loss in type 2 diabetes mellitus: the BLOOM-DM study. Obesity (Silver Spring). 2012 Jul;20(7):1426-36. doi: 10.1038/oby.2012.66. Epub 2012 Mar 16.
  13. Nissen SE, Wolski KE, Prcela L, Wadden T, Buse JB, Bakris G, Perez A, Smith SR. Effect of naltrexone-bupropion on major adverse cardiovascular events in overweight and obese patients with cardiovascular risk factors: a randomized clinical trial. JAMA. 2016 Mar 8;315(10):990-1004. doi: 10.1001/jama.2016.1558.
  14. Burcelin R, Gourdy P. Harnessing glucagon-like peptide-1 receptor agonists for the pharmacological treatment of overweight and obesity. Obes Rev. 2017 Jan;18(1):86-98. doi: 10.1111/obr.12465. Epub 2016 Sep 16. Review.
  15. Halawi H, Khemani D, Eckert D, O’Neill J, Kadouh H, Grothe K, Clark MM, Burton DD, Vella A, Acosta A, Zinsmeister AR, Camilleri M. Effects of liraglutide on weight, satiation, and gastric functions in obesity: a randomised, placebo-controlled pilot trial.Lancet Gastroenterol Hepatol. 2017 Dec;2(12):890-899. doi: 10.1016/S2468-1253(17)30285-6. Epub 2017 Sep 27.
  16. Astrup A, Rössner S, Van Gaal L, Rissanen A, Niskanen L, Al Hakim M, Madsen J, Rasmussen MF, Lean ME. Effects of liraglutide in the treatment of obesity: a randomised, double-blind, placebo-controlled study. Lancet. 2009 Nov 7;374(9701):1606-16. doi: 10.1016/S0140-6736(09)61375-1. Epub 2009 Oct 23.
  17. Styne DM, Arslanian SA, Connor EL, Farooqi IS, Murad MH, Silverstein JH, Yanovski JA. Pediatric Obesity-Assessment, Treatment, and Prevention: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2017 Mar 1;102(3):709-757. doi: 10.1210/jc.2016-2573.
  18. Jensen MD, Ryan DH, Apovian CM, Ard JD, Comuzzie AG, Donato KA, Hu FB, Hubbard VS, Jakicic JM, Kushner RF, Loria CM, Millen BE, Nonas CA, Pi-Sunyer FX, Stevens J, Stevens VJ, Wadden TA, Wolfe BM, Yanovski SZ. 2013 AHA/ACC/TOS guideline for the management of overweight and obesity in adults: a report of the American College of Cardiology/American Heart Association Task Force on Practice Guidelines and The Obesity Society. J Am Coll Cardiol. 2014 Jul 1;63(25 Pt B):2985-3023. doi: 10.1016/j.jacc.2013.11.004. Epub 2013 Nov 12.
  19. Stegenga H, Haines A2, Jones K3, Wilding J4. Identification, assessment, and management of overweight and obesity: summary of updated NICE guidance. BMJ. 2014 Nov 27;349:g6608. doi: 10.1136/bmj.g6608.
  20. Foster GD, Wadden TA, Vogt RA, Brewer G. What is a reasonable weight loss? Patients’ expectations and evaluations of obesity treatment outcomes. J Consult Clin Psychol. 1997 Feb;65(1):79-85.
  21. Chen KY, Muniyappa R, Abel BS, Mullins KP, Staker P, Brychta RJ, Zhao X, Ring M, Psota TL, Cone RD, Panaro BL, Gottesdiener KM, Van der Ploeg LH, Reitman ML, Skarulis MC. RM-493, a melanocortin-4 receptor (MC4R) agonist, increases resting energy expenditure in obese individuals. J Clin Endocrinol Metab. 2015 Apr;100(4):1639-45. doi: 10.1210/jc.2014-4024. Epub 2015 Feb 12.
  22. Fani L, Bak S, Delhanty P, van Rossum EF, van den Akker EL. The melanocortin-4 receptor as target for obesity treatment: a systematic review of emerging pharmacological therapeutic options. Int J Obes (Lond). 2014 Feb;38(2):163-9. doi: 10.1038/ijo.2013.80. Epub 2013 Jun 18.
  23. Kievit P, Halem H, Marks DL, Dong JZ, Glavas MM, Sinnayah P, Pranger L, Cowley MA, Grove KL, Culler MD. Chronic treatment with a melanocortin-4 receptor agonist causes weight loss, reduces insulin resistance, and improves cardiovascular function in diet-induced obese rhesus macaques. Diabetes. 2013 Feb;62(2):490-7. doi: 10.2337/db12-0598. Epub 2012 Oct 9.
  24. Yukioka H1. A potent and selective neuropeptide Y Y5-receptor antagonist, S-2367, as an anti-obesity agent. Nihon Yakurigaku Zasshi. 2010 Nov;136(5):270-4.
  25. George M, Rajaram M, Shanmugam E. New and emerging drug molecules against obesity. J Cardiovasc Pharmacol Ther. 2014 Jan;19(1):65-76. doi: 10.1177/1074248413501017. Epub 2013 Sep 24.
  26. Double-blind, multi-center, randomized study to assess the effica-cy and safety of velneperit (S-2367) and orlistat administered in-dividually or combined with a reduced calorie diet (RCD) in obesesubjects. https://clinicaltrials.gov/ct2/show/NCT01126970
  27. Wharton S, Serodio KJ. Next generation of weight management medications: implications for diabetes and CVD risk. Curr Cardiol Rep. 2015 May;17(5):35. doi: 10.1007/s11886-015-0590-z.
  28. Release, O. P. I. P. Orexigen (R) Therapeutics phase 2b trial forEmpatic(TM) meets primary efficacy endpoint demonstrating sig-nificantly greater weight loss versus comparators in obese patients.

http://ir.orexigen.com/phoenix.zhtml?c=207034&p=irol-newsArticle&ID=1346886&highlight

  1. Järbe TU, DiPatrizio NV. Delta9-THC induced hyperphagia and tolerance assessment: interactions between the CB1 receptor agonist delta9-THC and the CB1 receptor antagonist SR-141716 (rimonabant) in rats. Behav Pharmacol. 2005 Sep;16(5-6):373-80.
  2. Salamone JD, McLaughlin PJ, Sink K, Makriyannis A, Parker LA. Cannabinoid CB1 receptor inverse agonists and neutral antagonists: effects on food intake, food-reinforced behavior and food aversions. Physiol Behav. 2007 Jul 24;91(4):383-8. Epub 2007 Apr 14.
  3. Cluny NL, Vemuri VK, Chambers AP, Limebeer CL, Bedard H, Wood JT, Lutz B, Zimmer A, Parker LA, Makriyannis A, Sharkey KA. A novel peripherally restricted cannabinoid receptor antagonist, AM6545, reduces food intake and body weight, but does not cause malaise, in rodents. Br J Pharmacol. 2010 Oct;161(3):629-42. doi: 10.1111/j.1476-5381.2010.00908.x.
  4. Randall PA, Vemuri VK, Segovia KN, Torres EF, Hosmer S, Nunes EJ, Santerre JL, Makriyannis A, Salamone JD. The novel cannabinoid CB1 antagonist AM6545 suppresses food intake and food-reinforced behavior. Pharmacol Biochem Behav. 2010 Nov;97(1):179-84. doi: 10.1016/j.pbb.2010.07.021. Epub 2010 Aug 14.
  5. Gydesen S, Andreassen KV, Hjuler ST, Christensen JM, Karsdal MA, Henriksen K. KBP-088, a novel DACRA with prolonged receptor activation, is superior to davalintide in terms of efficacy on body weight. Am J Physiol Endocrinol Metab. 2016 May 15;310(10):E821-7. doi: 10.1152/ajpendo.00514.2015. Epub 2016 Feb 23.
  6. Hjuler ST, Gydesen S, Andreassen KV, Pedersen SL, Hellgren LI, Karsdal MA, Henriksen K. The dual amylin- and calcitonin-receptor agonist KBP-042 increases insulin sensitivity and induces weight loss in rats with obesity. Obesity (Silver Spring). 2016 Aug;24(8):1712-22. doi: 10.1002/oby.21563. Epub 2016 Jun 14.
  7. https://www.novonordisk.com/research-and-development/pipeline.html Novo Nordisk

 

dr hab. n. farm. Sławomir Wilczyński

Ekspert w dziedzinie innowacyjnych rozwiązań z zakresu farmacji, kosmetologii i bioinżynierii. Łączy wiedzę teoretyczną z jej praktycznym zastosowaniem. Z sukcesem prowadzi rozwojowe projekty dla biznesu.
Kierownik Katedry i Zakładu Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach.

0

Nutrikosmetyki – wsparcie dla diety

Na wygląd, kondycję oraz fizjologię skóry, wpływ ma przede wszystkim zbilansowana dieta, zawierająca w odpowiednich proporcjach: białka, węglowodany, tłuszcze, makro i mikroelementy oraz wodę. Kondycja skóry z kolei przekłada się na wygląd jej wytworów tj. włosów i paznokci. Istnieje cały szereg składników takich jak m.in. witaminy, wapń, żelazo, cynk, zioła, proteiny, których dostarczenie zapewnia lśniące włosy i twarde zdrowe paznokcie. W dzisiejszych czasach, tempo życia i pogoń za karierą, nie zawsze pozwalają na przygotowanie pełnowartościowych, zbilansowanych posiłków, dostarczających wszystkich niezbędnych elementów. W takim przypadku pomocne mogą okazać się suplementy diety – nutrikosmetyki. Jest to połączenie składników odżywczych i farmaceutycznych, kondycjonujących cały organizm, w tym skórę. Nutrikosmetyki klasyfikuje się wg. działania na prebiotyki, probiotyki, antyoksydanty, produkty ziołowe, chroniące przed promieniowaniem UV oraz inne. Na rynku istnieje cały szereg suplementów diety, dlatego niejednokrotnie możemy mieć problem z wyborem tego najwłaściwszego, dostosowanego do konkretnych potrzeb. Niezbędne jest zatem, dokładne poznanie, wraz z ich rzeczywistym działaniem, składników w nich zawartych.

Słowa kluczowe: nutrikosmetyki, włosy, paznokcie, antyoksydanty, nanokosmetyki

There is no doubt that our skin, as the largest organ of the body, needs a balanced diet (containing proteins, carbohydrates, lipids and other important components in proper proportions) to be able to fulfill all its functions. The proper diet intersperses in turn on the vital conditions of hair and nails. There are many components, such as: vitamins, calcium, iron, zinc, herbs, proteins and other food additives, that would ensure full and glossy hair, and strong beautiful nails. Nowadays, we have no time to prepare balanced meals, as a result we eat processed food. Therefore, the usage of nutriceuticals could be an alternative. Nutriceuticals are a hybrid of nutrients and pharmaceuticals. They may play an important role on skin’s (and the products of its) physiology. They are categorized as prebiotics, probiotics, antioxidants, types of herbals, sun protective nutrients and others. We have a wide range of nutriceuticals in the pharmacy field, so we could have a problem to choose the most appropriate ones for a variety of skin problems. On that account, we should accurately know the effects of the micronutrients contained in nutriceutics.

Key words: nutricosmetics, hair, nails, antioxidants, nanocosmetics

Zapraszamy do zapoznania się bezpłatnie z artykułem dr Anny Stoleckiej-Warzechy na temat roli nutrikosmetyków, rozumianych jako rodzaj wsparcia dla naszej diety – tutajNutrikosetyki – wsparcie dla diety.

0

Farmakoterapia otyłości – czy leki są skuteczne?

W populacji (nie tylko polskiej) stale rośnie liczba osób otyłych. W związku z tym nieustannie poszukiwane są nowe metody oraz leki, które pomogą pacjentom zrzucić nadprogramowe kilogramy.

W pierwszym numerze naszego pisma, ukaże się przegląd najważniejszych substancji czynnych stosowanych w terapii otyłości (LSWTO) wraz z informacją o ich dostępności. Autorem pracy jest dr hab. n. farm. Sławomir Wilczyński.

W farmakoterapii otyłości pojawiło się niedawno kilka nowych leków, z którymi wiąże się nadzieje na coraz skuteczniejszą walkę z otyłością. Są to: fentermina, liraglutyd, lorkaseryna, bupropion/naltrekson.

Leki stosowane w terapii otyłości (LSWTO) są skuteczne tylko podczas ich stosowania. Zaprzestanie ich przyjmowania powoduje brak efektywności farmakoterapii i często powrót pacjenta do wyjściowej masy ciała. Ponadto w badaniach klinicznych widoczny jest bardzo wysoki zakres zmienności w zakresie skuteczności leków stosowanych w terapii otyłości. Generalnie można przyjąć, że leki te są mniej skuteczne o chorych na cukrzycę typu 2. Jednocześnie farmakoterapia otyłości często przynosi spadek stężenia glukozy we krwi, porównywalny z niektórymi doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi [1,2]. Jednocześnie większość LSWTO poprawia zastępcze punkty końcowe w chorobach sercowo-naczyniowych, m.in. powodując spadek stężenia trójglicerydów w surowicy krwi, spadek ciśnienia tętniczego, wzrost stężenia HDL. Niemniej jednak żaden z obecnie zarejestrowanych LSWTO nie wpływa na punkty końcowe w chorobach sercowo-naczyniowych [3]. Jednie liraglutyd, jako lek przeciwcukrzycowy, redukuje ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych u pacjentów z cukrzycą typu 2 [4].

Kiedy leki stosowane w leczeniu otyłości są uznane za skuteczne? W badaniach klinicznych niezbędnych do rejestracji zarówno przez FDA (Food and Drug Administration) – Amerykańska Agencja Żywności i Leków jak i EMA (European Medicines Agency) – Europejska Agencja Leków, wskazują, że spadek masy ciała w trakcje rocznej terapii powinien wynosić co najmniej 5% po uwzględnieniu efektu placebo. Innymi słowy spadek masy ciała powinien wynosić co najmniej 5% po odjęciu od uzyskanego wyniku, rezultatu dla grupy placebo. Ani FDA ani EMA nie definiują minimalnej liczebności populacji na jakiej powinny być takie badania prowadzone, ale przyjmuje się, że populacja probantów powinna liczyć „kilka tysięcy”.  Terapia powinna być prowadzona przy zastosowaniu najniższej efektywnej dawki. Ponadto kiedy po 3-4 miesiącach grupa probantów nie uzyska wyniku spadku masy ciała wynoszącego 4-5% to badania takiego leku powinny być zatrzymane i zakończone [5].

Lista LSWTO nieustannie się zmienia, nowe leki są wprowadzane na rynek a część leków, z uwagi na działania niepożądane jest wycofywana. Tabela 1 podsumowuje skuteczność większości obecnych na rynku LSWTO.

Zapraszamy do zapoznania się z całym artykułem na łamach kwartalnika Food Science!

0

Depresja – problem współczesności

Zgodnie z raportem WHO do 2020 roku depresja stanie się drugim co do wielkości zagrożeniem zdrowotnym po chorobach układu krążenia. Leczenie farmakologiczne jest trudne, często nieskuteczne i problematyczne dla pacjentów. W ubiegłym miesiącu – 23 lutego, obchodziliśmy Ogólnopolski Dzień Walki z Depresją, a w najbliższym numerze opublikujemy artykuł na temat roli prawidłowego odżywiania w zachowaniu zdrowia psychicznego.

Czytaj dalej w artykule „Rola selenu w profilaktyce i leczeniu depresji”.

Agata Lebiedowska

Katedra i Zakład Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej w Sosnowcu, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Streszczenie:

Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) ponad 300 milionów ludzi na świecie cierpi na depresję. Obecnie stosowane leczenie farmakologiczne jest często nieskuteczne i wiązane z wieloma działaniami niepożądanymi. Trwają badania nad nowymi lekami i terapiami. Selen należy do mikroelementów a jego podaż zależy od diety i dostępności w środowisku. W Polsce występują niedobory tego składnika pokarmowego. Szczególnie narażone na niedobory selenu są osoby stosujące dietę wegańską i wegetariańską, osoby starsze oraz osoby nadużywające alkoholu. Udowodniono, że deficyt selenu w organizmie może być przyczyną rozwoju nowotworów, chorób sercowo-naczyniowych oraz zaburzeń nastroju, w tym depresji. Selen jest modulatorem nastroju i wpływa na prawidłowe funkcjonowanie mózgu. Mechanizm działania przeciwdepresyjnego selenu nie jest jasny. Jest składnikiem selenoprotein o działaniu antyoksydacyjnym, chroniącym DNA przed stresem oksydacyjnym. Ponadto selen bierze udział w metabolizmie hormonów tarczycy, a zaburzenia w funkcji tego narządu są często przyczyną zaburzeń nastroju. Niezbędne są dokładne badania nad prawidłową suplementacją selenu w profilaktyce i leczeniu zaburzeń depresyjnych.

Słowa kluczowe: odżywianie, dieta, selen, depresja

Abstract:

According to the World Health Organization (WHO), over 300 million people in the world suffer from depression. Current treatments are often insufficient and cause many side effects. Research on new drugs and therapies are underway. Selenium is a micronutrient which delivery to organism depends on diet and availability in the environment. In Poland there are deficiencies of this nutrient. Particularly exposed to selenium insufficiency are vegans and vegetarians, elderly people and alcohol abusers. It has been proven that the deficiency of selenium in the body may caused cancer, cardiovascular disease and mood disorders, including depression. Selenium is a mood modulator and affects the proper brain function. The mechanism of antidepressant function of selenium is not clear. It is a component of selenoproteins with antioxidant properties, protecting DNA against oxidative stress. In addition, selenium is involved in the metabolism of thyroid hormones, which highly influence mood. Extensive research on the proper selenium supplementation in the prevention and treatment of depressive disorders is necessary.

Key words: nutrition, diet, elenium, depression

Pierwsze wydanie kwartalnika Food Science. Już wkrótce!

0

Czy wkrótce zaszczepimy się w aptece?

Ministerstwo Zdrowia w programie „Polityka lekowa państwa na lata 2018-2022”, określając cele strategiczne w zakresie długoterminowych wyzwań dla rynku farmaceutycznego, proponuje szereg zmian w zakresie funkcji pełnionych przez farmaceutów. Jak sugerują eksperci z Ministerstwa, potrzebne jest wypracowanie efektywnych form współpracy między aptekarzami a pozostałymi przedstawicielami systemu opieki zdrowotnej, co ma w bezpośredni sposób poprawić jakość usług i efektywność leczenia. Wśród licznych pomysłów proponowanych zmian, najsilniejsze i najbardziej skrajne emocje, budzi projekt, by farmaceuci mogli kwalifikować pacjentów do szczepień ochronnych, jak również szczepienia te wykonywać w swoim miejscu pracy. Obecnie, jak wiadomo, nie jest to możliwe. Farmaceuci nie należą do grup zawodowych, które mogą dokonywać zabiegów polegających na przerwaniu ciągłości naskórka.

Jak piszą przedstawiciele resortu zdrowia, przyznanie pielęgniarkom i położnym praw do wystawiania recept i skierowań w 2016 roku, przyniosło pewne profity dla pacjentów, ale to wciąż za mało. Poszukiwane są więc inne rozwiązania mające na celu odciążenie w pracy lekarzy i tym samy zmniejszenie kolejek do specjalistów. Teraz nacisk postawiony ma być na zwiększenie zakresu uprawnień, a co za tym idzie i obowiązków, właśnie licznej grupy farmaceutów. Ich rola w systemie opieki zdrowotnej ma nie ograniczać się jedynie do głosu doradczego, ale prowadzić do ściślejszej interakcji z medykami i pacjentami.

Wspomniany wyżej pomysł spotkał się jednak z negatywną opinią ze strony Stowarzyszenia Pielęgniarek Cyfrowych, które podkreślają, że nie wyrażają zgody na dokonywanie szczepień w punktach aptecznych. Wskazują na dotychczasowo jasno określoną konieczność zdobycia uprawnień do przeprowadzania zabiegów przerwania ciągłości naskórka tj. odbycia studiów w zakresie pielęgniarstwa i kursów specjalistycznych, a także spełnienia szeregu wymogów SANEPIDU, by móc takie świadczenia w określony miejscu oferować. W tym momencie miałoby ulec zmianie wiele aspektów, co nie jest korzystanie postrzegane w środowisku pielęgniarskim.

Za to Związek Zawodowy Pracowników Farmacji twierdzi, że szczepienia przeprowadzane w aptekach, są standardem w wielu krajach, a polscy farmaceuci stanowią dobrze przeszkoloną grupę personelu medycznego, która podoła wyzwaniom stawianym przez Ministerstwo Zdrowia.

Jawi się zatem pytanie czy rozszerzenie uprawnień farmaceutów sprawi, że ich rola zostanie wystarczająco dostrzeżona, jak chcą tego pomysłodawcy programu? Czy może spowoduje to animozje w środowisku medycznym? I co najważniejsze, jak to wszystko przełoży się na jakość usług kierowanych do nas, pacjentów?

Źródła:

https://www.gov.pl/documents/292343/436711/POLITYKA_LEKOWA_PAŃSTWA_2018-2022_12072018_v76.pdf/040bcf05-b07d-703d-0368-ccdc075f7c3e

http://www.politykazdrowotna.com/34886,zzpf-szczepienia-w-aptekach-to-uznany-standard

http://www.medexpress.pl/nowy-pomysl-ministerstwa-zdrowia-po-szczepienia-do-apteki/71064